Otwórz menu główne

Pierzchnica

wieś w województwie świętokrzyskim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Pierzchnica (ujednoznacznienie).

Pierzchnicamiasto w Polsce położone w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Pierzchnica[2]. Miejscowość jest od 1973 siedzibą gminy Pierzchnica; do 1954 roku była siedzibą gminy Drugnia.

Pierzchnica
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kościół pw. św. Małgorzaty w Pierzchnicy
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat kielecki
Gmina Pierzchnica
Prawa miejskie 1359–1869 i od 2019
Burmistrz Stanisław Strąk
Powierzchnia 6,92 km²
Populacja (2017–12–31)
• liczba ludności

1063[1]
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 26-015
Tablice rejestracyjne TKI
Położenie na mapie gminy Pierzchnica
Mapa lokalizacyjna gminy Pierzchnica
Pierzchnica
Pierzchnica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pierzchnica
Pierzchnica
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Pierzchnica
Pierzchnica
Położenie na mapie powiatu kieleckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kieleckiego
Pierzchnica
Pierzchnica
Ziemia50°41′50″N 20°45′11″E/50,697222 20,753056
SIMC 0262310
Urząd miejski
Urzędnicza 6
26-015 Pierzchnica
Strona internetowa

Prawa miejskie w latach 1359–1869 oraz ponownie od 1 stycznia 2019[3][4].

Spis treści

HistoriaEdytuj

Pierzchnica, pierwotnie wieś królewska, jako miasto królewskie została założona przez Kazimierza III Wielkiego na prawie magdeburskim pomiędzy 1359 a 1370 rokiem[5]. Dokładna data nadania praw nie jest znana. U Długosza występuje pod nazwą Pyrzsznycza. W rejestrze poborowym z 1579 r. zapisana jako Pyersnicza.
Według Długosza miasto było własnością królewską. Znajdował się tu drewniany kościół. Pierzchnica miała 19 łanów i 2 łany wójtowskie. Dziesięcina o wartości 10 grzywien szła na utrzymanie prebendy Pierzchnickiej przy kieleckiej kolegiacie. Pierwotnie dziesięcina oddawana była biskupom krakowskim. W 1359 r. biskup Bodzanta przeznaczył ją na uposażenie tej właśnie prebendy[6].

W 1497 r. król Jan Olbracht nadał Pierzchnicy jarmark na św. Michała oraz ustanowił dla miasta dzień targowy we wtorek. W 1512 r. potwierdzono przywilej niemiecki dla miasta po tym, jak pierwotny dokument uległ zniszczeniu w czasie pożaru. Według lustracji z 1564 r. było tu 40 domów. Według rejestru poborowego powiatu wiślickiego z 1578 r. miasto dawało 8 florenów i 5 groszy szosu. Włącznie z podatkiem od rzemieślników i łanów miejskich pobór wynosił 14 florenów i 12 groszy. Pierzchnica była więc stosunkowo ubogą osadą (dla porównania Szydłów płacił 211 florenów, a Busko 151). Z czasem osada się rozrosła i wielkość czynszu podwyższono. W 1629 r. w Pierzchnicy było 50 domów, 5 piekarzy, 3 szewców i 3 rzeźników. W czasie potopu szwedzkiego miasto zostało spalone[6].

W 1780 r. król Stanisław August ustanowił dla Pierzchnicy nowe jarmarki: w tydzień po św. Filipie i Jakubie, na św. Wawrzyńca, św. Marcina i św. Mikołaja. Od 1774 r. właścicielem miasteczka był wojewoda sandomierski Maciej Sołtyk. Według ostatniej lustracji z 1789 r. znajdował się tu drewniany ratusz. W mieście było 65 domów katolickich oraz 5 żydowskich. W 1800 r. na miejsce drewnianego kościoła św. Małgorzaty Maciej Sołtyk wzniósł nowy kościół murowany.

Według spisu z 1827 r. w Pierzchnicy było 111 domów i 641 mieszkańców. W 1862 r. było tu 105 domów i 950 mieszkańców. W dziewiętnastym wieku, w porozumieniu z władzami carskimi, potomkowie Sołtyka, pobudowali w mieście fabrykę naczyń glinianych, która stanowiła główne źródło utrzymania dla mieszczan[7]. W 1869 r. za wielką pomoc powstańcom styczniowym, Pierzchnica utraciła prawa miejskie. Potem miejscowość należała do powiatu stopnickiego[8].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

Konsultacje lokalne w sprawie nadania statusu miasta (2017)Edytuj

Przeprowadzenie konsultacji zaplanowano w dniach od 1 maja do 30 czerwca 2017 r.[9] W konsultacjach wzięły udział 1933 osoby tj. 51,4% dorosłych mieszkańców gminy. Za przywróceniem praw miejskich Pierzchnicy opowiedziały się 1772 osoby tj. 91,7% głosujących, przeciw było 76 osób (3,9%), a wstrzymało się od głosu 85 osób (4,4%). W samej Pierzchnicy frekwencja w konsultacjach wyniosła 64,5% (552 osoby). Za przywróceniem praw miejskich było 93,7% (517 osób), przeciw było 2,7% (15 osób), a wstrzymało się 3,6% (20 osób). Uchwałą XXVI/72/17 Rada Gminy wystąpiła o nadanie Pierzchnicy statusu miasta[10]. Na podstawie pozytywnych konsultacji przeprowadzonych w 2017 roku postanowiono wystąpić w 2018 roku z wnioskiem o nadanie statusu miasta miejscowości Pierzchnica[11]. 1 stycznia 2019 status miasta został przywrócony[3].

W dniu 1 stycznia 2019 r. wyemitowano medal okolicznościowy, który upamiętnia fakt przywrócenia praw miejskich oraz postać Macieja Sołtyka.

 
Medal upamiętniający odzyskanie praw miejskich przez Pierzchnicę

ZabytkiEdytuj

 
Dzwonnica z 1800 r.
  • Układ przestrzenny miejscowości, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.447 z 31.08.1989)[12].
  • Zespół kościoła parafialnego (nr rej.: 132 z 31.08.1989)[12]:
    • kościół pw. św. Małgorzaty z lat 1798–1800 (nr rej.: 354 z 4.01.1957),
    • cmentarz kościelny z ogrodzeniem z przełomu XIX/XX w.,
    • dzwonnica z 1800 r.,
    • plebania z przełomu XIX/XX w.,
    • cmentarz parafialny z ogrodzeniem.
  • Szereg piwnic, które nie tylko stanowiły schrony w czasie wojen szwedzkich. Chroniła się tu ludność Pierzchnicy podczas dwóch wojen światowych. A przede wszystkim chowano tu wartościowe obrazy, figury i złoto, które było na wyposażeniu bogatych mieszkańców tej okolicy.

Organizacje pozarządoweEdytuj

  • Fundacja Rozwoju Regionu Pierzchnica[13]
  • Dom Seniora im. Sue Ryder w Pierzchnicy[14]
  • Społeczny Ruch Trzeźwości w Pierzchnicy[15]
  • Klub Sportowy Polanie[16] założony w roku 1978. Zespół seniorów występuje obecnie w grupie II świętokrzyskiej klasy A. Barwy: żółto-zielone. Trener zespołu: Łukasz Kwaśniewski. Stadion przy ul. Lipowej o pojemności 400 (240 miejsc siedzących).
  • Stowarzyszenie Oświatowo-Wychowawcze w Pierzchnicy
  • Stowarzyszenie Ziemi Pierzchnickiej[17]
  • Towarzystwo Przyjaciół Pierzchnicy
  • Zrzeszenie Sadowników

SportEdytuj

W mieście, od 1978 roku, działa klub piłki nożnej, Polanie Pierzchnica, grający w A klasie.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Gazeta Pierzchnicka – luty 2017 s. 16.
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-02-24].
  3. a b Dz.U. z 2018 r. poz. 1456 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 lipca 2018 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania niektórym miejscowościom statusu miasta.
  4. 10 nowych miast w Polsce od 2019 roku.
  5. Anna Berdecka, Nowe lokacje miast królewskich w Małopolsce w latach 1333–1370 : chronologia i rozmieszczenie, w: Przegląd Historyczny, T. 65 (1974), z. 4, tabela 1 po s. 617.
  6. a b Pierzchnica w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. VIII: Perepiatycha – Pożajście. Warszawa 1887.
  7. Pierzchnica.
  8. Pierzchnica w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska. Warszawa 1902.
  9. UCHWAŁA NR XXI/37/2017 RADY GMINY PIERZCHNICA z dnia 27 marca 2017 r., prawomiejscowe.pl [dostęp 2017-12-03] (pol.).
  10. UCHWAŁA NR XXVI/72/2017 RADY GMINY PIERZCHNICA z dnia 15 listopada 2017 r., prawomiejscowe.pl [dostęp 2017-12-05] (pol.).
  11. UCHWAŁA NR XXVI/72/2017 RADY GMINY PIERZCHNICA z dnia 15 listopada 2017 r.
  12. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2018-09-30. s. 30. [dostęp 2015-11-13].
  13. Fundacja Rozwoju Regionu Pierzchnica.
  14. Dom Seniora im. Sue Ryder w Pierzchnicy.
  15. Społeczny Ruch Trzeźwości w Pierzchnicy.
  16. Klub Sportowy Polanie.
  17. Stowarzyszenie Ziemi Pierzchnickiej.

BibliografiaEdytuj