Morzyk marmurkowy[5] (Brachyramphus marmoratus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny alk (Alcidae). Występuje na zachodnim wybrzeżu Ameryki Północnej, od Kalifornii po Alaskę i wyspy Cieśniny Beringa. Zagrożony wyginięciem.

Morzyk marmurkowy
Brachyramphus marmoratus[1]
(J.F. Gmelin, 1789)
Ilustracja
Osobnik w szacie godowej
Ilustracja
Osobnik w szacie spoczynkowej
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

siewkowe

Podrząd

mewowce

Parvordo

Larida

Nadrodzina

Alcoidea

Rodzina

alki

Podrodzina

alki

Rodzaj

Brachyramphus

Gatunek

morzyk marmurkowy

Synonimy
  • Colymbus marmoratus J.F. Gmelin, 1789[2]
  • Brachyrampus marmoratus (J.F. Gmelin, 1789)[1]
  • Brachyramphus marmoratus marmoratus (J.F. Gmelin, 1789)[3]
  • Brachyramphus marmoratum marmoratum (J.F. Gmelin, 1789)[3]
  • Brachyrampus marmoratus marmoratus (J.F. Gmelin, 1789)[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]

Zasięg występowania
Mapa występowania

     w sezonie lęgowym

     występuje przez cały rok

     zimowiska

Taksonomia edytuj

Po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego gatunek opisał Johann Friedrich Gmelin w 1789 w 13. edycji linneuszowskiego Systema Naturae. Autor przydzielił gatunkowi nazwę Colymbus marmoratus. Jako miejsce typowe wskazał zachodnią Amerykę Północną i Kamczatkę[3][6], co później ograniczono do Zatoki Księcia Williama[2][3]. Obecnie (2023) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza morzyka marmurowego w rodzaju Brachyramphus[7]. Niegdyś uznawany był za gatunek konspecyficzny z morzykiem kamczackim (B. perdix)[2]. IOC uznaje B. marmoratus za gatunek monotypowy[7].

Morfologia edytuj

Krępa alka o długim, ostro zakończonym dziobie[2]. Występuje rozdzielenie na szatę godową i spoczynkową, nie występuje dymorfizm płciowy w upierzeniu. W szacie godowej wierzch ciała w większości czarny, wymieszany z elementami rdzawokasztanowymi; wszystkie pióra z wyjątkiem pokryw skrzydłowych posiadają końcówki tej barwy. Na grzbiecie dwa pasy. Pokrywy skrzydłowe czarne, na końcach szarawe krawędzie. Broda, boki głowy i spód ciała białe, pióra posiadają szarobrązowe końcówki. Lotki czarne, jaśniejsze na chorągiewkach wewnętrznych. Sterówki czarne, występują w liczbie 14[8]. W szacie spoczynkowej wierzch ciała głównie szarobrązowy, z wyjątkiem wierzchu głowy i pokryw skrzydłowych – gdzie pióra są niemal jednolitej barwy – na końcach piór można dostrzec barwę brązowoczarną. Z tyłu szyi biała półobroża. Broda, kantarek, boki głowy i spód ciała czysto białe[8]. Dziób czarniawy, tęczówka czarnobrązowa[2].

Wymiary edytuj

Długość ciała to 24–26 cm, masa ciała 196–269 g[2]. Wymiary dla ptaków z Kolumbii Brytyjskiej, zebrane w latach 1997 w dwóch miejscach, podane w mm[9]:

Długość skrzydła Długość dzioba
wzdłuż górnej krawędzi
Szerokość dzioba Wysokość dzioba Długość skoku
Desolation Sound (płd.-wsch. Kolumbia Brytyjska)
133,1 ± 3,7 17,9 ± 0,8 4,0 ± 0,3 5,8 ± 0,3 17,2 ± 0,8
131,1 ± 3,2 17,4 ± 0,9 4,0 ± 0,4 5,7 ± 0,3 16,9 ± 0,6
Mussel Inlet (wsch. Kolumbia Brytyjska)
133,8 ± 3,9 17,2 ± 0,9 4,0 ± 0,3 5,8 ± 0,3 17,7 ± 1,2
132,0 ± 3,0 17,0 ± 1,0 3,9 ± 0,4 5,7 ± 0,3 17,8 ± 1,5

U okazów z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie (dawniej British Museum) długość środkowego palca wraz z pazurem wynosi blisko 28 do 30 mm (1,1–1,2 cala)[8].

Zasięg występowania edytuj

Zasięg występowania morzyka marmurkowego ciągnie się od zachodnich Aleutów (od Attu) po wyspy Barren i południowo-wschodnią Alaskę[2], na południe poprzez kanadyjską Kolumbię Brytyjską, Waszyngton, Oregon[10] po centralny stan Kalifornia (pasmo Santa Cruz). Zimuje głównie w oddaleniu od wybrzeża i wzdłuż niego, także na południe od lęgowisk[2]. BirdLife International szacuje powierzchnię obszaru lęgowisk i występowania całorocznego na 4,79 mln km²[10].

Ekologia edytuj

Morzyki marmurkowe to ptaki morskie, przebywające najczęściej do 2 km od wybrzeża. W stanie Waszyngton stwierdzono występowanie tego gatunku do 80 km w głąb lądu, w Oregonie 56 km, w północnej Kalifornii 37 km, centralnej – 18 km. Ptaki regularnie odwiedzają przybrzeżne jeziora, większość znajduje się do 20 km od oceanu. W okresie lęgowym ptaki za miejsca gniazdowania wykorzystują lasy, ze szczególnym upodobaniem najstarszych drzew[11]. Dorosłe osobniki żywią się bezkręgowcami, szczególnie szczętkami, np. Thysanoessa spinifera[2] i krylem pacyficznym (Euphausia pacifica), oraz małymi rybami, np. Ammodytes hexapterus, śledziem oceanicznym (Clupea harengus), gromadnikiem (Mallotus villosus). Nie żerują w dużych stadach jak inne alki, większe skupiska formują się w zimie[11].

Lęgi edytuj

 
Pisklę morzyka marmurkowego

Okres lęgowy morzyków marmurkowych trwa od środka kwietnia do późnego września. Od czerwca do końca lipca w Kalifornii aktywność lęgowa szczególnie intensywna; w Oregonie ten okres trwa od lipca do środka sierpnia. Nie każdy dorosły osobnik wyprowadza lęgi co roku. Zniesienie liczy jedno jajo. Wysiadują je oba ptaki z pary, inkubacja trwa około 30 dni. Po blisko 28 dniach młode są w pełni opierzone. Na pisklęta polują modrosójki błękitne (Cyanocitta stelleri) i kruki (Corvus corax)[11]. Jeden osobnik z Kolumbii Brytyjskiej przeżył przynajmniej 10 lat (po sprawdzeniu obrączki został wypuszczony)[12].

Status i zagrożenia edytuj

Przez IUCN gatunek klasyfikowany jest jako zagrożony wyginięciem (EN, Endangered) niezmiennie od 2004 (stan w 2022); wcześniej, w 2000 uznano go za gatunek narażony (VU, Vulnerable). Liczebność światowej populacji ocenia się na 240–280 tysięcy dorosłych osobników. Zagrożeniem jest wycinka starych lasów, w których gatunek wyprowadza lęgi. Ptaki, tracąc miejsca gniazdowania, nie przenoszą się w inne, przez co populacja morzyków ma trend spadkowy. Używanie nylonowych siatek przy połowach oraz wycieki oleju mogą zwiększać śmiertelność morzyków marmurkowych. BirdLife International wymienia ponad 50 ostoi ptaków IBA, w których występuje gatunek; są to m.in. Zatoka Księcia Williama, Desolation Sound, Barkley Sound[10], niewymieniona na stronie gatunku zatoka Yakutat Bay[13].

Przypisy edytuj

  1. a b Brachyramphus marmoratus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g h i Nettleship, D.N. & de Juana, E.: Marbled Murrelet (Brachyramphus marmoratus). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2014. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-03-15)].
  3. a b c d e D. Lepage: Marbled Murrelet Brachyramphus marmoratus. [w:] Avibase [on-line]. [dostęp 2023-03-09]. (ang.).
  4. Brachyramphus marmoratus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
  5. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Alcinae Leach, 1820 - alki (Wersja: 2015-10-31). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-09-16].
  6. J.F. Gmelin, Caroli a Linné Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis, wyd. 13, t. 1 cz. 2, Lipsiae 1789, s. 583 (łac.).
  7. a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v13.1). [dostęp 2023-03-09]. (ang.).
  8. a b c Richard Bowdler Sharpe: Catalogue of the Birds in the British Museum. T. 23. Plataleae, Herodiones, Steganopodes, Pygopodes, Alcae and Impennes. 1898, s. 591.
  9. Cindy L. Hull i inni, Morphometric Variation in Marbled Murrelets, Brachyramphus Marmoratus, in British Columbia, „Northwestern Naturalist”, 82 (2), jesień 2001, s. 41–51, DOI10.2307/3536785, JSTOR3536785.
  10. a b c Species factsheet: Brachyramphus marmoratus. BirdLife International. [dostęp 2023-03-09]. (ang.).
  11. a b c Julie L. Tesky: Brachyramphus marmoratus. [w:] Fire Effects Information System [on-line]. U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Rocky Mountain Research Station, Fire Sciences Laboratory, 1994. [dostęp 2023-03-09].
  12. Longevity Records Of North American Birds. Version 2022.2. USGS Bird Banding Laboratory, listopad 2022. [dostęp 2023-03-09].
  13. Yakutat Bay. BirdLife Data Zone. [dostęp 2021-09-16].

Linki zewnętrzne edytuj