Gubernator generalny Kanady

Gubernator generalny Kanady – najstarsza instytucja polityczna w Kanadzie. Gubernator generalny jest namiestnikiem monarchy Kanady, który jest głową Kanady. Dawniej gubernator generalny sprawował realną władzę nad koloniami brytyjskimi w Kanadzie. Współcześnie wykonuje funkcje głównie reprezentacyjne i honorowe, choć z szerokimi uprawnieniami konstytucyjnymi z których może skorzystać w sytuacjach wyjątkowych. Jest wodzem naczelnym kanadyjskich sił zbrojnych. Gubernator generalny mianowany jest przez monarchę, współcześnie za radą premiera Kanady, zwykle na okres pięciu lat. Oficjalną rezydencją gubernatora generalnego jest Rideau Hall w Ottawie. Drugą rezydencją, w której spędza zazwyczaj kilka tygodni w roku jest La Citadelle w Québecu.

Gubernator generalny Kanady
Governor General of Canada / Gouverneure générale du Canada
Ilustracja
Obecny
Obecny Gubernator generalny Kanady
Gubernator generalna od 26 lipca 2021 - Mary Simon
Stanowisko
Państwo  Kanada
Data utworzenia 1627
Pierwszy Samuel de Champlain
Obecny Mary Simon
Obecny od 26 lipca 2021
Siedziba Rideau Hall i Citadelle de Québec
Strona internetowa
Kanada
Godło Kanady
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Kanady
Portal Kanada

Gubernator generalny Nowej FrancjiEdytuj

Gubernator generalny Nowej Francji był przedstawicielem i namiestnikiem króla Francji. Jego władza była jednak znacznie ograniczona przez drugi urząd: intendenta. Gubernator sprawował funkcje reprezentacyjne, kierował polityką zagraniczną oraz był dowódcą sił zbrojnych, natomiast intendent zajmował się sprawami administracyjnymi. Brak jasnego oddzielenia kompetencji obu urzędów powodował częste konflikty personalne, a wpływ na politykę uzyskiwała osoba o silniejszej osobowości lub mająca większe poparcie na dworze w Paryżu.

Gubernator generalny Brytyjskiej KanadyEdytuj

Gubernator generalny Brytyjskiej Kanady był przedstawicielem i namiestnikiem króla lub królowej Anglii. Sprawował pełną polityczną, militarną i administracyjną władzę w kolonii. Mimo że istniały w obu częściach Kanady (Górna Kanada i Dolna Kanada) wybieralne zgromadzenia legislacyjne, spełniały one wyłącznie rolę doradczą. W istocie gubernatorzy najczęściej ignorowali zdanie wyborców, współpracując z konserwatywnymi elitami brytyjskich lojalistów. Taki stan rzeczy doprowadził do wybuchu niezadowolenia społecznego w postaci rebelii roku 1837.

Gubernator generalny Unii KanadyjskiejEdytuj

Po wprowadzeniu Unii gubernator generalny stracił część swojej władzy na rzecz wybieralnego i posiadającego poparcie w zgromadzeniu legislacyjnym rządu (rządu przedstawicielskiegoresponsible government). Mimo tego gubernator zachowywał dużą część swej poprzedniej władzy. To on powoływał i dymisjonował rządy, niekiedy wbrew woli wyborców oraz posiadał prawa odwoływania ustaw, jeśli jego zdaniem były sprzeczne z interesami brytyjskimi.

Uprawnienia i obowiązki gubernatora generalnego w skonfederowanej KanadzieEdytuj

Do zakresu uprawnień i obowiązków gubernatora generalnego wchodzą

  • Reprezentowanie suwerena (monarchy) w Kanadzie – w związku z faktem, że na wzór westminsterski parlament Kanady ma strukturę trójczłonową – Korona, Senat i Izba Gmin, gubernator generalny ma obowiązek i przywilej zastępowania królowej (lub króla) we wszystkich jej normalnych funkcjach, do których należą:
    • zapewnienie ciągłości władzy
    • zatwierdzanie ustaw
    • wygłaszanie „mowy tronowej”
    • zwoływanie, otwieranie i zamykanie sesji parlamentu
    • rozwiązywanie parlamentu i zarządzanie wyborów
    • przyjmowanie przysięgi od premiera, Sędziego Najwyższego i członków gabinetu (ministrów)
  • Mianowanie senatorów na podstawie wskazówek premiera
  • Reprezentowanie niepodległości Kanady
    • gubernator generalny przyjmuje listy uwierzytelniające od ambasadorów obcych krajów, wita także głowy obcych państw i inne ważne osobistości przybywające oficjalnie do Kanady.
    • gubernator generalny jest konstytucyjnym zwierzchnikiem Commander-in-Chief kanadyjskich sił zbrojnych.
  • Przyznawanie wyróżnień, orderów
  • Przyznawanie herbów – gubernator generalny stoi na czele Canadian Heraldic Authority przyznającego herby osobom i instytucjom w Kanadzie. Nadawanie emblematów heraldycznych nie jest tożsame z tytułami szlacheckimi, które w Kanadzie nie istnieją. Prawo zabrania też obywatelom kanadyjskim przyjmowania tytułów szlacheckich od obcych państw (np. królowa nie może nadać obywatelowi kanadyjskiemu godności lorda, gdyż jest to tytuł angielski).
  • Zapewnianie spójności państwowej i przywództwo moralne – poprzez uczestniczenie w ważnych uroczystościach państwowych i lokalnych, kontakty z siłami politycznymi, reprezentantami mniejszości kulturalnych i ważnych organizacji społecznych i kulturalnych.

Symbole władzy i insygnia gubernatora generalnegoEdytuj

 
Flaga gubernatora generalnego

Zwracając się do gubernatora generalnego używa się następującej formuły: His Excellency the Right Honourable / Son Excellence le très honorable gdy jest nim mężczyzna lub Her Excellency the Right Honourable / Son Excellence la très honorable gdy jest nim kobieta.

Znakiem gubernatora generalnego jest flaga z herbem. Flaga zawsze poprzedza osobę gubernatora i zawieszona jest na maszcie przed budynkiem, w którym aktualnie gubernator się znajduje. Herb i flaga zostały nadane gubernatorowi przez królową Kanady w 1981 r. i są wzorowane na poprzedniej fladze używanej od 1931 r. Przed tą datą gubernatorzy generalni używali swoich własnych herbów rodowych.

W 1968 królowa nadała generalnym gubernatorom Kanady status wicekrólewski. W związku z tym przysługuje im odgrywanie hymnu powitalnego, gdy wstępują lub opuszczają miejsce oficjalnych spotkań. Hymn gubernatora generalnego złożony jest z sześciu pierwszych taktów hymnu monarchy God Save the Queen, a następnie cztery pierwsze i cztery ostatnie takty hymnu Kanady O Canada.

Gubernatorowi generalnemu wraz z objęciem urzędu przyznawane są następujące insygnia:

Lista gubernatorów generalnychEdytuj

Gubernatorzy Kanady Francuskiej (Nowej Francji)Edytuj

Portret Imię i nazwisko Objął urząd Opuścił urząd Suweren
  Samuel de Champlain 1627 1635 Ludwik XIII
  Charles de Montmagny 1635 1648 Ludwik XIV
  Louis d’Ailleboust de Coulonge 1648 1651
  Jean de Lauzon 1651 1657
Pierre de Voyer d’Argenson 1658 1661
Pierre du Bois d’Avaugour 1661 1663
  Augustin de Saffray de Mézy 1663 1665
  Daniel de Rémy de Courcelle 1665 1672
Louis de Buade de Frontenac 1672 1682
Joseph-Antoine Lefebvre de La Barre 1682 1685
Jacques-René de Brisay 1685 1689
Louis de Buade de Frontenac 1689 1698
Louis-Hector de Callière 1698 1703
Philippe de Vaudreuil 1703 1725 Ludwik XV
  Charles de la Boische 1726 1747
  Rolland-Michel Barrin 1747 1749
  Jacques-Pierre de Taffanel 1749 1752
  Ange Duquesne-Menneville 1752 1755
  Pierre de Rigaud 1755 1760


Gubernatorzy Kanady Brytyjskiej do czasów Konfederacji KanadyEdytuj

Portret Imię i nazwisko Objął urząd Opuścił urząd Suweren
  Jeffery Amherst 1760 1763 Jerzy III
  James Murray 1764 1768
  Guy Carleton 1768 1778
  Frederick Haldimand 1778 1786
  Guy Carleton 1786 1796
  Robert Prescott 1796 1799
Robert Milnes 1799 1805
Thomas Dunn 1805 1807
  James Henry Craig 1807 1811
  George Prevost 1812 1815
  John Coape Sherbrooke 1816 1818
  Charles Lennox 1818 1819
  George Ramsay 1820 1828 Jerzy IV
  James Kempt 1828 1830
  Matthew Whitworth 1830 1835 Wilhelm IV
  Archibald Acheson 1835 1837
  Lord Durham 1838 1839 Wiktoria
  Lord Sydenham 1839 19 września 1841
  Charles Bagot 12 stycznia 1842 19 maja 1843
  Charles Metcalfe 30 maja 1843 26 listopada 1845
  Charles Murray 26 listopada 1845 30 stycznia 1847
  Lord Elgin 30 stycznia 1847 19 grudnia 1854
  Edmund Walker Head 19 grudnia 1854 25 października 1861
  Charles Stanley Monck 25 października 1861 1 lipca 1867


Gubernatorzy Kanady Brytyjskiej od czasów Konfederacji KanadyEdytuj

# Portret Imię i nazwisko Objął urząd Opuścił urząd Suweren
1   Charles Stanley Monck 1 lipca 1867 14 listopada 1868 Wiktoria
2   Lord Lisgar 2 lutego 1869 25 czerwca 1872
3   Lord Dufferin 25 czerwca 1872 25 listopada 1878
4   Lord Lorne 25 listopada 1878 23 października 1883
5   Lord Lansdowne 23 października 1883 11 czerwca 1888
6   Lord Stanley of Preston 11 czerwca 1888 18 września 1893
7   Lord Aberdeen 18 września 1893 12 lutego 1898
8   Lord Minto 12 lutego 1898 22 stycznia 1901
(8) Lord Minto 22 stycznia 1901 10 grudnia 1904 Edward VII
9   Lord Grey 10 grudnia 1904 6 maja 1910
(9) Lord Grey 6 maja 1910 13 października 1911 Jerzy V
10   Książę Connaught i Strathearn 13 października 1911 11 listopada 1916
11   Książę Devonshire 11 listopada 1916 11 sierpnia 1921
12   Lord Byng of Vimy 11 sierpnia 1921 2 października 1926
13   Lord Willingdon 2 października 1926 4 kwietnia 1931
14   Lord Bessborough 4 kwietnia 1931 2 listopada 1935
15   Lord Tweedsmuire 2 listopada 1935 20 stycznia 1936
(15) Lord Tweedsmuire 20 stycznia 1936 11 grudnia 1936 Edward VIII
(15) Lord Tweedsmuire 11 grudnia 1936 11 lutego 1940 Jerzy VI
16   Lord Athlone 21 czerwca 1940 12 kwietnia 1946
17   Lord Alexander of Tunis 12 kwietnia 1946 6 lutego 1952
(17) Lord Alexander of Tunis 6 lutego 1952 28 lutego 1952 Elżbieta II
18   Vincent Massey 28 lutego 1952 15 września 1959
19   Georges Vanier 15 września 1959 5 marca 1967
20   Roland Michener 17 kwietnia 1967 14 stycznia 1974
21   Jules Léger 14 stycznia 1974 22 stycznia 1979
22   Edward Schreyer 22 stycznia 1979 14 maja 1984
23   Jeanne Sauvé 14 maja 1984 29 stycznia 1990
24   Ray Hnatyshyn 29 stycznia 1990 8 lutego 1995
25   Roméo LeBlanc 8 lutego 1995 7 października 1995
26   Adrienne Clarkson 7 października 1999 27 września 2005
27   Michaëlle Jean 27 września 2005 1 października 2010
28   David Lloyd Johnston 1 października 2010 2 października 2017
29   Julie Payette 2 października 2017 22 stycznia 2021
30   Mary Simon 26 lipca 2021 nadal

BibliografiaEdytuj