Otwórz menu główne

Grzegorz II Cypryjczyk[1], gr. Γρηγόριος ο Κύπριος (ur. ok. 1241 w Lapitos na Cyprze, zm. 1290 w Konstantynopolu) – patriarcha Konstantynopola w latach 1283–1289[2].

Grzegorz II Cypryjczyk
Γρηγόριος ο Κύπριος
Patriarcha Konstantynopola
Kraj działania  Cesarstwo Bizantyńskie
Data i miejsce urodzenia ok. 1241
Lapitos
Data i miejsce śmierci 1290
Konstantynopol
Patriarcha Konstantynopola
Okres sprawowania 1283–1289
Wyznanie prawosławne
Kościół Patriarchat Konstantynopolitański
Wybór patriarchy 1283

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodzony w Lapitos na Cyprze ok. 1241 r.[2], na chrzcie otrzymał imię Jerzy. Jego rodzice należeli do klasy średniej, wywodzącej się ze szlachty. Jako nastolatek przeniósł się do Nikozji szukając możliwości dalszej edukacji. Niezadowolony z poziomu greckich nauczycieli rozpoczął naukę w szkole łacińskiej (Cypr znajdował się wówczas w rękach krzyżowców). Ze względu na trudności w uczeniu się łaciny zdobył jednak tylko powierzchowną znajomość gramatyki i logiki Arystotelesa. Wobec czego wsiadł na statek do Ptolemaidy, w Palestynie, dokąd przybył po trzech dniach podróży. Stamtąd przez Anaeę w Azji Mniejszej dotarł do Efezu, gdzie wielką sławą cieszył się Nicefor Blemmydes. Wkrótce jednak zniechęcony przeniósł się do Nicei, gdzie studiował wraz z Jerzym Akropolitą. Po odzyskaniu przez Bizantyńczyków Konstantynopola w 1261 r. przeniósł się do nowej stolicy. W późniejszych latach został tam nauczycielem. Jego uczniem był między innymi Nicefor Chumnos.

Początkowo jako przyjaciel patriarchy Jana XI Bekkosa i bliski współpracownik cesarza Michała VIII opowiadał się za jednością Kościoła Wschodniego z Rzymem, jednak po śmierci cesarza w 1282 r. przeszedł na pozycje wrogie unii Kościołów, zawartej osiem lat wcześniej w Lyonie[3]. W 1283 r. po śmierci Józefa Gealzjoty został patriarchą Konstantynopola[4]. Po wyborze na stolicę patriarszą, zwołał w 1284 r. synod w Adramyttium, który oficjalnie odrzucił unię lyońską i potępił Filioque dodane do Credo Nicejskiego[3]. Synod przyjął też nauczanie Grzegorza o „wiecznym przejawianiu się” Ducha przez Syna. Użyta przez Grzegorza formuła oraz jego wcześniejsze prounijne sympatie stały się przyczyną opozycji przeciw niemu, która wyszła spośród zwolenników patriarchy Arseniusza. W 1289 r. doprowadziła ona do ustąpienia patriarchy.

Grzegorz zmarł w Konstantynopolu w 1290 r.[5]

TwórczośćEdytuj

Wypowiedzi Grzegorza z obrad synodu blacherneńskiego zostały zebrane w Księdze wiary (Tòmos písteos), będącej apologią ortodoksji. Grzegorz napisał liczne enkomia między innymi ku czci świętej Maryny, żywoty świętych, jak Żywot mnicha Łazarza[2]. Pozostawił też po sobie panegiryki na cześć Michała VIII i Andronika II, przeładowane zwrotami retorycznymi i stanowiące świadectwo ówczesnego stylu oratorskiego oraz wartościową Autobiografię (Diegéseos merikés lògos ta kath'heautòn periéchon) odznaczającą się rzeczowością i zaletami stylu [6] i ponad 200 listów do uczniów i przyjaciół: wielkiego logotety Teodora Muzalona, historyka Jerzego Akropolity, filologa Jana Pediasimosa, filozofa i retora Nicefora Chumnosa. Zachowały się również we fragmentach: jego parafraza bajek Ezopa, podręcznik mitologiczny i zbiór przysłów na potrzeby szkół[7].

PrzypisyEdytuj

  1. tak tłumaczy na polski przydomek Grzegorza „Kiprios” O. Jurewicz (Historia literatury bizantyńskiej, s. 285). W Dziejach Bizancjum Ostrogorskiego pojawia się jako „Grzegorz z Cypru” (ss. 418 i n.). W Historii Grecji jako „Grzegorz II Kiprios” (s. 659)
  2. a b c O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. s. 285.
  3. a b Walkusz: Grzegorz II. W: Encyklopedia katolicka. T. 6. s. 344.
  4. G. Ostrogorski: Dzieje Bizancjum. s. 452.
  5. Walkusz: Grzegorz II. W: Encyklopedia katolicka. T. 6. s. 345.
  6. G. Ostrogorski: Dzieje Bizancjum. s. 440–441.
  7. O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. s. 321.

BibliografiaEdytuj