Otwórz menu główne

Emilianowo (województwo kujawsko-pomorskie)

wieś w województwie kujawsko-pomorskim

Emilianowo – mała osada śródleśna w Puszczy Bydgoskiej położona w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. bydgoskim, w gminie Nowa Wieś Wielka, w sołectwie Brzoza. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.

Emilianowo
osada
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat bydgoski
Gmina Nowa Wieś Wielka
Wysokość 74 m n.p.m.
Strefa numeracyjna 52
Tablice rejestracyjne CBY
SIMC 0092663
Położenie na mapie gminy Nowa Wieś Wielka
Mapa lokalizacyjna gminy Nowa Wieś Wielka
Emilianowo
Emilianowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Emilianowo
Emilianowo
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Emilianowo
Emilianowo
Położenie na mapie powiatu bydgoskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bydgoskiego
Emilianowo
Emilianowo
Ziemia53°03′N 18°06′E/53,050000 18,100000
Przystanek kolejowy Bydgoszcz Emilianowo
Wiadukt drogowy południowej obwodnicy Bydgoszczy nad magistralą węglową w Emilianowie

PołożenieEdytuj

Emilianowo jest miejscowością niesołecką usytuowaną w Puszczy Bydgoskiej tuż przy południowo-wschodniej granicy miasta Bydgoszczy. Jako punkt orientacyjny miejscowości można uznać przecięcie drogi krajowej nr 10 i magistrali węglowej ŚląskGdynia.

CharakterystykaEdytuj

Emilianowo w obecnej postaci istnieje od lat 60. XX w. po połączeniu miejscowości Emilianowo (leśniczówka i stacja PKP) z miejscowością Kobyle Błota (leśniczówka i kilka domostw) i zniesieniu Leśnictwa Emilianowo, a przemianowaniu osady i Leśnictwa Kobyle Błota na Emilianowo. W osadzie znajduje się kilka budynków leśniczówki Emilianowo (poprzednio Kobyle Błota) i dawne Emilianowo (kilometr na południowy-wschód od stacji PKP Bydgoszcz Emilianowo), dwa domy mieszkalne oraz kompleks budynków kolejowych. Przez osadę przebiega   pieszy szlak turystyczny "Wolnościowy".

Leśnictwo Emilianowo wchodzi w skład Nadleśnictwa Bydgoszcz. Jego powierzchnia wynosi 973 ha z czego 941 ha to powierzchnia leśna, a 32 ha stanowi powierzchnię nieleśną[1].

HistoriaEdytuj

Istnieją przesłanki świadczące o tym, że w miejscu, w którym znajdowała się niegdyś Leśniczówka Emilianowo istniała może nawet w neolicie jakaś osada. Sprzyjało temu skrzyżowanie traktów łączących liczące się wówczas ośrodki gospodarcze z terenów obecnej Bydgoszczy i Inowrocławia oraz Chrośnej i Łabiszyna.

Wieś Emilianowo powstała od podstaw w XIX wieku na wykarczowanej polanie leśnej w Puszczy Bydgoskiej, około 1 km na północ od staropolskiej wsi Łażyn (niem. Kleinwalde). Wieś ta nie istniała jeszcze na przełomie XVIII i XIX wieku, czego dowodem jest jej brak na mapie Schröttera. W jej miejscu rósł wówczas bór sosnowy. Istniała natomiast osada Kobyle Błota (niem. Kobelblott), położona w miejscu obecnej leśniczówki przy południowej obwodnicy drogowej Bydgoszczy. Spis miejscowości rejencji bydgoskiej z 1833 r. podaje, że osadę Kobyle Błota w powiecie bydgoskim zamieszkiwało 22 osób (17 ewangelików, 5 katolików) w 3 domach[2]. Kolejny spis z 1860 r. podaje, że w Kobylich Błotach mieszkało 25 ewangelików w 4 domach[3]. Miejscowość należała administracyjnie do Żółwina Małego. Dzieci z osady uczęszczały do szkoły w Pieckach. Miejscowość należała do parafii katolickiej i ewangelickiej w Bydgoszczy[3].

W XIX wieku powstała zabudowa wsi Emilianowo wzdłuż drogi ciągnącej się z zachodu na wschód. Wieś miała wydłużony kształt i połączona była drogą z Wypaleniskami, Łażynem i Prądocinem. Rozwój wsi w XIX wieku należy przypisać planowej kolonizacji niemieckiej, związanej z osadzaniem pracowników leśnych. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego dla roku 1884 podaje, że Emilanowo (niem. Emilienau) była nową wsią w powiecie bydgoskim. Mieszkało tu 261 osób (231 ewangelików, 26 katolików, 4 Żydów) w 41 domach. Połowa mieszkańców była analfabetami. Najbliższa poczta i stacja kolejowa znajdowała się w Chmielnikach[4].

W styczniu 1920 roku na mocy traktatu wersalskiego miejscowość znalazła się w granicach odrodzonej Polski. W wyniku nowego podziału administracyjnego i nazewnictwa wieś przemianowano na Łażyn, włączając do niej także jako przysiółek wieś Kleinwalde, która była dawną staropolską wsią o nazwie Łażyn. Nazwa Emiljanowo zachowała się w nazwie leśnictwa, które należało do sołectwa (gromady) Brzoza, podobnie jak osady: Piecki, Stryszek, Prosinionka, Chmielniki oraz leśnictwa Brzoza i Zielonka. W 1930 r. przez leśnictwo Emilianowo poprowadzono nową magistralę węglową łączącą Górny Śląsk z portem w Gdyni.

W czasie II wojny światowej Leśnictwo Emilianowo stanowiło zaplecze fabryki zbrojeniowej Dynamit AG Bromberg. Budowana od grudnia 1939 r. szybko uzyskała dużą zdolność produkcyjną i pod koniec II wojny światowej była ważnym ogniwem przemysłu militarnego III Rzeszy. Z tego względu budziła żywe zainteresowanie organizacji konspiracyjnych, jak i alianckich wywiadów. Niemcy rozbudowali magistralę węglową o drugi tor i pobliżu leśniczówki zbudowali stację kolejową nazwaną później Bydgoszcz Emilianowo. Stacja była ważnym ogniwem zakładowego transportu. W 1945 r. wyposażenie fabryki zostało zdemontowane przez Armię Radziecką i wywiezione do ZSRR. Obecnie większość terenu dawnej fabryki DAG Bromberg zajmują przedsiębiorstwa przemysłu chemicznego (Zachem, Nitrochem), Bydgoski Park Przemysłowo-Technologiczny, a fragment dawnej strefy produkcji nitrogliceryny zaadaptowano na Esploseum, prowadzone przez Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy.

Od 1945 leśnictwo Emiljanowo wchodziło w skład gromady wiejskiej Brzoza[a]. W 1954 roku część leśnictwa Emilianowo wraz ze stacją kolejową zostało włączonych do terytorium administracyjnego Bydgoszczy. Tereny leśne położone południe od obwodnicy drogowej Bydgoszczy wyłączono z miasta i przekazano gminie Nowa Wieś Wielka w 1977 roku[5].

W latach 70. XX w. nazwą Emilianowo obejmowano stację kolejową z budynkami, leśnictwo, dwa domy położone przy obwodnicy południowej Bydgoszczy, także w głębi lasu. 18 grudnia 1980 r. Emilianowo włączono do sołectwa Brzoza[5].

Natomiast dawna duża wieś Emilianowo zwana po wojnie Łażyn Duży uległa zanikowi do lat 80. XX wieku.

Placówka konspiracyjna „Zagroda”Edytuj

Osobny artykuł: Darzbór.

W „dawnej” leśniczówce Emilianowo funkcjonowała w latach 1939-1948 polska placówka konspiracyjna Związku Walki Zbrojnej (1939-1942), Armii Krajowej (1942-1945) i Wolność i Niezawisłość (1945-1948) pod kryptonimem „Zagroda”. W jej ramach - z inicjatywy miejscowych leśników – powstała grupa konspiracyjna „Darzbór”. Jej komendantem w latach 1939-1948 był miejscowy leśniczy Franciszek Wrembel ps. „Marcin”. Placówka dokonała wielu bohaterskich czynów: udzielała pomocy więźniom z obozu Bromberg-Ost, dokonywała wywiadu w fabryce zbrojeniowej DAG Fabrik Bromberg, przerzucała do Anglii jeńców brytyjskich ze stalagu XX-A w Toruniu, ukrywała Polaków, a w 1945 r. założyła oddział partyzancki „Świerki II”. Po rozbiciu oddziału na poligonie Kabat przez NKWD, członków grupy sądziły władze PRL. Dwie osoby skazano na karę śmierci „za działalność w AK”.

Pomnik ku czci partyzantów z grupy DarzbórEdytuj

W byłej leśniczówce Emilianowo ustawiono 1 września 2009 roku pomnik dla uczczenia pamięci grupy Darzbór i jej bohaterskich członków – „Na przyszłą rzeczy pamiątkę – Ad futuram rei memoriam”...

UwagiEdytuj

  1. Gromada obejmowała wieś Brzozę, wieś Piecki, leśnictwo Brzoza, przystanek kolejowy Chmielniki oraz osadę i leśnictwo Emiljanowo

PrzypisyEdytuj

  1. Opracowanie ekofizjograficzne dla terenu gminy Nowa Wieś Wielka
  2. Verzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks mit einer geographisch-statistischen Uebersicht. Bromberg 1833
  3. a b Verzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg. Bromberg 1860
  4. http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/353 dostęp 6-10-2014
  5. a b Łukasz Myszka, Gmina Nowa Wieś Wielka. Z dziejów samorządu terytorialnego – do 2002 roku, Bydgoszcz: Bydgoski Dom Wydawniczy Margrafsen, 2006, ISBN 83-89734-14-1, OCLC 749214986.

BibliografiaEdytuj

  • Kubicki Władysław: I w podsoleckich lasach była Armia Krajowa, cz.I, 1999, Solecki Peryskop, Nr 9 (95), s. 65.
  • Szefke, Agnieszka Wiktoria 2009, Leśnictwo Emilianowo k. Bydgoszczy na tle dziejów konspiracji pomorskiej w latach 1939-1948, praca magisterska w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy; s. 1-132. * Wrembel Henryk ps. „Kukułka”, „Wilga”, 1991, Informacja o działalności konspiracyjnej placówki ZWZ-AK „Zagajnik”, „Zagroda” w Emilianowie pow. Bydgoszcz, Archiwum Pomorskie AK, M-418/ Pom., Akta osobowe, t. 2, s. 1-16.