Otwórz menu główne

Teologia wyzwolenia – ruch teologiczny w Kościele katolickim powstały po II soborze watykańskim. Szczególnie rozpowszechniona jest w Ameryce Łacińskiej oraz wśród jezuitów.

Spis treści

IdeaEdytuj

Teologia wyzwolenia opiera się na związku między teologią chrześcijańską (głównie katolicką) i aktywizmem politycznym lewicy chrześcijańskiej, szczególnie w kwestiach sprawiedliwości społecznej i praw człowieka. Ze względu na kontrowersyjną naturę tych zagadnień, ich miejsce w nauce Kościoła, oraz to, w jakim stopniu hierarchowie kościelni powinni się w nie angażować, zawsze była przedmiotem dyskusji.

Teologia wyzwolenia wykorzystuje osobę Jezusa, przedstawianego przez jej zwolenników jako „rewolucjonistę i wyzwoliciela”. Nacisk kładzie na te fragmenty Biblii, gdzie misja Jezusa jest opisana w rozumieniu wyzwolenia i gdzie jest przedstawiony jako przywracający sprawiedliwość. Popularnym wizerunkiem był „Chrystus z karabinem na ramieniu”, który „w szczytnych celach używa przemocy”[1].

Część ze zwolenników tej teologii dodawała do niej elementy marksizmu oraz wspierała sandinistów. Główną kontrowersją jest doktryna o odwiecznej walce klas. Watykańska Kongregacja Doktryny Wiary nakazała teologom katolickim zaprzestania takich publikacji.

Znaczenie współczesneEdytuj

Papież Jan Paweł II położył kres oficjalnemu poparciu dla „teologii wyzwolenia” wśród hierarchii Kościoła katolickiego oświadczeniem wygłoszonym w styczniu 1979 r., podczas pierwszej zagranicznej pielgrzymki w trakcie pontyfikatu, w Meksyku:

Ta koncepcja Chrystusa jako polityka, rewolucjonisty, jako wywrotowca z Nazaretu, nie zgadza się z nauczaniem Kościoła[2].

Jednak teologia ta w dalszym ciągu cieszy się pewnym poparciem, zwłaszcza wśród laikatu i poszczególnych księży.

KrytykaEdytuj

Według m. in. Iona Mihai Pacepy i Johna Koehlera „teologia wyzwolenia” była ruchem religijnym stworzonym przez KGB, który przez manipulacje religią miał podburzyć ludność Ameryki Łacińskiej do stosowania przemocy, aby ten sposób zdestabilizować kraje Ameryki Łacińskiej, a w dalszym planie wywołać rewolucję i w efekcie zaprowadzić komunizm w Ameryce Łacińskiej[3][4]. Oprócz założeń, nazwa „teologia wyzwolenia” została również stworzona przez KGB[5]. Według informacji Pacepy w 1968 roku KGB nakłoniło grupę biskupów do zwołania konferencji w Medellin w Kolumbii. Na prośbę KGB, DIE - Zarząd Wywiadu Zewnętrznego komunistycznej Rumunii (Departamentul de Informaţii Externe), którego szefem był Pacepa, zapewnił organizatorom konferencji wsparcie logistyczne. Oficjalnie konferencja była poświęcona „problemom eliminacji biedy w Ameryce Łacińskiej”, lecz jej prawdziwym celem było uprawomocnienie stworzonego przez KGB ruchu religijnego nazwanego „teologia wyzwolenia”, który miał podburzyć południowoamerykańskie społeczeństwa do buntu przeciwko „zinstytucjonalizowanemu przymusowi biedy generowanemu przez USA”[6][7]. Na konferencji w Medellin w 1968 roku uznano zasadność „teologii wyzwolenia”, a delegaci przedłożyli ją Światowej Radzie Kościołów - organizacji z siedzibą w Genewie kontrolowanej przez sowieckie służby wywiadowcze[8], która reprezentowała Rosyjski Kościół Prawosławny i inne mniejsze grupy wyznaniowe z ponad 120 państw. Światowa Rada Kościołów uczyniła „teologię wyzwolenia” jednym ze swoich priorytetów i w marcu 1970 roku oraz lipcu 1971 roku w Bogocie odbyły się pierwsze kongresy południowoamerykańskich katolików poświęcone „teologii wyzwolenia”. W 1979 roku Papież Jan Paweł II potępił „teologię wyzwolenia” na konferencji biskupów rzymskokatolickich w Ameryce Południowej w Pueblo w Meksyku: „Ta koncepcja Chrystusa jako polityka, rewolucjonisty, jako wywrotowca z Nazaretu nie zgadza się z nauczaniem Kościoła”. W ciągu czterech godzin wśród uczestników konferencji rozprowadzona została dwudziestostronnicowa polemika z przemówieniem papieża. Kardynał López Trujillo, organizator konferencji, wyjaśnił, że polemika ta „była dziełem osiemdziesięciu zwolenników marksizmu i nowej teologii spoza konferencji biskupów”. Rumuński DIE otrzymał wcześniej gratulacje od KGB za wsparcie logistyczne dla tych działaczy[9].

W związku z tymi informacjami „teologia wyzwolenia” jest postrzegana jako jeden z przykładów dezinformacji (w formie dywersji religijnej) prowadzonej przez ZSRR[10].

Teologowie wyzwolenia i wspierający teologię wyzwoleniaEdytuj

Polskojęzyczna bibliografia przedstawicieli teologii wyzwoleniaEdytuj

Polskojęzyczna literatura o teologii wyzwoleniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Ryszard Kapuściński: Fragmenty książki „Chrystus z karabinem na ramieniu”.
  2. Szymon Babuchowski: Wiara po latynosku. gosc.pl, 2013-03-21.
  3. Ion Mihai Pacepa, Ronald J. Rychlak: Dezinformacja: Były Szef Wywiadu Ujawnia Metody Dławienia Wolności, Zwalczania Religii i Wspierania Terroryzmu. Gliwice: Helion Editio, 2015, s. 112. ISBN 978-83-283-1072-8.
  4. John Koehler: Spies in the Vatican: The Soviet Union's Cold War Against the Catholic Church. New York: Pegasus, 2009, s. 26. ISBN 978-1-60598-050-8.
  5. Former Soviet spy: We created Liberation Theology, CNA, 1 maja 2015
  6. Ion Mihai Pacepa, Ronald J. Rychlak: Dezinformacja: Były Szef Wywiadu Ujawnia Metody Dławienia Wolności, Zwalczania Religii i Wspierania Terroryzmu. Gliwice: Helion Editio, 2015, s. 112. ISBN 978-83-283-1072-8.
  7. John Koehler: Spies in the Vatican: The Soviet Union's Cold War Against the Catholic Church. New York: Pegasus, 2009, s. 26. ISBN 978-1-60598-050-8.
  8. Keith Armes: Chekists in Cassocks: The Orthodox Church and the KGB (ang.). 1993.
  9. Ion Michai Pacepa, Ronald J. Rychlak: Teologia wyzwolenia wielkim sukcesem KGB. [dostęp 2015-11-03].
  10. Ion Mihai Pacepa, Ronald J. Rychlak: Dezinformacja: Były Szef Wywiadu Ujawnia Metody Dławienia Wolności, Zwalczania Religii i Wspierania Terroryzmu. Gliwice: Helion Editio, 2015, s. 112-115. ISBN 978-83-283-1072-8.

Linki zewnętrzneEdytuj