Jaskółka blada

gatunek ptaka

Jaskółka blada[3] (Ptyonoprogne fuligula) – gatunek małego ptaka z rodziny jaskółkowatych (Hirundinidae). Występuje w Afryce Subsaharyjskiej. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Jaskółka blada
Ptyonoprogne fuligula[1]
(Lichtenstein, 1842)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina jaskółkowate
Podrodzina jaskółki
Rodzaj Ptyonoprogne
Gatunek jaskółka blada
Synonimy
  • Hirundo fuligula Lichtenstein, 1842
Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

TaksonomiaEdytuj

Po raz pierwszy gatunek opisał Martin Lichtenstein w 1842[4] na podstawie holotypu z okolic rzeki Baviaanskloof[5]. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Hirundo fuligula[4]. Obecnie (2020) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza jaskółkę bladą w rodzaju Ptyonoprogne. Wyróżnia 6 podgatunków[6]. Niektórzy autorzy wyłączają jaskółkę małą[3] (P. (f.) rufigula) do odrębnego gatunku, obejmującego 3 podgatunki: nominatywny, P. f. anderssoni i P. f. pretoriae[5][7]. Autorzy Handbook of the Birds of the World wymieniają P. (f.) pusilla jako podgatunek jaskółki płowej (P. obsoleta)[8] (którą niektórzy autorzy łączą w jeden gatunek z P. fuligula[7][5]), podczas gdy IOC uznaje go za podgatunek jaskółki bladej[6].

Podgatunki i zasięg występowaniaEdytuj

IOC wyróżnia następujące podgatunki[6]:

MorfologiaEdytuj

Długość ciała wynosi 11–14 cm, masa ciała 10–30 g[5][7]. Jaskółki blade podobne są do skalnych (P. rupestris). Są jednak wyraźnie mniejsze i jaśniejsze na grzbiecie, szarobrązowe. Wyróżnia się także jasne czoło oraz gardło (u tych pierwszych pokrywają je rozmyte kreski). Pozostała część spodu ciała brudnobiała[9]. W RPA pomylić te jaskółki można jedynie z brzegówkami małymi (Riparia paludicola), te jednak zamieszkują inne środowiska (podmokłe), są mniejsze i pozbawione białych perełek na sterówkach[10].

Ekologia i zachowanieEdytuj

Środowiskiem życia jaskółek bladych są umiejscowione w obszarach pustynnych wąwozy, urwiska skalne, ruiny i inne budynki[9], tereny górskie, klify, wybrzeża, siedliska ludzkie (miasta i wsie)[5][7]. W związku z preferowanym środowiskiem rozmieszczenie tych jaskółek jest nieregularne w całym zasięgu[10]. Pożywienie tych ptaków stanowią latające owady, w tym muchówki (Diptera), pluskwiaki (Hemiptera), błonkoskrzydłe (Hymenoptera)[5][7]. Głos jaskółek bladych jest niepozorny. Odzywają się stosunkowo suchym, miękkim trrt, podobnie jak brzegówki zwyczajne (R. riparia) czy oknówki zwyczajne (Delichon urbicum) lub nieznacznie nosowym wik, przywodzącym na myśl głos dymówkę (Hirundo rustica). Piosenka jaskółek bladych brzmi jak lekko ochrypły szczebiot[9].

LęgiEdytuj

Okres lęgowy w zachodniej Afryce trwa głównie od kwietnia do czerwca lub lipca oraz od sierpnia lub października do listopada. W Etiopii okres ten trwa od stycznia do marca oraz od maja do grudnia, we wschodniej Afryce zaś cały rok, z nasileniem zmiennym w zależności od regionu[5][7]. Są to ptaki monogamiczne, przeważnie gniazdujące samotnie, jednak widywano kolonie lęgowe liczące do 40 par. Gniazdo ma formę miseczki ulepionej z kawałków błota, wyściełanej piórami, delikatnymi trawami lub puchem roślinnym. W budowie uczestniczą obydwa ptaki z pary. Zniesienie liczy 2–3 jaja, inkubacja trwa 17–29 (zwykle 18–20) dni. Młode opuszczają gniazdo po 22–29 dniach życia[11].

StatusEdytuj

IUCN uznaje jaskółkę bladą (oraz, osobno, jaskółkę małą[12]) za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2017). BirdLife International ocenia trend populacji jako stabilny[13]. Przystosowanie się do siedlisk ludzkich pomogło tym ptakom poszerzyć swój zasięg[10].

PrzypisyEdytuj

  1. Ptyonoprogne fuligula, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Ptyonoprogne fuligula. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Hirundininae Rafinesque, 1815 - jaskółki (wersja: 2020-09-20). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-01-02].
  4. a b Martin Lichteinstein: Verzeichniss einer Sammlung von Säugethieren und Vögeln aus dem Kaffernlande, nebst einer Käffersammlung. 1842, s. 18.
  5. a b c d e f g h i j Turner, A.: Large Rock Martin (Ptyonoprogne fuligula). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2017. [dostęp 7 grudnia 2017].
  6. a b c F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Swallows (ang.). IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2021-01-02].
  7. a b c d e f g h del Hoyo, J., Collar, N. & Kirwan, G.M.: Red-throated Rock Martin (Ptyonoprogne rufigula). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2017. [dostęp 7 grudnia 2017].
  8. a b del Hoyo, J., Collar, N. & Kirwan, G.M.: Pale Rock Martin (Ptyonoprogne obsoleta). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2017. [dostęp 10 grudnia 2017].
  9. a b c Lars Svensson: Przewodnik Collinsa. Ptaki. Wyd. II. warszawa: MULTICO, 2017, s. 258–259. ISBN 978-83-7763-406-6.
  10. a b c R.A. Earlé: Rock Martin. Kransswael. Hirundo fuligula. W: Southern African Bird Atlas Project (SABAP2) [on-line]. 6 stycznia 2000. [dostęp 10 grudnia 2017].
  11. Hirundo fuligula (Rock martin). Biodiversity Explorer. [dostęp 2021-01-02].
  12. BirdLife International 2016, Ptyonoprogne rufigula, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2017-12-07] (ang.).
  13. Large Rock Martin Ptyonoprogne fuligula. BirdLife International. [dostęp 10 grudnia 2017].

Linki zewnętrzneEdytuj