Otwórz menu główne

Ulica Juliana Dunajewskiego w Krakowie

ulica w Krakowie

Ulica Juliana Dunajewskiegoulica w centrum Krakowa biegnąca wzdłuż Plant. Stanowi fragment I Obwodnicy, będąc przedłużeniem ul. Basztowej i ul. Podwale. Ulicą przebiega torowisko tramwajowe.

POL Kraków COA.svg Kraków
ulica
Juliana Dunajewskiego
Stare Miasto
Widok ulicy po remoncie od skrzyżowania z ul. św. Tomasza w kierunku północno-wschodnim. Po prawej stronie Planty.
Widok ulicy po remoncie od skrzyżowania z ul. św. Tomasza w kierunku północno-wschodnim. Po prawej stronie Planty.
Mapa
mapa
Przebieg
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Szewska, ul. Podwale, ul. Karmelicka
Ikona ulica z prawej.svg ul. Szczepańska
Ikona ulica z prawej.svg ul. św.Tomasza
Ikona ulica z lewej.svg ul. Basztowa, ul. Garbarska
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
ulica Juliana Dunajewskiego
ulica Juliana Dunajewskiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Juliana Dunajewskiego
ulica Juliana Dunajewskiego
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
ulica Juliana Dunajewskiego
ulica Juliana Dunajewskiego
Ziemia50°03′52,3″N 19°56′03,1″E/50,064519 19,934207
Widok ulicy przed remontem od skrzyżowania z ul. Garbarską w kierunku ul. Karmelickiej. Po lewej stronie Planty. Po prawej modernistyczny budynek dawnego Banku Rolnego.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Ulica pochodzi z XIX wieku. W latach 19521991 nosiła nazwę 1 Maja.

Dnia 6 listopada 1923 r. w rejonie budynku Domu Robotniczego (wówczas Kasa Chorych) doszło do niezwykle krwawych starć między uzbrojonymi w karabiny i rewolwery demonstrantami a wojskiem i policją. W walkach wziął udział szwadron ułanów i samochód pancerny, który został zdobyty przez strajkujących. Do żołnierzy i policjantów strzelano z okien Domu Robotniczego i zza drzew Plant. W Kasie Chorych przetrzymywano jako jeńców rozbrojonych i rannych wojskowych. W starciach zbrojnych poległo wówczas w Krakowie 14 oficerów i żołnierzy, a rany odniosło 101 wojskowych i 38 policjantów. Po stronie demonstrantów padło także 14 osób. Zginęły również 4 przypadkowe osoby cywilne, a kilkadziesiąt było rannych. Ponadto zabito 61 koni, a 70 raniono[1][2].

ZabudowaEdytuj

  • Muzeum Ubezpieczeń (nr 3)
  • Pałacyk Marfiewicza, zwany także „Willą Marfiewicza” (nr 7) – neorenesansowa rezydencja wzniesiona dla Antoniego Marfiewicza, krakowskiego bankiera i przemysłowca. W miejscu tym stał pierwotnie parterowy dom mieszkalny, który z polecenia Marfiewicza został w 1858 r. nadbudowany o jedną kondygnację, a następnie powiększony o jednopiętrową, dwutaktową neogotycką oficynę z dwubiegową klatką schodową. Oficyna ta została dobudowana do elewacji zachodniej. Ponadto dostawiono werandę, wprowadzono półkolistą klatkę schodową z wejściem poprzez dobudowany ganek od strony południowej oraz wykonano nowe elewacje. Prace te trwały do końca 1859 r. W latach 1861–1870 nadbudowano nad częścią pałacyku drugie piętro, wystawiono stajnię-wozownię oraz usunięto półkolistą klatkę schodową. W ten sposób budowla otrzymała ostateczny, zachowany do dzisiaj kształt. Autorem założenia był znany krakowski architekt Filip Pokutyński, który nadał rezydencji cechy późnoromantycznej willi podmiejskiej utrzymanej w stylu włoskiego renesansu. Bryła pałacyku składa się z dwóch części: niższej – jednopiętrowej i wyższej – dwupiętrowej. W części wyższej dobudowana jest do elewacji wschodniej jednopiętrowa weranda oraz znajduje się balkon z żeliwną balustradą. Wejście do budynku wiedzie poprzez podcień poprzedzany kilkoma stopniami, ujętymi żeliwną balustradą. Dom posiada także taras, a fasada i elewacje pokryte są delikatnym boniowaniem. Zwracają uwagę duże okna oraz szeroki gzyms oddzielający pierwsze piętro od parteru. Całość budynku wieńczy bogato zdobiony poziomy element profilowany. Wnętrza reprezentacyjne usytuowane były na pierwszym piętrze, gdzie znajdował się okazały apartament mieszkalny właściciela. Pałacyk otoczony był pierwotnie założeniem ogrodowym, składającym się ze zgeometryzowanych kwater. Całość powiązana została kompozycyjnie z Plantami, co czyniło z rezydencji typowy przykład zespołu pałacowo-ogrodowego. Na skutek częstych zmian właścicieli i sposobu użytkowania, pałacyk Marfiewicza uległ w kolejnych dziesięcioleciach pewnym przemianom, które przyczyniły się do zatracenia wielu elementów początkowego założenia architektonicznego. W pierwszej połowie XX w. obiekt został otoczony wysoką zabudową, co znacznie pogorszyło jego ekspozycję. Zniszczeniu uległ również ogród. W ostatnich latach, po gruntownym remoncie, pałacyk stał się siedzibą Banku Spółdzielczego Rzemiosła w Krakowie[3].

Nieistniejąca zabudowaEdytuj

  • Hotel Krakowski według projektu Filipa Pokutyńskiego. Właścicielem hotelu, który powstał na miejscu dawnych łazienek, był Antoni Marfiewicz. W latach międzywojennych zamieniony został na bank, a działkę podzielono na 2 odrębne części – nr 7 i nr 8[4]. W latach 20. XX wieku w porze zimowej w wielkim basenie łaźni parowej Hotelu Krakowskiego odbywały się chrzty Badaczy Pisma Świętego[5]. W sali przy ul. Dunajewskiego 5 regularnie wyświetlano Fotodramę stworzenia[6].

PrzypisyEdytuj

  1. Klemens Bąkowski, Kronika Krakowa Od 1918 Do 1923, Gebethner i Wolff, Kraków 1925.
  2. Marek Żukow-Karczewski, Strzały w Krakowie, „Gazeta Krakowska”. 257 (13869) 1993.
  3. Marek Żukow-Karczewski, Pałace Krakowa. Pałac Marfiewicza, „Echo Krakowa”. 42 (13103) 1990.
  4. Dawno temu w Krakowie. dawnotemuwkrakowie.pl. [dostęp 2015-08-12].
  5. Stefan Machalewski. Nowa sekta. Tajemne zebranie „badaczy pisma świętego”. Gromadny chrzest sekciarzy.. „Postęp. Pismo codzienne dla rodzin polskich.”. XXXII, s. 2, 31 grudnia 1921. Stanisław Strzyżowski. 
  6. Krzysztof Biliński Hiobowie XX wieku, wyd. II, ss. 80-83, 113, 248-250 Wydawnictwo A Propos, 2012, ​ISBN 978-83-63306-15-1