Otwórz menu główne

Liga Polska (1887–1893)

organizacja niepodległościowa powołana przez Zygmunta Miłkowskiego
(Przekierowano z Liga Polska (Miłkowskiego))
Zamek Hilfikon w Szwajcarii, własność Ludwika Michalskiego, miejsce powołania Ligi Polskiej

Liga Polska – polska tajna niepodległościowa organizacja polityczna działająca w latach 18871893.

Zygmunt Miłkowski, ps. Teodor Tomasz Jeż – założyciel Ligi Polskiej (fot. z 1895)

Powstanie i organizacjaEdytuj

Została powołana do życia w Szwajcarii w 1887 roku przez grupę dawnych uczestników powstania styczniowego przebywających w zaborach pruskim i austriackim, a także na emigracji. Zygmunt Miłkowski (pseudonim Teodor Tomasz Jeż), Ludwik Michalski, Maksymilian Hertel i przybyły z kraju kustosz Ossolineum Aleksander Hirschberg zebrali się w pierwszych dniach sierpnia 1887 roku[1] na zamku Hilfikon koło Zurychu i powołali Ligę Polską – organizację mającą walczyć o niepodległość podzielonego zaborami kraju. Na czele organizacji stała Centralizacja, do której pierwszego składu weszli założyciele organizacji. Według Ustawy Ligi Polskiej na terenie poszczególnych zaborów pracami organizacji miały kierować Komitety Prowincjonalne które miały powołać podporządkowane im Komitety Gubernialne i Powiatowe. W większych skupiskach emigracyjnych przewidziano powołanie Komitetów Zagranicznych. Przy Lidze miał działać Skarb Narodowy który miał finansować przedsięwzięcia polityczne Ligi[2]. Liga miała być organizacją tajną i trójzaborową. Tworząc struktury organizacyjne wzorowano się na wzorcach stowarzyszeń wolnomularskich – niższe szczeble organizacji nie miały nic wiedzieć o wyższych.

ProgramEdytuj

5 grudnia 1887 roku została ogłoszona Ustawa Ligi Polskiej, w której zapisano, że Zadaniem Ligi jest przysposobienie wszystkich sił narodowych celem odzyskania niepodległości Polski w granicach przedrozbiorowych na podstawie federacyjnej i z uwzględnieniem różnic narodowościowych. Nowa organizacja nawiązała wprost do tradycji demokratycznej i liberalnej polskiej emigracji stwierdzając w drugim punkcie wspomnianej ustawy, że przyjmuje zasady wyrażone w Manifeście byłego Towarzystwa Demokratycznego Polskiego. Program Ligi Polskiej, opierając się na tych założeniach, zakładał organizację ogólnonarodowego powstania w trzech zaborach w celu odzyskania niepodległości. Przyszłe odrodzone państwo polskie miało być, zgodnie z założeniami organizacji, liberalną republiką demokratyczną wolną od wszelkich konfliktów społecznych. W celu osiągnięcia tego celu Liga miała pracować w kilku kierunkach. Z jednej strony miano nawiązać ścisłe kontakty ze środowiskami emigracji polskiej, z drugiej pozyskać dla idei niepodległości Polski ugrupowania demokratyczne i liberalne działające w krajach europejskich. Głównym celem pozostawało jednak stworzenie organizacji w kraju, stąd deklarowano że działalność będzie miała na celu połączenie spoiste dla dopięcia celu głównego. Na ten koniec Centralizacja będzie oddziaływać na kraj i na rozrzuconych po świecie rodaków, ażeby się ze sobą zbliżali, zapoznawali i łączyli, ażeby w kwestiach politycznych szli jednym torem. Jednocześnie deklarowano, że póki kraj pozostaje pod panowaniem obcym, Centralizacja starać się będzie o wzmocnienie żywiołu polskiego i bronienie go od wpływów obcych, od prześladowań rządowych, zwłaszcza w częściach najbardziej zagrożonych uciekając się na ten cel do sposobów odpowiednich – do użycia siły i grozy, gdyby tego było trzeba[3]. W kolejnej ustawie Ligi z 1888 zmieniono zwrot o granicach przedrozbiorowych i federacji na sformułowanie: Liga z gorącym współczuciem popierać będzie rozwój samodzielny narodowości, które wchodziły do składu dawnej Rzeczypospolitej[4].

DziałalnośćEdytuj

Dla historii Ligi przełomowym stało się pozyskanie do współpracy młodego wówczas Zygmunta Balickiego, dotychczas związanego ze Stowarzyszeniem Socjalistycznym „Lud Polski” (działającym w Genewie pod przywództwem Bolesława Limanowskiego). Stworzył on w 1887 Związek Młodzieży Polskiej „Zet”, który w roku następnym podporządkował się Lidze Polskiej. Ta działająca przede wszystkim w skupiskach młodzieży uniwersyteckiej zagranicą organizacja dostarczała kadr Lidze. Kiedy członkowie „Zetu” kończąc studia rozpoczynali pracę zawodową w kraju, jednocześnie zasilali szeregi Ligi Polskiej. Tym samym w latach 1888–1892 Liga z organizacji skupiającej głównie emigrację przekształciła się w organizację obecną w kraju, przede wszystkim w zaborze rosyjskim i austriackim. Liga Polska na terenie Królestwa utworzyła organizację „Łączność”, której głównym zadaniem stały się prace oświatowe i kulturalne wśród chłopów i robotników[5]. Z inspiracji LP powstało w 1886 w Warszawie Koło Kobiet Korony, Litwy i Rusi kierowane przez Cecylię Niewiadomską i mające na celu przygotowanie kobiet do walki o niepodległość kraju. Udało się także pozyskać do współpracy z Ligą liczące się i opiniotwórcze czasopisma „Głos” w Warszawie i „Przegląd Społeczny” we Lwowie. Jej organem było wychodzące w Paryżu i redagowane przez Zygmunta Miłkowskiego „Wolne Polskie Słowo”. Około roku 1892 ujawniły się istotne różnice programowe pomiędzy starszą generacją działaczy, przeważnie emigracyjnych, a młodą generacją, wywodzącą się z „Zetu” i skupioną wokół Zygmunta Balickiego, Romana Dmowskiego, Teofila Waligórskiego, Karola Raczkowskiego oraz Jana Ludwika Popławskiego. Ci ostatni w większym stopniu odwoływali się do ideologii rodzącego się nacjonalizmu niż do demokratycznych i liberalnych ideałów założycieli organizacji. Ponieważ sprawowali kontrolę na działalnością krajową Ligi, wypowiedzieli posłuszeństwo emigracyjnej Centralizacji i przejęli władzę w organizacji, jednocześnie zmieniając jej nazwę na Ligę Narodową[6]. Zostało to ostatecznie zaakceptowane przez działaczy emigracyjnych na zjeździe w Genewie w czerwcu 1895 r. Formalnie Zygmunt Miłkowski rozwiązał Ligę Polską rok wcześniej, w 1894.

Osobny artykuł: Liga Narodowa.
Z tym tematem związana jest kategoria: Członkowie Ligi Polskiej (1887–1894).

PrzypisyEdytuj

  1. Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907), Londyn 1964, s. 51–52.
  2. Ustawa Ligi Polskiej z grudnia 1887, w: Liga Narodowa 1887–1906. Sprawozdania, odezwy, dokumenty, oprac. Mateusz Werner, Kraków 2015, s. 271, 275–276
  3. Ustawa Ligi Polskiej z grudnia 1887…, s. 271–274
  4. Ustawa Ligi Polskiej z sierpnia 1888, w: Liga Narodowa 1887–1906. Sprawozdania, odezwy, dokumenty. oprac. Mateusz Werner, Kraków 2015, s. 281
  5. Tadeusz Wolsza, Narodowa demokracja wobec chłopów w latach 1887–1914, Warszawa 1992,s. 29–46
  6. Tym samym rok 1893 stanowił kres działalności Ligi Polskiej. W 1894 poza środowiskami emigracyjnymi głównie związanych ze Skarbem Narodowym nikt nie uznawał już władzy starej Centralizacji i sam Miłkowski podejmując decyzję o likwidacji LP faktycznie sankcjonował stan istniejący od 1893. Roman Wapiński, Narodowa demokracja 1893–1939. Ze studiów nad dziejami myśli nacjonalistycznej, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1980, s. 62–64;