Otwórz menu główne

Rezerwat przyrody Panieńskie Skały

Ten artykuł dotyczy rezerwatu w Krakowie. Zobacz też: inne Panieńskie Skały.

Rezerwat przyrody Panieńskie Skałykrajobrazowy rezerwat przyrody o powierzchni 6,41 ha, założony w 1953 roku[1][2]. Znajduje się w zachodniej części Krakowa, w północnej części Pasma Sowińca na terenie Lasu Wolskiego, od strony Woli Justowskiej. Tereny te wchodzą w skład Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego[3].

Panieńskie Skały
Ilustracja
rezerwat krajobrazowy
Typ krajobrazów[1][2]
Podtyp krajobrazów naturalnych[1][2]
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Położenie Kraków
Mezoregion Pomost Krakowski
Data utworzenia 1953
Akt prawny M.P. z 1953 r. nr 84, poz. 994
Powierzchnia 6,41 ha
Ochrona ścisła
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Panieńskie Skały
Panieńskie Skały
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Panieńskie Skały
Panieńskie Skały
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Panieńskie Skały
Panieńskie Skały
Ziemia50°03′40″N 19°51′36″E/50,061111 19,860000

Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i społeczno-kulturalnych jedynego pod Krakowem fragmentu lasu naturalnego z malowniczymi, występującymi na powierzchni skałami wapiennymi[1][2].

Ochroną objęto dolną część długiego i głębokiego wąwozu zwanego Wolskim Dołem. Wapienne skały pochodzą z okresu górnej jury i tworzą w Wolskim Dole bramę. Wąwóz ten w górnej części jest lessowy, w dolnej skalisty. Ma strome ściany o wysokości od kilku do kilkunastu metrów[4].

Jego dnem prowadzi ścieżka zwana chodnikiem Grabowskiego – na cześć Ambrożego Grabowskiego, autora pierwszego przewodnika po Krakowie i okolicach. On też spopularyzował w 1822 r. nazwę Panieńskie Skały. Dawniej nazywano je również Wolskimi Skałami lub Przygrzybem[5].

Nazwa skał pochodzi od zakonnic z niedalekiego klasztoru Norbertanek na Salwatorze, które schroniły się w tych okolicach podczas najazdu tatarskiego w 1241 roku. Według popularnej legendy, zakonnice zostały w ostatniej chwili ocalone cudownie od hańby i śmierci, gdyż skałki zamknęły się za nimi, chroniąc je przed napastnikami[6]. W miejscu rzekomego cudu stoi dziś figura Matki Boskiej. Według innej wersji, gdy Tatarzy dopędzali zakonnice, skały zapadły się pod nimi, chroniąc je przed pohańbieniem. Podobno pod skałami jest komnata i stół, przy którym zasiadają do modlitwy, co jeszcze niedawno można było zobaczyć przez szczelinę w skale[7].

Zbocza porasta naturalny las bukowy (najstarszy w rejonie Lasu Wolskiego, większość drzew ma ok. 140–160 lat) z domieszką dębu, sosny, grabu i jaworu. Drzewostan był chroniony od 1917 r., gdy las został wykupiony przez Kasę Oszczędności Miasta Krakowa. Dzięki temu w lesie Wolskiego Dołu uchowały się bardzo stare okazy kwitnącego bluszczu pospolitego (bluszcz kwitnie dopiero w wieku kilkudziesięciu lat). W runie leśnym wiosną, przed rozwojem liści przez drzewa zakwitają: zdrojówka rutewkowata, zawilec gajowy, szczyr trwały, śledziennica skrętolistna, kokorycz pełna, fiołek Rivina, miodunka ćma, przylaszczka pospolita. Występuje też kopytnik pospolity, konwalia majowa, a nawet rzadki wawrzynek wilczełyko[4].

W pobliżu rezerwatu stał drewniany kościół pw. Matki Bożej Królowej Polski, w którym nakręcono ostatnią scenę filmu Potop w reżyserii Jerzego Hoffmana[8]. Obiekt spłonął doszczętnie w nocy z 5 na 6 kwietnia 2002 roku; za najbardziej prawdopodobną przyczynę uznano podpalenie[9].

W rezerwacie odkryto nowy gatunek ślimaka przodoskrzelnego. Nazwano go niepozorką ojcowską Falniowskia neglectissima. Prawdopodobnie jest endemitem i ze względu na rzadkość występowania znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt[10].

W skałach Panieńskich Skał grotołazi opisali kilka próżni skalnych: Kominek w Panieńskich Skałach, Schronisko Kręte w Panieńskich Skałach, Schronisko w Skałach Panieńskich Górne, Schronisko za Filarkiem w Panieńskich Skałach, Szczelina w Panieńskich Skałach, Tunelik w Panieńskich Skałach, Wnęka w Panieńskich Skałach[11].

Szlak turystyki pieszejEdytuj

  żółty: od Alei Kasztanowej na Woli Justowskiej aleją Panieńskich Skał poprzez rezerwat przyrody, na wzniesienie Lasku Wolskiego do skrzyżowania ze szlakiem łączącym ZOO z Sowińcem.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Rejestr rezerwatów przyrody województwa małopolskiego prowadzony przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Krakowie (stan na 31.12.2018 r.). [dostęp 2019-05-13].
  2. a b c d Rezerwat przyrody Panieńskie Skały. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2019-05-13].
  3. Geoportal. Mapa topograficzna i lotnicza [dostęp 2019-07-02].
  4. a b Na podstawie tablic informacyjnych zamontowanych w rezerwacie
  5. Panieńskie Skały. W: it-jura.pl informator turystyczny [on-line]. [dostęp 2019-05-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-24)].
  6. Panieńskie Skały. W: www.krakow.gower.pl [on-line]. [zarchiwizowane z tego adresu (2003-09-26)].
  7. M. Rożek, Silva Rerum, Kraków 2005.
  8. Parafia Matki Bożej Królowej Polski: Wola Justowska. Vox Domini.
  9. Kronika religijna. W: Tygodnik Powszechny [on-line]. 2002-04-14. [dostęp 2019-05-13].
  10. Andrzej Wiktor: Polska Czerwona Księga Zwierząt: Falniowskia neglectissima (Falniowski et Šteffek, 1989). Instytut Ochrony Przyrody PAN. [dostęp 11 stycznia 2014].
  11. Jaskinie Polski, Państwowy Instytut Geologiczny [dostęp 2019-10-14].