Skrajny Granat

Skrajny Granat (2228 m[1], słow. Predný Granát, niem. Nördliche Granatenspitze, węg. Északi-Gránát-csúcs[2]) – najniższy i najbardziej na wschód wysunięty z trzech wierzchołków masywu Granatów w długiej wschodniej grani Świnicy w polskich Tatrach Wysokich. Znajduje się na trasie Orlej Perci[3].

Skrajny Granat
Ilustracja
Od lewej Pośredni i Skrajny Granat
Państwo

 Polska

Pasmo

Tatry, Karpaty

Wysokość

2228 m n.p.m.

Wybitność

30 m

Pierwsze wejście

19 września 1867
Eugeniusz Janota, Bronisław Gustawicz i przewodnik Maciej Sieczka

Położenie na mapie Tatr
Mapa konturowa Tatr, w centrum znajduje się czarny trójkącik z opisem „Skrajny Granat”
Położenie na mapie Karpat
Mapa konturowa Karpat, u góry nieco na lewo znajduje się czarny trójkącik z opisem „Skrajny Granat”
Ziemia49°13′37,0″N 20°01′59,9″E/49,226944 20,033306
Wierch pod Fajki i Skrajny Granat znad Czarnego Stawu
Masyw Granatów widziany z Kościelca

TopografiaEdytuj

Skrajny Granat jest szczytem zwornikowym, oddzielonym trzema przełęczami. Od Pośredniego Granatu (2233 m[1]) oddzielony jest Skrajną Sieczkową Przełączką (2198 m[4]). Od Orlich Turniczek w masywie Orlej Baszty (dalsza część trasy Orlej Perci) oddziela go Granacka Przełęcz (2144 m[4]). Od wierzchołka Skrajnego Granatu odchodzi na północ krótsza północna grań Skrajnego Granatu oddzielona Pańszczycką Przełączką Wyżnią (2174 m[4]). Z racji zwornikowego położenia Skrajny Granat, mimo że nie jest najwyższy, uważany jest za główny szczyt Granatów. Góruje nad trzema dolinami[5]:

Dawniejsze pomiary określały wysokość szczytu na 2225 m[5] lub 2226 m[6].

TurystykaEdytuj

Przez Skrajny Granat prowadzi trasa Orlej Perci, pokonywana najczęściej w kierunku od Zawratu na Krzyżne (odcinek Zawrat – Kozi Wierch jest jednokierunkowy). Przejście przez Granaty jest najłatwiejszym odcinkiem tej trasy, trudniejsze, ubezpieczone łańcuchami jest dopiero zejście na Granacką Przełęcz. Dalsza część szlaku od Skrajnego Granatu do przełęczy Krzyżne jest długim i trudnym odcinkiem, z którego nie ma po drodze żadnych szlaków zejściowych. Należy się z tym liczyć, kontynuując wędrówkę Orlą Percią po przejściu Granatów. Alternatywą jest zrezygnowanie z jej przejścia i zejście ze Skrajnego Granatu do Doliny Gąsienicowej szlakiem żółtym[7].

Od czasów wytyczenia szlaku Orlej Perci szczyt, podobnie jak sąsiednie, zyskał na popularności wśród turystów. Widok z niego dzięki położeniu szczytu jest rozleglejszy niż z Pośredniego i Zadniego Granatu. Ze Skrajnej Sieczkowej Przełączki opada do Doliny Gąsienicowej niebezpieczny Żleb Drège’a, znany z wypadków[7].

Pierwszymi udokumentowanymi zdobywcami szczytów Granatów byli ksiądz Eugeniusz Janota i Bronisław Gustawicz wraz z przewodnikiem Maciejem Sieczką. Nie byli oni jednak pierwsi na wierzchołkach, bo podczas wyprawy 19 września 1867 r. znaleźli na Skrajnym Granacie ślady wcześniejszego pobytu człowieka[6].

Pierwsze zimowe wejście na Skrajny Granat – Mariusz Zaruski, Wacław Majewski, Władysław Pawlica i Stanisław Zdyb – 9 lutego 1910 r.[6]

TaternictwoEdytuj

Na Granatach dopuszczalne jest uprawianie wspinaczki skalnej (z wyjątkiem zboczy Pańszczycy)[8]. Skrajny Granat jest bardzo popularny wśród taterników. Rekordy popularności bije jego ściana zachodnia. Według Władysława Cywińskiego ściana ta jest bardziej popularna niż Grań Kościelców, a być może nawet Mnich. Drogi wspinaczkowe:

  • Prawym żebrem przez ścianę czołową i „dachówki”; IV stopień trudności w skali tatrzańskiej, 3 godz.,
  • Prawym żebrem przez wielką płytę; II, 3 godz.,
  • Żlebem Wójcika-Braucha; III, jedno miejsce IV, 2 godz.,
  • Środkowym żebrem; w zależności od wariantu II-IV, 1 1/2 godz.,
  • Zacięciem Górnisiewicza; V, 2 1/2 godz.,
  • Lewym żebrem zachodniej ściany; I, 15 min,
  • Od Czarnego Stawu drogą Cywińskiego;; 0, 1 1/2 godz.,
  • Północno-zachodnią depresją; V, z wariantem V+ lub II, 1 1/2 godz.,
  • Północno-zachodnim żebrem; III, w dwóch miejscach IV, kruszyzna, 2 1/2 godz.,
  • Z Pańszczyckiej Przełęczy północną granią; 0, 20 min,
  • Północno-wschodnią ścianą; I, 1 godz.,
  • Prawą częścią wschodniej ściany; V, 2 godz.,
  • Środkową częścią wschodniej ściany; IV, 2 godz.,
  • Lewą częścią wschodniej ściany; V+, 3 godz.,
  • Zachodem Bednarskiego; II, 1 godz.[5]

Szlaki turystyczneEdytuj

  – czerwony (Orla Perć) przebiegający granią główną z Zawratu przez Kozi Wierch, Granaty i Buczynowe Turnie na Krzyżne.
  • Czas przejścia z Zawratu na Krzyżne: 6:40 h
  • Czas przejścia z Krzyżnego na Kozi Wierch (część Zawrat – Kozi Wierch jest jednokierunkowa!): 3:35 h
  – żółty szlak znad Czarnego Stawu Gąsienicowego tuż pod wierzchołek Skrajnego Granatu. Czas przejścia: 1:45 h, ↓ 1:20 h[9]

PrzypisyEdytuj

  1. a b Wysokość Rysów zweryfikowana, geoforum.pl [dostęp 2022-09-03].
  2. Tatry Wysokie. Czterojęzyczny słownik nazw geograficznych. [dostęp 2018-09-02].
  3. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  4. a b c Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Dane pomiarowe z lotniczego skaningu laserowego.
  5. a b c d Władysław Cywiński: Granaty. Tatry. Przewodnik szczegółowy, tom 18. Poronin: Wyd. Górskie, 2013. ISBN 978-83-7104-046-7.
  6. a b c Witold Henryk Paryski: Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Część II. Zawrat – Żółta Turnia. Warszawa: Sport i Turystyka, 1951.
  7. a b Dariusz Dyląg: Orla Perć. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Rewasz, 2012. ISBN 978-83-62460-23-6.
  8. Dozwolone rejony wspinaczkowe w TPN. [dostęp 2019-01-04].
  9. Tatry. Zakopane i okolice. Mapa w skali 1:27 000. Warszawa: ExpressMap Polska, 2005. ISBN 83-88112-35-X.