Otwórz menu główne

Przegląd Zakopiański

Przegląd Zakopiański – czasopismo ukazujące się w zasadzie w cyklu tygodniowym w Zakopanem w latach 1899-1906. Od 1904 r. z podtytułem „Czasopismo poświęcone sprawom Tatr i Podhala”. Pomimo krótkiego okresu ukazywania się było świadkiem zmian zapadłej wsi podhalańskiej w nowoczesne uzdrowisko i dynamicznie rozwijający się ośrodek turystyczno-sportowy. Stanowi ważne źródło poznania dziejów Tatr i Zakopanego.

Pierwsza inicjatywa wydawania pisma zakopiańskiego wyszła na forum Wydziału Towarzystwa Tatrzańskiego ze strony Walerego Eljasza-Radzikowskiego już w 1891 r. Pomysł wydawania „Przeglądu” powstał z inicjatywy prywatnej grupy inteligencji, w większości na stałe mieszkającej w Zakopanem, pragnącej posiadać forum, na którym mogłaby lansować swoje pomysły rozwoju gminy zakopiańskiej oraz roli Zakopanego w krzewieniu kultury narodowej. Wiodącą rolę odgrywał tu Stanisław Witkiewicz. Do wydawania pisma walnie przyczynił się finansowo dr Tomasz Janiszewski.

Pierwszy numer pojawił się 3 sierpnia 1899 r. Do 29 marca 1903 r. pismem kierował uznany zakopiański działacz społeczny i publicysta Dionizy Bek, następnie do 13 czerwca 1903 Kazimierz Brzozowski, do 3 sierpnia 1903 Bronisław Dobek, po czym ponownie Dionizy Bek (do końca, tj. do 10 stycznia 1906).

Wydawcami pisma byli kolejno: W. Eljasz-Radzikowski (do 7 września 1899 r.), Henryk Bogdani (14 września 1899 – 28 czerwca 1900). Z dniem 1 lipca 1900 r. „Przegląd” został przejęty na własność przez Związek Przyjaciół Zakopanego, który figuruje jako wydawca do 3 sierpnia 1903 r. Później wydawali pismo Kazimierz Brzozowki (do 15 marca 1905) i Wenanty Piasecki (od 1 kwietnia 1905 do końca).

Jako redaktor odpowiedzialny pisma występowali: Walery Eljasz-Radzikowski, Henryk Bogdani, Florian Grużewski, Leonard Mataszewski, Marcin Woyczyński, Kazimierz Brzozowski, Mateusz Małek, Wenanty Piasecki.

Objętość poszczególnych numerów wynosiła 6-16 stron, przy czym 1-2 stron zajmowały reklamy. Oprócz miejsca na artykuły tematyczne pismo posiadało rubryki stałe: Z Rady gminnej, Z Klimatyki, Z sali zebrań i odczytów, Z Tatr, Z Towarzystwa Tatrzańskiego i Wiadomości bieżące. Drukowane w Krakowie w drukarni W. L. Anczyca i Spółki. Cena w prenumeracie miesięcznej wynosiła 35 centów, cena pojedynczego numeru – 10 centów.

Stałymi współpracownikami pisma byli m.in. wspomniany wyżej Walery Eljasz-Radzikowski (autor winietki „Przeglądu”), jego syn Stanisław Eljasz-Radzikowski (pisał m.in. na temat tzw. Sporu o Morskie Oko), sam Witkiewicz (propagował tu m.in. styl zakopiański), Mieczysław Limanowski (geologia Tatr i meteorologia) czy Wojciech Szukiewicz (sprawy społeczne, regionalizm). Poza tym w „Przeglądzie” publikowali Janusz Chmielowski, Feliks Gwiżdż, Tadeusz Miciński, Franciszek H. Nowicki, Władysław Orkan, Jan Gwalbert Pawlikowski, Stanisław Przybyszewski, Henryk Sienkiewicz, Wacław Wolski, Stefan Żeromski i in.

Pierwotnie „Przegląd” wydawany był w czwartki, a od 1903 r. w soboty. Od pierwszego numeru z dnia 3 sierpnia 1899 r. do 52 nr w 1902 r. wychodził regularnie co tydzień. W 1939 r. wydano 39 numerów, w 1904 – 4 numery, w 1905 – 19 numerów. W 1906 r. wyszedł tylko jeden numer z datą 10 stycznia. Łącznie wydano 243 numery.

Pismo upadło w związku z niechętnym napływowej inteligencji stanowiskiem części rady gminy, skupionej wokół dra Andrzeja Chramca, i będącym następstwem tego rozwiązaniem Towarzystwa Przyjaciół Zakopanego.

BibliografiaEdytuj