Gospodarka Serbii
Ten artykuł od 2020-01 wymaga modyfikacji na podstawie najświeższych informacji. |
Gospodarka Serbii – jest gospodarką mieszaną. Przechodzi transformację z centralnie kierowanej (socjalistycznej) w gospodarkę rynkową (kapitalistyczną) po rozpadzie Jugosławii.
![]() Belgrad nocą | |
Informacje ogólne | |
Waluta | |
---|---|
Bank centralny | |
Rok podatkowy | |
Organizacje gospodarcze |
Bank Światowy, EBOiR, EBI, MFW, CEFTA |
Dane statystyczne | |
PKB (nominalny) | |
PKB (ważony PSN) |
130,222 mld USD (2019) |
PKB per capita |
7 398 USD (2019) |
Wzrost PKB |
4,2% (2019) |
Struktura PKB |
usługi (48,6%), przemysł (41,9%), rolnictwo (9,5%)[2] |
Inflacja |
1,4% (2020) |
Wymiana handlowa | |
Eksport |
25,5 mld $ (2019) |
Główni partnerzy |
Niemcy 12,6% |
Import |
16,3 mld $ (2018)[3] |
Zatrudnienie | |
Siła robocza |
3 168 494 (2019) |
Stopa bezrobocia |
9,7% (2020) |
Wskaźniki jakości życia | |
Ludność poniżej progu ubóstwa |
7,1% (2018) |
Współczynnik Giniego |
35,6 (2018) |
Finanse publiczne | |
Dług publiczny |
56,3% PKB (2020) |
Deficyt budżetowy |
3,8% PKB (2015)[4] |
Przychody budżetowe |
15,58 mld USD (2015)[2] |
Wydatki budżetowe |
16,95 mld USD (2015)[2] |
Historia
edytujSerbia była jedną z najbardziej rozwiniętych gospodarczo republiką dawnej Jugosławii. Wojny domowe 1990–95 (wojna w Chorwacji, wojna w Bośni i Hercegowinie), w tym embarga nałożone przez ONZ, spowodowały głęboki kryzys gospodarczy – straty i koszt szacowany był na 30–50 mld USD[5]. Naloty lotnictwa NATO w 1999 zniszczyły część infrastruktury przemysłowej[6].
Dzięki reformom wolnorynkowym w 2001 roku stabilnie rozwijała się do 2008 roku, ze średnim tempem 5,9%. Dynamiczny rozwój zmniejszył presję reformatorką na rządzących, przez co większość problemów nie została rozwiązana[7].
Ustrój gospodarczy
edytujGospodarka Serbii opiera się na zasadach rynkowych (z zachowaniem dialogu społecznego między związkami zawodowymi a pracodawcami), swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej, niezależności i samodzielności podmiotów gospodarczych oraz na równoprawności wszystkich form własności. Swoboda prowadzenia działalności gospodarczej może być ograniczona ustawą, np. w celu ochrony zdrowia publicznego czy w celu ochrony środowiska naturalnego. Co do zasady zakazane są działania ograniczające konkurencję i sprzyjające powstawaniu monopoli[8].
Wszystkie podmioty działające na rynku (krajowe i zagraniczne) mają jednakowy status prawny. Zagraniczne osoby prawne i fizyczne, zgodnie z ustawą lub odpowiednią umową międzynarodową, mogą nabywać nieruchomości na własność. Obcokrajowcy mają prawo do ubiegania się o koncesje na korzystanie z bogactw naturalnych i dóbr użytku publicznego[8].
Obszar kraju jest jednolitym rynkiem towarowym, pracy, kapitału i usług[8].
Środkiem płatniczym jest dinar serbski, którego emitentem jest Narodowy Bank Serbii.
Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej
edytujOd roku 2008 gospodarka Serbii znajduje się w cyklu rozwoju i regresu. Według danych Krajowego Urzędu Statystycznego produkt krajowy brutto na koniec 2012 r. zmniejszył się o 1,7%. Kluczowym problemem serbskiej gospodarki jest narastanie deficytu finansów publicznych (finansowanego emisją obligacji i podwyżkami podatków, np. w 2012 pięciokrotnie dokonano podwyżek akcyzy na paliwa oraz podwyższono podatek VAT o 2 punkty procentowe)[8] i przerost sektora publicznego (ok. 1/3 zatrudnienia pochłaniającego 60% przychodów państwa)[9]. Kolejne rządy odkładają niezbędne reformy, obawiając się niezadowolenia społecznego[9].
Bezrobocie
edytujBezrobocie osiągnęło szczytową wartość 22,5% w 2012 roku, po czym zaczęło powoli spadać. W 2016 wynosiło ok. 16%[10].
Główne sektory gospodarki
edytujNajwiększy udział w gospodarce mają: rolnictwo (udział 7,4% PKB w 2016), budownictwo (4,8%), przemysł (20,9%), sektor publiczny (12,7%), usługi (15,3%)[11].
Rolnictwo
edytujUżytki rolne obejmują ok. 70% powierzchni Serbii, z czego 55% to grunty orne. Dominuje uprawa kukurydzy, jęczmienia, buraków cukrowych, i pszenicy. Hoduje się trzodę chlewną, bydło, drób, owce i kozy[6].
Przemysł
edytujDo głównych gałęzi przemysłu należy przemysł metalurgiczny, maszynowy, spożywczy, chemiczny, włókienniczy, odzieżowy, skórzany i elektrotechniczny. W przemyśle wydobywczym dominuje wydobycie lignitu. Eksploatuje się złoża rud miedzi, cynku, ołowiu, żelaza, chromu, molibdenu, magnezytu, manganu, i boksytów[6].
Infrastruktura
edytujPołączenia lądowe obejmują prawie 43 tys. km dróg i 4100 km linii kolejowych.
Główne miasta (Nowy Sad, Belgrad, Nisz) połączone są autostradami.
Międzynarodowe połączenia lotnicze istnieją na lotniskach w Belgradzie i Niszu.
Główne rzeki (Dunaj, Sawa, Cisa) są żeglowne i połączone kanałami. Główne porty rzeczne znajdują się w Belgradzie, Smederevie i Nowym Sadzie[6].
W 2016 roku zliberalizowano towarowy[12] rynek kolejowy, dzięki czemu w połowie 2016 roku ruszyło pierwsze niezależnie połączenie kolejowe zorganizowane przez Kombinovani Prevoz.
Uczestnictwo w organizacjach i porozumieniach
edytujSerbia jest członkiem wielu organizacji o charakterze ekonomicznym[8]:
- Bank Światowy – od 2001
- Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju – od 2001
- Europejski Bank Inwestycyjny – od 2001
- Międzynarodowy Fundusz Walutowy – od 2001
- Partnerstwo dla Pokoju – od 2006
- Rada Europy – od 2003
- Środkowoeuropejskie Porozumienie o Wolnym Handlu – od 2007
Stara się również o członkostwo w takich organizacjach jak[8]:
- Unia Europejska – porozumienie o stabilizacji i stowarzyszeniu i status kandydata do członkostwa[13]
- Światowa Organizacja Handlu – kraj-obserwator
- Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju
Serbia ma umowy o wolnym handlu z Rosją, Białorusią, Kazachstanem i Turcją.
Handel zagraniczny
edytujGospodarka Serbii charakteryzuje się niskim poziomem eksportu i wysokim deficytem w handlu zagranicznym. Głównym partnerem handlowym jest Unia Europejska (63% eksportu i 62% importu)[7].
Relacje gospodarcze z Chinami
edytujSerbia stara się utrzymywać Chiny jako partnera strategicznego (prócz USA, Rosji i UE), ze względów gospodarczych i politycznych (kwestia Kosowa). Chiny chcą przez Serbię budować południową odnogę Nowego Jedwabnego Szlaku – między portem Pireus a Europą Środkową[14].
W latach 2005–2015 Chiny zainwestowały w Serbii 125 mln euro. W 2016 największą chińską inwestycją było przejęcie huty w Smederevie za 46 mln euro. Za 608 mln USD kredytu z chińskiego banku Eximbank budowany jest (w połowie przez firmy chińskie) nowy blok elektrownic w Kostolac[14].
Relacje gospodarcze z Polską
edytuj1 czerwca 2011 roku rządy Polski i Serbii podpisały umowy o współpracy ekonomicznej.
Na koniec 2012 roku wymiana towarowa między Polską a Serbią wyniosła 469,3 mln euro, w tym eksport z Polski 362,2 mln euro, a import z Serbii 107,1 mln euro. W tym samym roku inwestycje polskie w Serbii wyniosły 0,734 mln euro.
Przypisy
edytuj- ↑ "World Economic Outlook Database, October 2019". 2016. [dostęp 2020-06-26]. (ang.).
- ↑ a b c Serbia. CIA. [dostęp 2017-01-04]. (ang.).
- ↑ Statistical Office of the Republic of Serbia [online] [dostęp 2020-06-26] .
- ↑ Serbia Economic Outlook. Focus Economics. [dostęp 2017-01-04]. (ang.).
- ↑ Jean-Marc Philibert: Bombardowania i gospodarka Serbii. Le Figaro, 2000-07-04. [dostęp 2017-01-04]. (pol.).
- ↑ a b c d Serbia. Gospodarka, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-01-04] .
- ↑ a b Marta Szpala. Serbia: kandydat do UE. „infos – zagadnienia społeczno-gospodarcze”. 208 (4), 2016-02-25. Biuro Analiz Sejmowych. (pol.).
- ↑ a b c d e f Informator Ekonomiczny – Serbia. MSZ. [dostęp 2017-01-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-04-25)]. (pol.).
- ↑ a b Bartłomiej Niedziński: Dogonić Słowenię i Chorwację. Serbia musi nadrobić lata zaniedbań. Gazet Prawna, 2014-03-13. [dostęp 2017-01-04]. (pol.).
- ↑ Serbia – stopa bezrobocia. tradingeconomics.com. [dostęp 2017-01-04]. (pol.).
- ↑ Serbia – wskaźniki. tradingeconomics.com. [dostęp 2017-01-04]. (pol.).
- ↑ Pierwsze efekty liberalizacji rynku kolejowego cargo w Serbii. wnp.pl, 2016-06-23. [dostęp 2017-01-04]. (pol.).
- ↑ Serbia. Komisja Europejska, 2016-12-06. [dostęp 2017-01-04]. (ang.).
- ↑ a b Jakub Jakóbowski, Mateusz Seroka: Xi Jinping w Serbii: nie tylko gospodarka. Ośrodek Studiów Wschodnich, 2016-06-22. [dostęp 2017-01-04]. (pol.).