Otwórz menu główne

Lenin (ros. Ленин) – radziecki lodołamacz zwodowany w 1957 roku jako pierwszy na świecie cywilny statek o napędzie jądrowym, jak również pierwszy nawodny statek o takim napędzie. Pełnił służbę w latach 1959-1989 przede wszystkim na Przejściu Północno-Wschodnim.

Ленин
NS Lenin
Ilustracja
Bandera  ZSRR
Numer IMO 5206087
Port macierzysty Murmańsk
Armator Мурманское Морское Пароходство
Dane podstawowe
Typ lodołamacz
Historia
Stocznia Stocznia Admiralicji w Leningradzie
Data budowy 25 sierpnia 1956
Data wodowania 5 grudnia 1957
Data oddania do eksploatacji 5 grudnia 1959[1]
Data wycofania ze służby 1989
Dane techniczne
Wyporność 15 300 t
Liczba członków załogi 243
Długość całkowita (L) 134 m
Szerokość (B) 27,6 m
Zanurzenie (D) 10,5 m
Wysokość (H) 16,1 m
Napęd mechaniczny
Silnik • 3 reaktory PWR OK-150 (3 × 90 MW) (do 1967)
• 2 reaktory PWR OK-900 (2 × 171 MW) (od 1970)
•4 Turbiny parowe
Liczba śrub napędowych 3
Prędkość maks. 18 w.
Widok z boku
"Lenin" w 1959 roku

Obecnie statek muzeum w bazie morskiej Atomfłotu w pobliżu Murmańska. 10 kwietnia 1974 statkowi przyznano Order Lenina.

BudowaEdytuj

Projekt statku został wykonany w Centralnym Biurze Konstrukcyjnym 15 (obecnie „Ajsbierg”) w latach 1953-1955 (projekt nr 92) po podjęciu decyzji o budowie lodołamacza o napędzie jądrowym przez Radę Ministrów ZSRR dnia 20 listopada 1953 roku[2]. Uważa się, że dla podjęcia decyzji istotne znaczenie miały względy propagandowe i rywalizacja ZSRR z państwami zachodnimi – budując statek nawodny o napędzie jądrowym udowadniano, że energia atomowa nadaje się do cywilnego wykorzystania, a nadto wyprzedzano pod tym względem USA[2]. Głównym konstruktorem statku był Wasilij Nieganow, który w zakresie kadłuba opierał się na wcześniejszym niezrealizowanym lodołamaczu projektu 90 o napędzie konwencjonalnym[2]. Siłownia jądrowa została zaprojektowana pod kierownictwem Igora Afrikantowa. Naukowym kierownikiem prac został mianowany członek Akademii Nauk ZSRR Anatolij Aleksandrow.

Budowę rozpoczęto 25 sierpnia 1956 w stoczni nr 194 (dawnej im. André Marty) w Leningradzie (od 1957 – Stoczni Admiralicji)[1]. Głównym budowniczym był W.I. Czerwiakow.

Statek zwodowano 5 grudnia 1957, a następnie w latach 1958-1959 zaczęto montowanie siłowni jądrowej, której rozruch przeprowadzono 6 sierpnia 1959 roku. 19 września 1959 lodołamacz wysłano na próby morskie pod dowództwem Pawła Ponomariewa[1].

Podczas budowy i testów na pokładzie lodołamacza przebywało wiele delegacji i przedstawicieli różnych krajów, między innymi Premier Wielkiej Brytanii Harold Macmillan, wiceprezydent USA Richard Nixon i towarzyszący mu szef amerykańskiego programu napędu jądrowego adm. Hyman Rickover, czy ministrowie Chin.

3 grudnia 1959 przekazany Murmańskiej Flocie Morskiej. Od roku 1960 w składzie Мурманского морского пароходства (ang. Murmansk Shipping Company).

KonstrukcjaEdytuj

„Lenin” to statek gładkopokładowy z przedłużoną środkową nadbudową i dwoma masztami; w części rufowej znajduje się lądowisko dla helikopterów służących do kontroli lodu na drodze lodołamacza. Reaktory typu PWR, położone w środkowej części statku, wytwarzały parę dla turbogeneratorów, które z kolej zasilały trzy silniki prądu stałego, po jednym na każdą śrubę.

Początkowo na lodołamaczu zamontowano trzy reaktory typu ОK-150 (jeden z nich stanowił rezerwę), pozwalające rozwinąć moc 32 MW przy zużyciu 45 gramów uranu dziennie (50 kg/100 000 km). Były one wyposażone w dwa generatory pary każdy i dostarczały po 103 (według innych danych 120) tony pary na godzinę[3]. Masa siłowni wynosiła 5767 ton, z czego ciężar osłon wynosił 1963 tony. Jednorazowy wsad paliwa wystarczał na trzykrotne opłynięcie Ziemi. Po kilkuletnim (1967-1970) remoncie pierwotne reaktory zamieniono na dwa nowsze reaktory typu ОK-900. Posiadały one cztery pętle obiegu pierwotnego z generatorami pary, miały moc po 171 MW i wytwarzały po 220 ton pary na godzinę[4].

EksploatacjaEdytuj

Dzięki dużej mocy i wysokiej autonomiczności (nawet przy lodzie o grubości 2,5m prędkość statku nie spadała poniżej 2 węzłów), lodołamacz już podczas pierwszych rejsów wykazał się świetną zdolnością do pracy. Zastosowanie atomowego lodołamacza pozwoliło przedłużyć okres żeglowności Północnej Drogi Morskiej.

29 kwietnia 1960 lodołamacz wyruszył w rejs na północ, do swojego rejonu operowania, docierając 6 maja do Murmańska[5]. Zaczął tam pracę, po dalszych ulepszeniach, 19 sierpnia 1960[5]. Początkowo służył do przecierania szlaku do Igarki nad Jenisejem, odciążając stare lodołamacze „Jermak” i „Krasin[5].

4 listopada 1961 kapitanem lodołamacza został Borys Sokołow.

W początkowych 6 latach użytkowania lodołamacz pokonał ponad 82 tysiące mil morskich w lodach i samodzielnie przeprowadził ponad 400 statków[4]. Podczas całego okresu eksploatacji pokonał 654 tysięcy mil morskich, z czego 563,6 tysiąca w lodach[6].

W czerwcu 1971 lodołamacz jako pierwszy nawodny statek przepłynął na północ od Ziemi Północnej. Rejs rozpoczął się w Murmańsku i zakończył się w Pieweku.

Lodołamacz „Lenin” przepracował 30 lat. Pod koniec 1989 został wycofany z użytku z powodu zużycia kadłuba (w wyniku tarcia o lód nastąpiło pocienienie ścianki) i odstawiony w porcie w pobliżu Murmańska. Na skutek akcji społecznej uniknął złomowania, od 2009 roku został przekształcony w muzeum[6]. Obiekty maszynowni były w dobrym stanie. Część z jej wyposażenia została wykorzystana w lodołamaczu „Arktika”.

 
Lodołamacz „Lenin” na kartce pocztowej i znaczku z 1978

Wypadki jądroweEdytuj

W lutym 1965 r. miała miejsce utrata chłodziwa. Po wyłączeniu reaktora w celu uzupełnienia paliwa, woda została wypompowana przed usunięciem zużytego paliwa. Z tego powodu część z elementów paliwowych stopiła się i odkształciła wewnątrz reaktora. Zostało to odkryte, gdy zużyte elementy były wyładowywane. 125 zespołów paliwowych (około 60% całości) utknęło w rdzeniu reaktora nr 2. Podjęto decyzję o usunięciu rdzenia łącznie z paliwem i prętami kontrolnymi, które zostały umieszczone w specjalnych pojemnikach, zestalone, przetrzymane przez dwa lata, a następnie zatopione w Zatoce Cywolki (w pobliżu Nowej Ziemi) w 1967 roku[4].

Drugą awarią był wyciek z systemu chłodzenia reaktora nr 1, który wykryto na przełomie 1966 i 1967 roku[4]. Znalezienie wycieku wymagało przebicia się przez betonową i metalową osłonę biologiczną przy użyciu młotów. Gdy wyciek został odnaleziony, stało się jasne, że zniszczenia dokonane przy przebijaniu się były zbyt poważne, aby mogły zostać naprawione. Z tego powodu we wrześniu 1967 roku, po usunięciu kaset paliwowych, przedział ze wszystkimi trzema reaktorami i ich osłoną został odseparowany od kadłuba i 19 września zrzucony przez wykonaną dziurę w dnie lodołamacza na dno morza w Zatoce Cywolki w pobliżu Nowej Ziemi (na głębokości 50 m)[4]. Podczas remontu połączonego z modernizacją w Siewierodwińsku lodołamacz otrzymał dwa lepsze reaktory OK-900 i do eksploatacji powrócił 20 czerwca 1970 roku[4].

Szczegóły tych wypadków nie były szerzej znane do czasu upadku Związku Radzieckiego.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Holicki 2015 ↓, s. 22.
  2. a b c Holicki 2015 ↓, s. 21.
  3. Holicki 2015 ↓, s. 23.
  4. a b c d e f Holicki 2015 ↓, s. 26-27.
  5. a b c Holicki 2015 ↓, s. 24-25.
  6. a b Holicki 2015 ↓, s. 28.

BibliografiaEdytuj

  • Ryszard Szepke, 1000 słów o atomie i technice jądrowej, Warszawa: Wydaw. Min. Obrony Narodowej, 1982, ISBN 83-11-06723-6, OCLC 835943619.
  • Grzegorz Jezierski: Energia Jądrowa wczoraj i dziś . Warszawa: Wydawnictwo WNT, 2014, s. 394. ​ISBN 978-83-7926-297-7​.
  • Wojciech Holicki. Lenin - atomowy pionier. „Morza i Okręty”. Nr specjalny 1/2015. I (2), 2015. Warszawa: ZBiAM. ISSN 2450-2499.