Otwórz menu główne

Tadeusz Remer, ps. „er” (ur. 15 maja 1894 w Tłustem, zm. 8 sierpnia 1971) – polski nauczyciel, bibliotekarz, porucznik piechoty Wojska Polskiego.

Tadeusz Remer
Data i miejsce urodzenia 5 maja 1894
Tłuste
Data i miejsce śmierci 8 sierpnia 1971
Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Powązkowski w Warszawie
Zawód, zajęcie nauczyciel, bibliotekarz
Narodowość  Polska
Edukacja C. K. Gimnazjum Męskie w Sanoku
Alma Mater Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie
Rodzice Lucjan, Maria
Krewni i powinowaci Klemens (brat)
Tadeusz Remer
porucznik piechoty porucznik piechoty
Przebieg służby
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 10 Pułk Piechoty Austro-Węgier
Legion Wschodni
36 Pułk Piechoty Legii Akademickiej
19 Pułk Piechoty Odsieczy Lwowa
4 Pułk Piechoty Legionów
Stanowiska dowódca plutonu
dowódca kompanii
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa (kampania wrześniowa)
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941) Medal Niepodległości

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się jako syn Lucjana (wzgl. Julian, oficjał urzędu podatkowego w urzędzie c. k. starostwa powiatu sanockiego[1]) i Marii z domu Martyniec. Jego bratem był Klemens (1895–1971), także oficer wojskowy, prawnik, działacz narodowy. Obaj byli jednymi z pierwszych członków ruchu skautowego w Sanoku, został członkiem „oddziału ćwiczebnego” im. Hetmana Stanisława Żółkiewskiego, założonego w listopadzie 1909 przez działaczy Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie”, od 1911 Drużyna Skautowa im. hetmana Stanisława Żółkiewskiego – Ex ossibus ultor[2] (innymi harcerzami byli wówczas m. in. jego brat Tadeusz, Jan Bratro, Władysław Brzozowski, Julian Krzyżanowski, Tadeusz Piech, Zygmunt Vetulani, Władysław Zaleski)[3]. W 1912 Tadeusz Remer zdał z odznaczeniem egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum Męskim w Sanoku (w jego klasie byli m.in. Ludwik Hellebrand, Jan Kosina, Mieczysław Krygowski, Józef Agaton Morawski, Jerzy Pajączkowski, Zygmunt Vetulani)[4][5].

W latach 1912–1914 rozpoczął studia filologię polskiej i romańskiej oraz filozofii na Uniwersytecie Franciszkańskim we Lwowie. Od 1912 do 1913 pracował w Kasach Stefczyka, od 1913 do 1914 był stypendystą w Bibliotece Zakładu Narodowego im. Ossolińskich (porządkował wówczas archiwum Sapiehów). Od 1912 do 1914 był składzie władz kierującej Tajną Polską Szkołą Państwową Komisji Wychowania Państwowego (KWP) okręgu lwowskiego i był członkiem Akademickiej Legii Niepodległości. Działał jako łącznik między KWP a drużyną skautową im. D. Czachowskiego w Jarosławiu (1912/1913) i drużyną harcerską im. W. Łukasińskiego w Sokalu (1913/1914). Był działaczem „Zarzewia”, redaktorem pisma o tej nazwie, publikował pod pseudonimem „er”. Funkcjonował w zarządzie stowarzyszenia akademickiego „Kuźnica”.

Został podoficerem Polskich Drużyn Strzeleckich. Po wybuchu I wojny światowej w 1914 był szeregach Legionu Wschodniego, we wrześniu 1914 wcielony do c. i k. armii. Uczył się w szkole oficerskiej i został dowódcą plutonu w 10 pułku piechoty. Walczył pod Przemyślem i Kraśnikiem. 7 lipca 1915 trafił do niewoli i do sierpnia 1918 był przetrzymywany w Riazaniu. W tym czasie jego przyjacielem został poeta Kazimierz Wierzyński, który zadedykował mu swoje wiersze. W Riazaniu nauczał języka polskiego i reżyserował przedstawienia teatralne.

Do Polski wrócił w sierpniu 1918, uczestniczył w rozbrajaniu Niemców i w listopadzie 1918 wstąpił do Wojska Polskiego. Awansowany do stopnia podporucznika, służył w szeregach 36 pułku piechoty i 19 pułku piechoty. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej (w 1919 walczył koło Bełza, pod Lidą, Mińskiem, Borysowem, a w 1920 pod Zamościem, Hrubieszowem, Gródkiem, Krasnem i Wilejką). W 1920 został awansowany do stopnia porucznika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919. Rozkazem z marca 1921 skierowany na dokończenie studiów na przemianowanym po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Został zweryfikowany w stopniu porucznika piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[6][7][8]. Od stycznia 1923 do sierpnia 1930 ponownie był w służbie wojskowej. Jako oficer nadetatowy 19 pułku piechoty w latach 20. służył w kadrze Korpusu Kadetów nr 1 we Lwowie[9][10][11], gdzie był nauczycielem języka francuskiego i propedeutyki filozofii oraz sekretarzem rady pedagogicznej[12]. Równolegle od 1924 do 1929 był bibliotekarzem Biblioteki Baworowskich, ponadto porządkował bibliotekę Lwowskiego Towarzystwa Lekarskiego. W 1929 uzyskał uprawnienia do nauczania w szkolnictwie średnim. W 1930 został przeniesiony w stan spoczynku. W 1934 jako porucznik piechoty piechoty przeniesiony w stan spoczynku był w oficerskiej kadrze okręgowej nr X jako oficer „przewidziany do użycia w czasie wojny” i był wówczas przydzielony do Powiatowej Komendy Uzupełnień Drohobycz[13].

Pełnił stanowisko dyrektora prywatnego koedukacyjnego gimnazjum i liceum w Borysławiu do 1939. W tym mieście był radnym miejskim i w ramach rady prezesem klubu polskiego. Był działaczem Związku Nauczycielstwa Polskiego, był członkiem zarządu Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, wiceprzewodniczącym Związku Oficerów Rezerwy, zastępcą przewodniczącego Towarzystwa Szkoły Ludowej i przewodniczącym Koła Przyjaciół Harcerstwa.

W obliczu zagrożenia wybuchu konfliktu zbrojnego, 30 sierpnia 1939 został zmobilizowany, a po wybuchu II wojny światowej w okresie kampanii wrześniowej był dowódcą kompani w batalionie Obrony Narodowej 4 pułku piechoty Legionów. Po odwrocie z Kielc do Hrubieszowa, przebywał chory w szpitalu w Rejowcu, powrócił do Borysławia, ukrywał się, od lutego 1940 przebywał we Lwowie, w tym roku pracował jako sprzedawca biletów w filharmonii, a od października 1940 do czerwca 1941 zatrudniony jako urzędnik na Politechnice Lwowskiej. Po ataku Niemiec na ZSRR i zajęciu Lwowa prowadził tajne komplety od lipca 1942 do czerwca 1944 nauczając języków obcych. Pracował jako karmiciel wszy w Instytucie Badań nad Tyfusem Plamistym i Wirusami prof. Rudolfa Weigla we Lwowie.

Po nadejściu frontu wschodniego w 1944 i zajęciu Lwowa przez Armię Czerwoną ZSRR od sierpnia 1944 do kwietnia 1945 był zatrudniony na stanowisku starszego bibliotekarza, potem sekretarza naukowego Biblioteki Uniwersyteckiej we Lwowie. Przebywał na delegacji w Leningradzie, a w kwietniu 1945 osiadł z rodziną w Krakowie (w toku przymusowych wysiedleń ludności polskiej z Kresów Wschodnich także polscy naukowcy stopniowo opuszczali Lwów). Przez dwa miesiące pracował w Bibliotece Jagiellońskiej, później przeprowadził się do Warszawy. Do 1948 pracował w Bibliotece Narodowej, delegowany także do Naczelnej Dyrekcji Bibliotek jako szef referatu bibliotek naukowych. Od 1 stycznia 1949 do 31 grudnia 1960 pełnił stanowisko dyrektora biblioteki Państwowego Muzeum Zoologicznego (później Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk), tzw. Biblioteki Przyrodniczej[14]. 1 listopada 1954 uzyskał tytuł zastępcy profesora. Działał aktywnie w środowisku bibliotekarskim, od 1946 do 1960 zasiadał w zarządzie głównym Związku Bibliotekarzy i Archiwistów Polskich; później Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich (jako gospodarz, zastępca przewodniczącego i skarbnik).

Publikował artykuły w zakresie bibliotekarstwa radzieckiego, wykonywał tłumaczenia, był współtwórcą szkolnego podręcznika j. niemieckiego Lesebuch fär die 5 Klasse z 1954 (współautor: E. Iwańczyk). W 1961 był jednym organizatorów Koła Odra–Nysa przy Towarzystwie Rozwoju Ziem Zachodnich.

Tadeusz Remer zamieszkiwał przy ulicy Kazimierzowskiej 50 m. 15 w Warszawie (1958)[15]. Zmarł 8 sierpnia 1971, dwa miesiące po śmierci brata Klemensa[16]. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Jego żoną od 1923 była Zofia, z domu Wisłocka (1898-1986). Mieli syna Klemensa (1924-1941) i córkę Annę.

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1907. Lwów: 1907, s. 50.
  2. Alojzy Zielecki, Rozwój ruchu niepodległościowego, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 474.
  3. Działalność sportowa Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. sokolsanok.pl. [dostęp 17 listopada 2014].
  4. XXXI. Sprawozdanie Dyrektora c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1911/12. Sanok: Fundusz Naukowy, 1912, s. 45.
  5. Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2015-03-16].
  6. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 434.
  7. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 376.
  8. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 230.
  9. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 179, 1508.
  10. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 168, 1371.
  11. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 142.
  12. Obsada personalna Korpusu Kadetów Nr 1 w roku szkolnym 1927/1928. „Sprawozdanie za rok szkolny 1927/28”, s. 5, 1928. Korpus Kadetów Nr 1. 
  13. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 330, 1042.
  14. Maria Myćka-Kril: Dorobek nauczycieli i uczniów Gimnazjum w Sanoku. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 96.
  15. Zofia Bandurka: Wykaz imienny zaproszonych i obecnych na Zjeździe – przygotowała mgr Zofia Bandurkówna. W: Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 142.
  16. Alfabetyczny Spis Zmarłych Nazwiska Z Zakresu Remer-Riz. nekrologi-baza.pl. [dostęp 17 listopada 2014].

BibliografiaEdytuj