Dom „Pod Globusem”

(Przekierowano z Dom Pod Globusem w Krakowie)
Ten artykuł dotyczy budynku w Krakowie. Zobacz też: pałac „Pod Globusem”.

Dom „Pod Globusem”, właściwie dom Izby Przemysłowo-Handlowej – budynek (kamienica) znajdujący się w Krakowie przy ulicy Długiej 1, na rogu z ulicą Basztową.

Dom Izby Przemysłowo-Handlowej
Obiekt zabytkowy nr rej. A-318 z 3 sierpnia 1966
Ilustracja
Dom Pod Globusem, po renowacji (2016)
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Adres ul. Basztowa 11
ul. Długa 1
Styl architektoniczny secesja
Architekt Franciszek Mączyński i Tadeusz Stryjeński
Rozpoczęcie budowy 1904
Ukończenie budowy 1906
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Dom Izby Przemysłowo-Handlowej
Dom Izby Przemysłowo-Handlowej
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Dom Izby Przemysłowo-Handlowej
Dom Izby Przemysłowo-Handlowej
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dom Izby Przemysłowo-Handlowej
Dom Izby Przemysłowo-Handlowej
Ziemia50°03′59,15″N 19°56′21,19″E/50,066431 19,939219

Wzniesiony został w latach 1904-1906 według projektu Franciszka Mączyńskiego i Tadeusza Stryjeńskiego jako siedziba Izby Handlowo-Przemysłowej. Jest on jednym z ciekawszych przykładów architektury wczesnego modernizmu, dwupiętrowy, ceglany, z narożną wieżą zegarową (z podświetlanym zegarem), którą nakrywa ostrosłupowy hełm zwieńczony ażurowym, metalowym globusem (w czasie ostatniej konserwacji nowy globus ufundowało Wydawnictwo Literackie i taki też jest obecnie napis na obręczy globusa).

Portal wejściowy od strony ulicy Długiej dekorowany jest alegorycznymi płaskorzeźbami wyobrażającymi Handel i Przemysł, wykonanymi przez Konstantego Laszczkę. Dom posiada kutą bramę, a na szczycie fasady umieszczono żaglowiec z godłem Izby Handlowo-Przemysłowej wykonany z blachy w 1905. Hall i klatka schodowa są dekorowane stiukami; witraże przedstawiające symbole przemysłu i handlu: lokomotywę parową, słup telegraficzny oraz fabrykę wykonano według projektów Franciszka Mączyńskiego w Zakładzie Witraży Władysława Ekielskiego i Antoniego Tucha.

W latach 1926-1928 dokonano restauracji elewacji i wnętrz pod nadzorem Józefa Mehoffera. Po II wojnie światowej mieścił się w domu sklep papierniczy, a po likwidacji w 1950 Izby Handlowo-Przemysłowej budynek zajmował komitet powiatowy PZPR oraz hurtownia Centrali Spożywców, które to instytucje doprowadziły do dewastacji budynku i jego wystroju. W 1953 przebito podcienia dla ruchu pieszego w narożu ulic w trakcie mającej miejsce przebudowy linii tramwajowej.

Obecnie gmach zajmuje Wydawnictwo Literackie. W latach 1986-1990 przeprowadzono kompleksową konserwację domu, przywrócono oryginalne wyposażenie, które jedynie częściowo zrekonstruowano. W miejscu, w którym znajdował się sklep papierniczy, od kwietnia 2006 roku firma Akrybia prowadziła Księgarnię Pod Globusem. Zadanie to przejmuje od niej w 2010 spółka Liberglob kontynuując tradycje księgarskie.

Spis treści

Księgarnia pod GlobusemEdytuj

 
Księgarnia Pod Globusem
 
Dom Pod Globusem, przed renowacją (2010)

Jest to obecnie znaczące miejsce na kulturalnej mapie Krakowa odwiedzane przez czytelników w każdym wieku. Wystrój wnętrza został zaaranżowany pod okiem Romualda Loeglera w 2010. Odbywają się tu warsztaty dla dzieci, spotkania z twórcami, autorami książek. W księgarni bywali: Sławomir Mrożek, ks. Adam Boniecki, Andrzej Stasiuk, Roma Ligocka, Jerzy Stuhr, Michał Rusinek i wielu innych.

Sala MehofferowskaEdytuj

Znajduje się na piętrze budynku, jest nakryta żelbetonowym stropem (jednym z pierwszych w Krakowie). Projekt jej wyposażenia pierwotnie powierzono Stanisławowi Wyspiańskiemu i choć jego koncepcja zyskała pozytywną ocenę, artysta zrezygnował. Stało się tak tyleż ze względów ideowo-artystycznych (artysta nie godził się na dopisanie do spójnej i zamkniętej koncepcji wystroju wizerunku cesarza Franciszka Józefa), ile z powodu pogarszającego się gwałtownie stanu jego zdrowia.

Dekorację sali wykonał Józef Mehoffer, dzieląc ściany sali na trzy sfery. Dolna została pokryta jasną boazerią dekorowaną w płycinach wachlarzykowatymi wzorami i opatrzona mosiężnymi ozdobami o reminiscencjach ludowych. Sferę środkową i górną rozdzieloną jednobarwnym pasem, wypełniają motywy geometryczne i kwiatowe. Kolorystycznie dekoracja zdominowana jest przez bladą zieleń z akcentami żółcieni i czerwienią kwiatów. Plafon ozdobiony jest malowidłem ośmiu węży wijących się wśród pawich piór. Na ścianie prezydialnej znajduje się płótno zatytułowane "Poskromienie żywiołów" - ludzki geniusz w postaci nagiego młodzieńca ujarzmia żywioły (kobiece personifikacje Ziemi, Ognia, Wody i Powietrza). Nawiązanie do idei postępu i rozwoju w tym obrazie było zgodne z sugestiami zleceniodawców i bardzo czytelne. Kinkiety, zespół mebli tak prezydialnych jak i foteli audytorium jest również dziełem Mehoffera. W 1918 w miejscu zdjętego popiersia cesarza Franciszka Józefa I umieszczono płaskorzeźbę Orła Polskiego.

Niedostępna zazwyczaj dla publiczności sala była udostępniona dla zwiedzających w ramach V Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego w 2003.

BibliografiaEdytuj

  • Jacek Purchla, Zbigniew Beiersdorf "Dom pod Globusem" wyd. Kraków 1997

Linki zewnętrzneEdytuj