Pokój mełneński

Pokój mełneński – zawarty 27 września 1422 roku w Mełnie, koło Radzynia pomiędzy Królestwem Polski, Wielkim Księstwem Litewskim a zakonem krzyżackim. Zawarcie pokoju było następstwem postawionej alternatywy wielkiemu mistrzowi przez stany pruskie państwa zakonnego, przerażone perspektywą wyniszczenia kolejnych obszarów w wojnie golubskiej i groźby głodu: albo podpisze pokój, albo utraci ich lojalne poparcie. Do pokoju mełneńskiego dołączona została klauzula mówiąca o tym, że gwarantami tego pokoju zostają stany obu stron, a stany pruskie - czyli szlachta poszczególnych ziem i zorganizowane mieszczaństwo miast zakonnych, uzyskują w ten sposób legalizację prawa oporu przeciw Zakonowi czyli możliwość wypowiedzenia posłuszeństwa, w wypadku złamania traktatu przez Zakon[1].

Państwo polsko-litewskie w latach 1386-1434
Obelisk w Mełnie, upamiętniający podpisanie pokoju mełneńskiego
Grodzisko nad jeziorem Mełno, miejsce podpisania pokoju mełnenskiego

Na jego mocy Litwa otrzymała wieczystą rezygnację zakonu ze Żmudzi, terytorium na lewym brzegu rzeki Niemen oraz dostęp do Bałtyku w rejonie Połągi. Polska otrzymała drobne nabytki terytorialne i odzyskała Nieszawę, Orłowo, Murzynno i Nowąwieś, jednocześnie ponownie rezygnując z ziem Pomorza Gdańskiego oraz ziemi chełmińskiej i michałowskiej. Dostęp Litwy do Bałtyku odciął ziemie zakonu od Inflant, co w rezultacie położyło kres planom utworzenia państwa prusko-inflanckiego. Było to najważniejszym osiągnięciem wojen Litwy z zakonem krzyżackim w latach 1409-1422. Z drugiej strony Litwa nie uzyskała kontroli nad ujściem Niemna.

Ponadto traktat pokojowy wyznaczał na kilkaset lat granicę pomiędzy Polską, Litwą i Prusami w obszarze Wielkiej Puszczy. Litwini uzyskali na niekorzyść Zakonu Puszczę Sudawską (obecnie Augustowską), która znalazła się w obszarze Podlasia.

Jak napisał Paweł Jasienica, "pokój melneński zamknął i zakończył dwieście lat trwający okres wojen litewsko-krzyżackich"[2]. Natomiast tak wyniki pokoju ocenił wybitny znawca epoki Jagiellońskiej, Ludwik Kolankowski: "Nie czynił więc i ten pokój zadość żywotnym Polski postulatom, ale (...) miał swoje wielkie znaczenie jako początek faktycznej likwidacji krzyżackiego państwa, a w każdym razie, jako koniec jego ekspansji"[3].

TłoEdytuj

W 1421 roku Polska zawarła przymierze z elektorem brandenburskim Fryderykiem I Hohenzollernem, skierowane przeciwko zakonowi krzyżackiemu. W zamian za pomoc wojskową syn elektora miał zostać mężem córki Władysława Jagiełły i zarazem następczyni tronu polskiego – Jadwigi. Przymierze to odcięło zakon od Rzeszy i poważnie zagroziło Nowej Marchii. Po wypowiedzeniu wojny 17 lipca 1422 r., wielka armia polsko-litewska, po połączeniu pod Czerwińskiem, wkroczyła z Mazowsza na teren ziemi chełmińskiej z kierunku Lidzbarka Welskiego i Lubawy. Wojsko krzyżackie wzorem poprzednich lat unikało otwartej konfrontacji, ukrywając się w warownych zamkach. Wobec takiego obrotu spraw, wielkie wojska polsko-litewskie przeszły przez Drwęcę na obszar zachodniej części ziemi chełmińskiej i zdobyły nadgraniczny Golub nad Drwęcą (stąd „Wojna golubska”). Elektor nie wywiązał się z układu i nie wyruszył w pole, by wesprzeć działania wojsk polsko-litewskich. Uczynił to zapewne pod wpływem stanów pruskich. Wobec potęgi wojsk polsko-litewskich, w wyniku pustoszenia kraju i ruiny materialnej, ze świadomością wewnętrznej opozycji oraz odcięcia ziem zakonu od Rzeszy, Krzyżacy zgodzili się na ustępstwa i wykazali gotowość rokowań. Ich efektem było podpisanie w dniu 27 września 1422 roku przez wielkiego mistrza Pawła Russdorfa pokoju mełneńskiego.

Podpisanie pokoju będzie miało swoje następstwa: w 1423 i 1424 r. stany pruskie odmówią zgody na nowe, żądane przez Zakon podatki, a niespełna 18 lat później powstanie Związek Pruski. W roku 1454 Związek Pruski sam zaproponuje królowi Polski przejęcie władzy nad całym państwem zakonnym[4].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Andrzej Nowak, Dzieje Polski. Tom III. "Królestwo zwycięskiego orła", str. 313 - 314, 2017.
  2. Paweł Jasienica Polska Jagiellonów, Warszawa, 1963.
  3. Ludwik Kolankowski: Polska Jagiellonów. Dzieje polityczne, Lwów 1936, s. 55
  4. Andrzej Nowak, Dzieje Polski. Tom III. "Królestwo zwycięskiego orła", str. 314, 2017.