Nurnik zwyczajny

Nurnik zwyczajny[4], nurnik[4], nurnik białoskrzydły[5] (Cepphus grylle) – gatunek średniej wielkości ptaka morskiego z rodziny alk (Alcidae).

Nurnik zwyczajny
Cepphus grylle[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd siewkowe
Podrząd mewowce
Rodzina alki
Podrodzina alki
Rodzaj Cepphus
Gatunek nurnik zwyczajny
Synonimy
  • Alca Grylle Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki
  • C. grylle mandtii (M.H.C. Lichtenstein, 1822)
  • C. grylle arcticus (C.L. Brehm, 1824)
  • C. grylle islandicus Hørring, 1937
  • C. grylle faeroeensis C.L. Brehm, 1831
  • C. grylle grylle (Linnaeus, 1758)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     obszary lęgowe

     obszary nielęgowe

     występuje przez cały rok

WystępowanieEdytuj

Nurnik zamieszkuje skaliste wybrzeża oceanów Arktycznego, Atlantyckiego (wliczając Morze Bałtyckie) i skrajnie północnego Spokojnego – arktyczne wyspy, północ Europy, Azji i Ameryki Północnej. W Europie gniazduje na wybrzeżach Islandii, Irlandii, Wielkiej Brytanii, Danii (i należących do niej Wysp Owczych), Norwegii, Szwecji i Rosji, skrajnie nielicznie w Estonii. Jest to ptak częściowo wędrowny. Zimę spędza często w pobliżu obszarów lęgowych, oprócz akwenów, gdzie woda zamarza[2]. Niektóre populacje odlatują nad niemieckie wybrzeża oraz południowe części Wielkiej Brytanii, pojedyncze osobniki docierają do francuskich wybrzeży.

W Polsce regularnie, ale nielicznie zimuje na wybrzeżu. Populację zimującą w kraju w latach 2013–2018 oceniano na 20–200 osobników[6].

PodgatunkiEdytuj

Wyróżnia się 5 podgatunków C. grylle[2][7]:

CharakterystykaEdytuj

Cechy gatunkuEdytuj

 
Nurnik w spoczynkowej szacie nad wybrzeżem Maine

To najmniejsza wśród alk, wielkości gołębia. Obie płci ubarwione jednakowo. W szacie godowej upierzenie czarne z wyjątkiem białych pokryw na- i podskrzydłowych, widnieją jako błyszcząca biała plama. Ubarwienie jest charakterystyczne, bo żaden inny ptak morski nie ma tak czarnego upierzenia. Dziób czarny, spiczasty, o jaskrawoczerwonym wnętrzu. Nogi również jaskrawoczerwone. Podobnie jak inne alki ma je osadzone daleko w tyle, a duże stopy mają błonę pławną. W szacie spoczynkowej upierzenie brudnobiałe, z ciemniejszym prążkowaniem na grzbiecie. Brzuchy mają białe, również tego koloru jest dobrze widoczne lusterko na skrzydłach. Od lipca do listopada wierzch ciała staje się coraz jaśniejszy, z tyłu biały z ciemnym prążkowaniem. Ogon i skrzydła pozostają czarne. Podobnie do dorosłych w szacie spoczynkowej wyglądają osobniki młodociane, ale są nieco ciemniejsze i bardziej brązowe. Pole skrzydłowe mają bardziej plamiste.

Wymiary średnieEdytuj

długość ciała 30–32 cm[2]
rozpiętość skrzydeł 52–58 cm[2]
masa ciała 450–550 g[2]

ZachowanieEdytuj

Nurnik jest mniej towarzyskim ptakiem niż pozostałe alki. Gdy pływa po wodzie, ma podniesioną głowę. Poza tym dobrze nurkuje. Podczas lotu, głównie nad wodą, szybko macha skrzydłami, których ciemny spód jest dobrze widoczny. Gdy lecą, słychać furkoczący ruch lotek. W powietrzu widać też na skrzydłach dobrze błyszczące lusterko. Trudno jest go zauważyć na otwartym morzu.

GłosEdytuj

Gdy wysiaduje jaja, wydaje łagodne pogwizdywania, gwiżdżące powtarzane okrzyki podobne do cykania świerszcza, a czasem słychać i trele.

BiotopEdytuj

Lęgnie się na skalistych wybrzeżach morskich (u ich podnóży) oraz wyspach, w norach i na niszach. Zajmuje też tereny nisko położone, a na ptasich wyspach zajmuje ich dolne partie. Zimuje na płytkich wodach przybrzeżnych, zwykle blisko lęgowisk, czasem w pobliżu portów rybackich.

Okres lęgowyEdytuj

 
Nurnik pokazujący czerwone wnętrze dzioba
 
Jaja

TokiEdytuj

Na lęgowiskach pojawiają się w marcu, choć zależy to od warunków pogodowych wczesnej wiosny. Zanim przystąpią do lęgów i zakładania gniazd zbierają się na morzu blisko nadbrzeżnych skał, gdzie w formie zabawy w wodzie i pod nią prezentują swe białe lusterka na skrzydłach i czerwone nogi. Samce w czasie wiosennych toków rozdziewają dziób tak szeroko, że widać ich żółtopomarańczowe gardło. Przeważnie co roku związują się z tymi samymi partnerami.

GniazdoEdytuj

Gniazdo przeważnie lokuje na półkach skalnych. Gniazdo stanowi szczelina skalna lub jamka pod kamieniami lub skałami. Jaja jednak leżą na nagim podłożu. Jedyną wyściółką mogą być pokruszone muszelki. Przeważnie ptak ten lęgnie się w odosobnieniu lub w małych koloniach. Do wybranego miejsca gniazdowania przywiązuje się przez wiele lat.

JajaEdytuj

W ciągu roku od połowy maja do połowy czerwca wyprowadza jeden lęg, składając 1–2 szarawe lub brunatnawe jaja w ciemne kropki, o wymiarach 59×40 mm. Mają stożkowaty kształt, więc tocząc się wokół swych ostrych końców, mogą utrzymać się na spadzistościach.

Wysiadywanie i dojrzewanieEdytuj

Jaja wysiadywane są przez okres 23–40 dni przez obydwoje rodziców. Po wykluciu karmią je 3–5 razy dziennie. Pisklęta są gniazdownikami, dlatego też opuszczają gniazdo dopiero po uzyskaniu samodzielności po 34–36 dniach, ześlizgując się ze skał do morza jeszcze nim wyrosną im lotki. Pierzenie następuje po 30–50 dniach. Pod koniec lipca kolonia lęgowa pustoszeje.

PożywienieEdytuj

Głównie drobne ryby, po które nurkuje w płytkich zbiornikach przybrzeżnych, a także skorupiaki, mięczaki, robaki, owady i rośliny.

Status i ochronaEdytuj

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje nurnika za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, obliczona w oparciu o szacunki organizacji BirdLife International dla Europy z 2015 roku, mieści się w przedziale 0,4–1,5 miliona dorosłych osobników. Ogólny trend liczebności populacji nie jest znany; w Ameryce Północnej liczebność tego ptaka rośnie, a w Europie spada[3].

W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[8].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Cepphus grylle, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c d e f Nettleship, D.N., Boesman, P. & Garcia, E.F.J.: Black Guillemot (Cepphus grylle). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-18)].
  3. a b Cepphus grylle, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  4. a b Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Alcidae Leach, 1820 - alki - Auks (wersja: 2015-10-31). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-04-26].
  5. nurnik białoskrzydły, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2019-11-21].
  6. Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L.. Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia. „Biuletyn Monitoringu Przyrody”. 20, s. 1–80, 2019. 
  7. F. Gill, D. Donsker (red.): Noddies, gulls, terns, auks (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-11-21].
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj