Klasyfikacja miejscowości i ich części w Polsce

(Przekierowano z Część miejscowości)

Klasyfikacja miejscowości i ich części w Polsce [1]: miejscowość to w Polsce w ujęciu ustawowym „jednostka osadnicza lub inny obszar zabudowany odróżniający się od innych miejscowości odrębną nazwą, a przy jednakowej nazwie, odmiennym określeniem ich rodzaju”[2]. Natomiast w celach statystycznych, przy ustalaniu wykazu nazw miejscowości oraz nazw ich części integralnych przyjęto, że terminem tym określa się każde skupisko ludności, niezależnie od liczby zabudowań i gęstości zabudowy i liczby ludności; przy czym miejscowość musi się odróżniać od innych skupisk (szczególnie sąsiednich) odrębną nazwą urzędową, a przy nazwie identycznej, odmiennym określeniem skupiska (np. wieś, kolonia, osada itp.)[3].

Dla miejscowości i ich czesci (zamieszkanych i niezamieszkanych) ustala się, zmienia i znosi urzędowe nazwy[4]l, umieszczane w wykazie urzędowych nazw miejscowości i ich części[5][6][7].

Wieżyca – część wsi Szymbark

Miejscowości (z wyjątkiem miast) oraz ich części nie mają formalnie ustalonych granic, lecz mogą znajdować się w obrębach ewidencyjnych wyznaczonych na podstawie Prawa geodezyjnego i kartograficznego. Część miejscowości może znajdować się także w utworzonej przez gminę jednostce pomocniczej gminy (np. sołectwie), która może wziąć swoją nazwę od miejscowości lub części miejscowości. Charakterystyczne dla części miejscowości jest wskazanie położenia poprzez współrzędne, które są gromadzone w państwowym rejestrze nazw geograficznych.

KlasyfikacjaEdytuj

MiejscowościEdytuj

Ustawa wyróżnia miejscowości niezamieszkane, czyli takie w których nie przebywa stale lub nie jest zameldowana na pobyt stały co najmniej jedna osoba, oraz zamieszkane, czyli takie w których przebywa lub jest zameldowana na pobyt stały co najmniej jedna osoba[2], a także rodzaje miejscowości, które określają ich charakter ukształtowany w procesie rozwoju osadnictwa, w szczególności: miasto, osiedle, wieś, osada, kolonia, przysiółek i ich części (np. część miasta, część wsi)[2]. Szczegółowszy wykaz rodzajów miejscowości zawiera schemat aplikacyjny zawarty w załączniku do rozporządzenia z dnia 21 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji miejscowości, ulic i adresów, w którym wyróżniono następujące rodzaje miejscowości: kolonia, przysiółek, osiedle, osada, osada leśna, miasto, wieś, schronisko turystyczne, dzielnica Warszawy, część miejscowości, część miasta, delegatura[8].

Części miejscowościEdytuj

 
Urzędowo nazwane części miejscowości w Polsce (styczeń 2016)
 
Zieleniec – część miasta Dusznik-Zdroju

Część miejscowości to nazwana urzędowo część jednostki osadniczej w Polsce lub inny obszar zabudowany odróżniający się od innych części miejscowości odrębną nazwą lub rodzajem. Charakter części miejscowości ukształtowanej w procesie rozwoju osadnictwa jest określony przez rodzaj części miejscowości[9].

Ustawa z dnia 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości określa, że rodzajem miejscowości może być[10]:

Ustawa określa, że osada może stanowić część innej jednostki osadniczej[11]; przysiółek może stanowić integralną część wsi[12]; kolonia i osiedle może stanowić część miasta lub część wsi[13][14]. Zatem poniższe rodzaje miejscowości mogą być jednocześnie częściami miejscowości:

  • osada (jako część innej miejscowości),
  • kolonia (jako integralna część miasta lub część wsi),
  • osiedle (jako integralna część miasta lub część wsi),
  • przysiółek (jako część wsi).

W częściach miejscowości, które ustawowo nie są samodzielnymi miejscowościami, nie zachodzą zdarzenia w świetle prawa o aktach stanu cywilnego[15], tj. urodzenia, małżeństwa, zgony. Stąd miejsce urodzenia osoby w domu np. w Prądniku Czerwonym jest oznaczane w akcie urodzenia jako Kraków. Zasada ta działa również wstecz. Osoba urodzona np. w 1921 r. w Kostuchnie (wówczas samodzielna gmina w pow. pszczyńskim) ma w obecnie wystawianym odpisie aktu urodzenia wpisane miejsce urodzenia Katowice.

StatystykaEdytuj

W ramach Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (TERYT), miejscowościom i ich częściom nadawane są przez Główny Urząd Statystyczny niepowtarzalne identyfikatory Systemu identyfikatorów i nazw miejscowości (SIMC).

Zgodnie z rozporządzeniem z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części w Polsce istniało 103 225 miejscowości o ustalonych urzędowych nazwach, pogrupowanych w 23 rodzaje[16]. Samodzielnych miejscowości (miast, wsi, kolonii, przysiółków, osiedli, osad, osad leśnych, schronisk turystycznych) o urzędowo ustalonych nazwach było 53 464[17].

 
Brzezówka – miejscowość będąca przysiółkiem (w Gminie Kolbuszowa)

W 2015 było 103 086 urzędowo nazwanych miejscowości z czego 53 445 nazw miejscowości uznawanych za samodzielne[18], natomiast w 2019 było 102 875 urzędowo nazwanych miejscowości. Urzędowo uznawanych miejscowości zatem systematycznie ubywa[19].

Rodzaj miejscowości i ich części w Polsce Liczebność
2013[16]
Liczebność
2015[18]
Liczebność
2019[19]
część kolonii 202 199 195
część miasta 6708 6710 6783
część osady 10 10 10
część wsi 36349 36263 36044
kolonia 2220 2203 2174
kolonia kolonii 11 11 11
kolonia osady 6 6 6
kolonia wsi 979 974 974
miasto 908 915 940
osada 5136 5132 5137
osada kolonii 1 1 1
osada leśna 1988 1966 1949
osada leśna wsi 227 224 222
osada osady 2 3 3
osada wsi 524 520 523
osiedle 3 5 5
osiedle wsi 5 5 5
przysiółek 136 133 133
przysiółek kolonii 41 41 40
przysiółek osady 56 56 56
przysiółek wsi 4641 4619 4585
schronisko turystyczne 22 22 22
wieś 43051 43068 43057
Razem 103 225 103 086 102 875

Miejscowość statystycznaEdytuj

Miejscowość statystyczna to wyodrębniony dla celów statystycznych zespół kilku polskich miejscowości obejmujący z reguły wieś oraz przyległe do niej przysiółki i inne mniejsze miejscowości, dla których łącznie zbierane są i opracowywane dane statystyczne[20].

W 2011 było w Polsce 42 490 miejscowości statystycznych[21].

Miejscowości statystyczne Liczba miejscowości Liczba ludności
1 000 000 1 1 700 612
500 000 4 2 671 330
200 000 12 3 518 990
100 000 22 3 009 265
50 000 47 3 206 433
20 000 136 4 297 334
10 000 188 2 748 473
5 000 247 1 694 912
2 000 1 002 2 940 490
1 000 2 086 2 843 085
500 4 982 3 445 440
200 13 558 4 256 516
100 11 034 1 608 450
0 9 171 570 494
Łącznie 42 490 38 511 824

HistoriaEdytuj

Okres międzywojennyEdytuj

W okresie międzywojennym kwestia ustalania rodzaju miejscowości nie była formalnie uregulowana, a w poszczególnych częściach kraju rodzaje miejscowości stosowane były zwyczajowo i niejednolicie[22].

W 1933 r. Skorowidz miejscowości RP, będący publikacją prywatną, podawał takie rodzaje miejscowości (wtedy charakter miejscowości), jak: borostwo, browar, cegielnia, cukrownia, domek łąkowy, domek przewozowy, domek szosowy, dwór, folwark, futor, gajówka, gorzelnia, klasztor, kolonia, kopalnia, koszary, latarnia morska, lecznica, letnisko, leśnictwo, leśniczówka, miasteczko, miasto, nadleśnictwo, obszar dworski, obóz warowny, okolica, osada, osada fabryczna, osada leśna, osada miejska, osada młyńska, osada pałacowa, osada wojskowa, osiedle, plebania, probostwo, przedmieście, przysiółek, przystanek kolejowy, pustkowie, smolarnia, stacja kolejowa, szpital epidemiczny, tartak, torfiarnia, twierdza, uzdrowisko, uroczysko, wieś, więzienie, zaścianek, zakład kąpielowy, zakład poprawczy, zakład wychowawczy[23].

Wydany w 1938 r. tom 1 urzędowego Wykazu miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, obejmującego województwo wileńskie, uwzględniał rodzaje miejscowości takie jak: cegielnia, folwark (i część folwarku), futor, futory, gajówka, karczma, kolonia (i część kolonii), koszarka kolejowa, leśniczówka, letnisko, majątek (i część majątku), miasteczko, miasto (i część miasta), młyn, nadleśnictwo, okolica, osada (i część osady), osada fabryczna, osada leśna, osada młyńska, osada wojskowa, papiernia, parcele (i część parceli), plebania, przedmieście (i część przedmieścia), przystanek kolejowy, schronisko turystyczne, smolarnia, stacja kolejowa, tartak, terpentyniarnia, uroczysko, wieś (i część wsi), zaścianek (i część zaścianka)[22].

Linki zewnętrzneEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Anna Runge, Jerzy Runge: Słownik pojęć z geografii społeczno-ekonomicznej. Videograf Edukacja, 2008, s. 200. ISBN 978-83-60763-48-3.
  2. a b c Art. 2 Ustawy z dnia 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1443).
  3. „Wiadomości statystyczne”. 41 (7-12), s. 40, 1996. Polskie Wyd. Gospodarcze. ISSN 0043-518X. 
  4. Art. 3 ust. 1 Ustawy z dnia 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1443).
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  6. Art. 9 ust. 1 Ustawy z dnia 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1443).
  7. Obwieszczenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 4 sierpnia 2015 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2015 r. poz. 1636).
  8. Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 21 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji miejscowości, ulic i adresów (Dz.U. z 2021 r. poz. 1368).
  9. Art. 2 pkt 4 i pkt 11 Ustawy z dnia 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1443).
  10. Art. 2 pkt 11 Ustawy z dnia 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1443).
  11. Art. 2 pkt 8 Ustawy z dnia 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1443).
  12. Art. 2 pkt 10 Ustawy z dnia 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1443).
  13. Art. 2 pkt 2 Ustawy z dnia 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych \1443.
  14. Art. 2 pkt 9 Ustawy z dnia 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1443).
  15. Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, isap.sejm.gov.pl [dostęp 2020-04-03].
  16. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  17. Nieco inne dane podawał wcześniejszy (kwietniowy) projekt rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części w Polsce: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI1 z dnia 13.04.2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części – PROJEKT, Minister Administracji i Cyfryzacji, 13 kwietnia 2012.
  18. a b Urzędowe nazwy miejscowości (2012, 2015). [dostęp 2017-10-07].
  19. a b Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2019 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2019 r. poz. 2360).
  20. Główny Urząd Statystyczny - Bank Danych Lokalnych: "Miejscowość statystyczna". [dostęp 2018-03-26].
  21. Ludność w miejscowościach statystycznych według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-26].
  22. a b Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom 1. Województwo wileńskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1938, s. 81.
  23. Tadeusz Bystrzycki (oprac.): Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych. Przemyśl – Warszawa: Wydawnictwo Książnicy Naukowej, 1933?, s. 1834.