Okręty podwodne typu VIIB

Okręty podwodne typu VIIBniemieckie okręty podwodne z czasów międzywojennych i drugiej wojny światowej. Jednokadłubowe jednostki o powiększonej względem okrętów typu VIIA wyporności oraz zwiększonym zasięgu, przenoszące też większą od swoich poprzedników liczbę torped zapasu.

Okręty podwodne typu VIIB
Ilustracja
Kraj budowy III Rzesza
Projekt IvS: MVBVII
Stocznia Germaniawerft Vegesack Flenderwerke
Zbudowane 24
Użytkownicy  Kriegsmarine
Typ poprzedzający VIIA
Typ następny VIIC
Służba w latach 1938–1945
Stracone 20
Uzbrojenie:
14 torped G7a, G7e lub 39 min
1 x działo: 88 mm, 1 x działko plot. 20 mm,
Wyrzutnie torpedowe:
• dziobowe
• rufowe

4 x 533 mm
1 x 533 mm
Sensory sonar: GHG
2 peryskopy
Załoga 44 oficerów i marynarzy
Wyporność:
• na powierzchni 753 tony
• w zanurzeniu 857 ton
Długość 64,5 metra
Szerokość 6,2 metra
Napęd:
2 diesel x 1 400 KM
2 elektr. x 375 KM
2 śruby
Prędkość:
• na powierzchni
• w zanurzeniu

17,2 węzła
8 węzłów
Zasięg:
• na powierzchni 6 500 Mm przy 12 węzłach

Z wybudowanych w latach 1938–1941 24 jednostek tego typu, w wyniku działań wojennych zatopionych zostało 20 okrętów, pozostałe zaś zostały samozatopione przez własne załogi w roku 1945. Okręty tego typu prowadziły intensywne operacje bojowe w pierwszych latach wojny, kilka z nich uzyskało status jednych z najbardziej znanych okrętów U-Bootwaffe (U-99 Otto Kretschmera, U-47 Günthera Priena, U-100 Joachima Schepke), zaś U-48 został najskuteczniejszym okrętem podwodnym II wojny światowej, pod względem wielkości zatopionego tonażu przeciwnika.

Budowa okrętówEdytuj

W latach 1934–1935 na podstawie projektu jednostek typu UBIII opracowana została konstrukcja MVB, która nieco później uzyskała oznaczenie MVBVII[1][2]. Projekt ten został jednak zarzucony, jako zbyt wymagający w stosunku do spodziewanych efektów[2]. Po zawarciu jednak anglo-niemieckiego układu morskiego w czerwcu 1935 roku, postanowiono wykorzystać limity narzucone tym traktatem, zdecydowano więc o budowie 10 jednostek typu VIIA o wyporności 636 ton na powierzchni[3].

 
U-33, okręt prototypowy typu VIIA

11 czerwca 1936 roku zwodowano więc U-33 – pierwszą jednostkę nowego typu oznaczonego jako VIIA[1]. Po trwających jedynie kilka miesięcy testach morskich (w 1936 i na początku 1937 roku), konstrukcja ta nie spotkała się jednak z dobrym przyjęciem[1]. Wyrażając swoją opinię, dowodzący wówczas niemiecką flota podwodną kapitän zur see Karl Dönitz zarzucił im zbyt mała prędkość – która nie zmieniła się od czasów I wojny światowej, podczas gdy prędkość okrętów nawodnych znacznie wzrosła od tego czasu – nieodpowiednią nawet do zwalczania powolnych jednostek handlowych i niepożądaną tendencję do niestabilności, negatywnie ocenił także umieszczenie rufowej wyrzutni torpedowej powyżej linii wodnej, wysoko ponad kadłubem sztywnym[4][1]. Utrudniało to jej użycie podczas rejsu na powierzchni, w miesiącach zimowych zaś powodowało zamarzanie wody destylowanej wewnątrz torped G7a[1]. Zwrócił też uwagę, na potrzebę zwiększenia zasięgu nowych okrętów, sugerując umieszczenie dodatkowego paliwa w zewnętrznych zbiornikach balastowych (and. saddle tanks) oraz wydłużenie okrętów[4].

 
U-45 – pierwszy okręt typu VIIB podczas ceremonii przyjęcia do służby 25 czerwca 1938 roku

Sugestie Dönitza miały istotny wpływ na ewolucję okrętów typu VIIB – jak nowe jednostki zostały oznaczone 24 listopada 1936 roku[4]. Odpowiedzialne w czym czasie za ustalanie wymagań i konstrukcję okrętów „biuro K” za najważniejsze swoje zadanie uznało zwiększenie zasięgu nawodnego i prędkości nawodnej, oraz zapasu przenoszonych przez okręt torped[4]. Pierwsze i trzecie z tych założeń zostało wypełnione przez zwiększenie długości konstrukcji o 2 metry i umieszczenie w niej większych saddle tanks. Zwiększyło to wyporność na powierzchni o 120 metrów3 (120 ton), jednak wyporność standardowa została zwiększona jedynie z 500 do 517 ton, co miało wielkie znaczenie w kontekście limitów tonowych anglo-niemieckiego traktatu morskiego[4]

Kontrakt na budowę pierwszych siedmiu jednostek typu VIIB (U45-U51) został zawarty 21 listopada 1936 roku ze stocznią Germaniawerft w Kilonii[4]. Umowa na kolejne dwie jednostki tego typu została zawarta z tą samą stocznią 15 maja 1937 roku, 16 lipca zaś na kolejne dwa okręty[4]. W grudniu 1937 roku zawarto umowę na budowę kolejnych czterech jednostek[4]. 27 kwietnia 1938 roku zwodowano U-45 jako okręt wiodący nowego typu, którego budowę – po wybudowaniu 24 jednostek – zakończono 19 sierpnia 1941 roku, przyjęciem do służby U-87[1][5]. Większość jednostek została wybudowana w stoczni Germaniawerft w Kilonii, jednak w czerwcu 1938 roku zamówienie na budowę ośmiu jednostek zostało udzielone stoczniom Vegesack w Bremie (U73U76) i Lübecker Flenderwerke w Lubece (U84U87)[6]. Jeszcze jednak gdy ostatnie jednostki typu VIIB znajdowały się w trakcie budowy, zwodowano pierwszy okręt kolejnego typu – U-69 typu VIIC[1].

KonstrukcjaEdytuj

Jednostki typu VIIB były jednokadłubowymi okrętami o wyporności nawodnej 753 ton oraz 857 ton w zanurzeniu, zdolnymi do rozwinięcia prędkości 17,2 węzła na powierzchni i 8 węzłów pod wodą. Kadłub okrętu miał długość 64,5 metra, 6,2 metra szerokości i 4,7 metra zanurzenia[7]. Napęd okrętów tego typu tworzyły dwa silniki Diesla o mocy 1400 KM każdy oraz dwa silniki elektryczne o mocy 375 KM każdy. Wydajność silników spalinowych zwiększono o 20% przez zastosowanie super-doładowania, co pozwoliło na zwiększenie prędkości nawodnej o 1 węzeł, mimo zwiększenia wielkości okrętu[4]. Pojemność zbiorników paliwa wynosiła 108 ton, co przy zastosowanym układzie napędowym zapewniało tym okrętom zasięg 6500 mil morskich przy prędkości 12 węzłów na powierzchni, oraz 90 mil w zanurzeniu przy prędkości 4 węzłów[7]. Okręty typu VIIB wyposażone zostały w cztery wyrzutnie torpedowe kalibru 533 mm na dziobie oraz jedną wyrzutnię tego samego kalibru na rufie[7]. Ich uzbrojenie stanowiło 14 torped G7a oraz G7e, pojedyncze działo 88 mm oraz działko przeciwlotnicze 20 mm[7]. Według niektórych źródeł, zamiennie z torpedami, jednostki tego typu mogły przenosić do 39 min[8]. Podstawowym środkiem rozpoznania jednostek VIIB – oprócz rozpoznania obrazowego za pomocą peryskopu – był sonar niskiej częstotliwości GHG (Gruppen-Horch-Gerät), który w sprzyjających okolicznościach zdolny był do wykrycia pojedynczego statku z odległości 20 km, zaś konwoju z odległości 100 km[9]. Załogę każdego z tych okrętów tworzyły nominalnie 44 osoby[7].

Znaczącą zmianą w stosunku do wcześniejszej konstrukcji była konfiguracja rufy, w której zastosowano podwójne usterzenie w miejsce pojedynczego steru, co umożliwiło umieszczenie rufowej wyrzutni torpedowej wewnątrz kadłuba sztywnego, zaś torpeda wystrzeliwana była między płetwami sterowymi, przy czym jak już wspomniano, ładunek torped został zwiększony z 11 do 14 pocisków[4].

Służba okrętówEdytuj

Pierwsza jednostka nowego typu weszła do służby latem 1938 roku. W 21 stycznia tego roku, zdecydowano jednak o nowej strukturze floty podwodnej, która wejść miała w życie od 1 października 1939 roku. Zgodnie z nią, jednostki VIIB zostały rozdzielone między równymi flotyllami, i tak[4]:

Okręty tego typu miały status operacyjny do drugiej połowy 1943 roku, po czym ocalałe jednostki otrzymały status jednostek treningowych. U-48, po zatopieniu 306 875 BRT, został najskuteczniejszym pod względem zatopionego tonażu okrętem podwodnym II wojny światowej[10].

Stocznia Wodowanie Wejście do służby Los
U-45 Germaniawerft 27 kwietnia 1938 25 czerwca 1938 Zatopiony 14 października 1939
U-46 10 września 1938 2 listopada 1938 Samozatopiony 5 maja 1945
U-47 29 października 1938 17 grudnia 1938 Zatopiony 7 marca 1941
U-48 5 marca 1939 22 kwietnia 1939 Samozatopiony 3 maja 1945
U-49 24 czerwca 1939 12 sierpnia 1939 Zatopiony 15 kwietnia 1940
U-50 1 listopada 1939 12 grudnia 1939 Zatopiony 7 kwietnia 1940
U-51 11 czerwca 1938 6 sierpnia 1938 Zatopiony 20 sierpnia 1940
U-52 21 grudnia 1938 2 lutego 1939 Samozatopiony 3 maja 1945
U-53 6 maja 1939 24 czerwca 1939 Zatopiony 23 lutego 1940
U-54 15 sierpnia 1939 23 września 1939 Zatopiony 14 lutego 1940
U-55 11 października 1939 21 listopada 1939 Zatopiony 30 stycznia 1940
U-100 13 stycznia 1940 16 marca 1940 Zatopiony 17 marca 1941
U-101 10 lutego 1940 11 marca 1940 Samozatopiony 3 maja 1945
U-99 12 marca 1940 18 kwietnia 1940 Zatopiony 17 marca 1941
U-102 21 marca 1940 27 kwietnia 1940 Zatopiony 1 lipca 1940
U-73 Vegesack 27 lipca 1940 30 września 1940 Zatopiony 16 grudnia 1943
U-74 31 sierpnia 1940 31 października 1940 Zatopiony 2 maja 1942
U-76 9 października 1940 3 grudnia 1940 Zatopiony 5 kwietnia 1941
U-75 18 października 1940 19 grudnia 1940 Zatopiony 28 grudnia 1942
U-83 Flenderwerke 9 grudnia 1940 8 lutego 1941 Zatopiony 4 marca 1943
U-84 26 lutego 1941 29 kwietnia 1941 Zatopiony 7 sierpnia 1943
U-85 10 kwietnia 1941 7 czerwca 1941 Zatopiony 14 kwietnia 1942
U-86 16 maja 1941 8 lipca 1941 Zatopiony 28 listopada 1943
U-87 21 czerwca 1941 19 sierpnia 1941 Zatopiony 4 marca 1943

Dowodzony przez Günthera Priena U-47, po przeniknięciu do brytyjskiej bazy w Scapa Flow zatopił tam pancernik HMS „Royal Oak”[11]. Dowodzony przez Otto Kretschmera U-99 zatopił jednostki o łącznym tonażu 245 000 BRT[11]. Trzy jednostki typu VIIB prowadziły operacje na Morzu śródziemnym (U-73, U-75, U-83)[12].

U-48, najskuteczniejszy U-Boot II wojny światowej
Dowódca Data urodzenia Liczba patroli Zatopione jednostki Łączny tonaż
Herbert Emil Schultze 24 lipca 1912 8 28 183 000
Hans-Rudolf Rösing 28 września 1905 2 12 60 000
Heinrich Bleichrodt 21 października 1909 2 14 78 000

Dowodzony przez Helmuta Rosenbauma U-73 zatopił na Morzu Śródziemnym m.in. brytyjski lotniskowiec HMS Eagle[11].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g Jak Showell: The U-Boat Century, s. 79-83
  2. a b Eberhard Rőssler: The U-Boat, s. 100-101
  3. Eberhard Rőssler: The U-Boat, s. 102
  4. a b c d e f g h i j k Eberhard Rőssler: The U-Boat, s. 105-110
  5. Kenneth Wynn: U-Boat Operations, s. 31-39, 54-57, 62-66, 79-83
  6. Eberhard Rőssler: The U-Boat, s. 114-118
  7. a b c d e Eberhard Rőssler: The U-Boat, s. 335
  8. Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats, s. 69
  9. Eberhard Rőssler: The U-Boat, s. 144-146
  10. Paul E. Fontenoy: Submarines, s. 200
  11. a b c Möller, E., Brack, W.: The Encyclopedia of U-Boats, s. 194
  12. Möller, E., Brack, W.: The Encyclopedia of U-Boats, s. 204

BibliografiaEdytuj

  • Eberhard Rőssler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-87021-966-9.
  • Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact. ABC-CLIO, marzec 2007, seria: Weapons and Warfare. ISBN 1-8510-9563-2.
  • Kenneth Wynn: U-Boat Operations of the Second World War. T. Volume 1: Career Histories, U1-U510. Annapolis: Naval Institute Press, marca 1998. ISBN 1-55750-860-7.
  • Jak Mallmann Showell: The U-Boat Century. Annapolis: Naval Institute Press, 2006. ISBN 1-59114-892-8.
  • Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats From 1904 to the Present Day. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-623-3.