Kwas folinowy

związek chemiczny

Kwas folinowy (łac. acidum folinicum) – wielofunkcyjny organiczny związek chemiczny, stosowany jako lek wspomagający w zapobieganiu toksycznemu działaniu antagonistów kwasu foliowego oraz wspomagający działanie 5-fluorouracylu.

Kwas folinowy
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C20H23N7O7
Masa molowa 473,45 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 1492-18-8
PubChem 6006[1]
DrugBank DB00650[2]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC V03AF03
Stosowanie w ciąży kategoria C[4]

Spis treści

HistoriaEdytuj

W 1948 r. amerykańscy badacze Howerde E. Sauberlich oraz C. A. Baumann zauważyli brak wzrostu szczepu bakteryjnego Leuconostoc citrovorum ATCC 8081 na podłożach zawierających wszystkie znane aminokwasy i czynniki wzrostu, natomiast wzrost obserwowano po podaniu niewielkiej ilości wyciągu z wątroby lub drożdży[6][7]. W następnym roku zespół w składzie Thomas J. Bond, Thomas J. Bardos, Margaret Sibley, William Shive uzyskał skoncentrowany wyciąg aktywnego czynnika i po raz pierwszy użył nazwy kwas folinowy na jego określenie[6][8]. W 1951 roku John C. Keresztesy i Milton Silverman[9], a rok później także Howerde Sauberlich[10] uzyskali krystaliczną postać kwasu folinowego[6]. W 1950 roku opracowano syntezę kwasu folinowego z kwasu foliowego[6].

Mechanizm działaniaEdytuj

Folininan wapnia zapobiega toksycznemu działaniu antagonistów kwasu foliowego w dwóch mechanizmach[5]. Pierwszym z nich jest kompetycyjne użycie tego samego transportera błonowego, co dodatkowo pobudza usuwanie antagonistów kwasu foliowego z komórki, natomiast drugim jest dostarczanie substratu dla koenzymów kwasu foliowego[5].

Folininan wapnia zwiększa działanie 5-fluorouracylu poprzez stabilizację kompleksu 5-FU z monofosforanem deoksyurydyny, syntazą tymidylanową oraz kofaktorem 5’10’ metylenotetrahydrofolinowym (Me-THP), zapobiegając śladowemu uwalnianiu syntazy tymidylanowej[5].

ZastosowanieEdytuj

Folinian wapnia znajduje się na wzorcowej liście podstawowych leków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO Model Lists of Essential Medicines) (2017)[12] i jest dopuszczony do obrotu w Polsce (2018)[13].

Działania niepożądaneEdytuj

Działania niepożądane kwasu folinowego są rzadkie i występują z częstością mniejszą niż 0,01%: reakcje alergiczne, zwiększenie częstości napadów u pacjentów z padaczką; po podaniu dużych dawek – bezsenność, pobudzenie, zaburzenia depresyjne, zaburzenia żołądkowo-jelitowe; po podaniu dożylnym – gorączka[5][11].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Kwas folinowy (CID: 6006) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  2. Kwas folinowy (DB00650) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  3. Folinic Acid Calcium Salt (Leucovorin) SC-205701 Material Safety Data Sheet (ang.). Santa Cruz Biotechnology. [dostęp 2018-07-25].
  4. Drugs and Supplements Leucovorin (Oral Route, Intravenous Route, Injection Route) (ang.). Mayo Foundation for Medical Education and Research, 2018-02-01. [dostęp 2018-07-25].
  5. a b c d e f g h i j Leucovorin Ca Teva, 10 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań – Charakterystyka Produktu Leczniczego. Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 2018-07-25].
  6. a b c d M.L. Anson, Kenneth Bailey, John T. Edsall: Advances in Protein Chemistry. T. VIII. Nowy Jork: Academic Press, 1952, s. 28-29. ISBN 978-0-08-058181-1. (ang.)
  7.   H. E. Sauberlich, C. A. Baumann. A factor required for the growth of Leuconostoc citrovorum.. „J Biol Chem”. 176 (1). s. 165-73. PMID: 18886154 (ang.). 
  8. Thomas J. Bond, Thomas J. Bardos, Margaret Sibley, William Shive. The folinic acid group, a series of new vitamins related to folic acid. „J. Am. Chem. Soc.,”. 71 (11), s. 3852–3853, 1949. DOI: 10.1021/ja01179a521 (ang.). 
  9. John C. Keresztesy, Milton Silverman. Crystalline citrovorum factor from liver.. „J. Am. Chem. Soc.,”. 73 (11), s. 5510, 1951. DOI: 10.1021/ja01155a574 (ang.). 
  10.   HE. Sauberlich. Comparative studies with the natural and synthetic citrovorum factor.. „J Biol Chem”. 195 (1), s. 337-49, 1952. PMID: 14938385. 
  11. a b c   Jan K. Podlewski, Alicja Chwalibogowska-Podlewska: Leki współczesnej terapii online. Medical Tribune Polska. [dostęp 2018-07-25].
  12. WHO Model List of Essential Medicines 20th List (ang.). Światowa Organizacja Zdrowia, 2017. [dostęp 2018-07-25]. s. 26.
  13. Obwieszczenie Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych z dnia z dnia 16 kwietnia 2018 r. w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia, 2018-04-16. [dostęp 2018-07-25].