Otwórz menu główne

Wargaczowate[2] (Labridae) – jedna z najbardziej licznych w gatunki – po babkowatych i pielęgnicowatych – rodzin ryb okoniokształtnych (Perciformes). Obejmuje ponad 500 współcześnie żyjących gatunków bardzo zróżnicowanych morfologicznie i ekologicznie, szeroko rozprzestrzenionych w wodach morskich. W zapisie kopalnym znane są od paleocenu.

Wargaczowate
Labridae[1]
Cuvier, 1816
Okres istnienia: paleocen–dziś
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju typowego rodziny
Labrus mixtus
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada promieniopłetwe
Rząd okoniokształtne
Podrząd wargaczowce
Rodzina wargaczowate

WystępowanieEdytuj

Zasięg występowania Labridae obejmuje Ocean Spokojny, Ocean Atlantycki i Ocean Indyjski oraz przyległe morza. Występują w wodach przybrzeżnych i nad szelfem kontynentalnym.

Najwięcej wargaczowatych występuje w morzach tropikalnych, zwłaszcza w sąsiedztwie raf koralowych. Zasiedlają również morza stref umiarkowanych. Występują na różnych głębokościach i w większości dostępnych siedlisk.

Budowa ciałaEdytuj

Jest to jedna z najbardziej zróżnicowanych rodzin ryb – pod względem kształtu, wielkości i ubarwienia ciała, a także zajmowanych siedlisk.

Nieduży otwór gębowy w położeniu końcowym, zakończony jest wyraźnie zaznaczonymi, grubymi wargami, od których pochodzi nazwa rodziny. Zęby są ostre, niezrośnięte, zazwyczaj wystające na zewnątrz. Zęby gardłowe o szerokich koronach. Płetwa grzbietowa pojedyncza, długa, rozpięta na 8–21 promieniach twardych (ciernistych) i 6–21 miękkich. Płetwa odbytowa wsparta na 3–6 promieniach twardych i 7–18 miękkich. Łuski cykloidalne, zwykle duże lub średnie. Linia boczna przerwana lub ciągła.

W obrębie rodziny występuje duże zróżnicowanie rozmiarów (od kilku centymetrów u najmniejszych czyścicieli do 2,3 m u Cheilinus undulatus), kształtu i koloru. Długość ciała większości gatunków nie przekracza 20 cm. Masa ciała największych osobników wynosi ponad 100 kg. Ubarwienie, często bardzo bogate w różnorodne wzory i desenie, jest zależne od wieku i płci ryby[3][4][5]. W obrębie jednego gatunku może występować różnorodna kolorystyka[4].

Biologia i ekologiaEdytuj

U większości wargaczowatych występuje protogynia, czyli hermafrodytyzm sekwencyjny[6][7]. Gdy w jakiś sposób samiec zostanie wyeliminowany, np. zjedzony przez drapieżnika, samica przejmuje jego rolę, zmienia wygląd (barwę) i zaczyna produkować plemniki – przemiana trwa ok. dobę. Zmiana płci u wargaczowatych to przeważnie zmiana z samicy na samca, ale eksperymentalne okoliczności pozwoliły na zmianę płci z męskiej na żeńską. Umieszczenie dwóch męskich labroides dimidiatus w tym samym zbiorniku skutkuje tym, że mniejszy z nich ponownie stanie się samicą[8].

Większość jest mięsożerna. Żywią się ślimakami, małżami, skorupiakami, rybami i zooplanktonem. Tylko nieliczne żywią się pokarmem roślinnym. Do najmniejszych przedstawicieli rodziny należą ryby-czyściciele, gatunki pasożytożerne, żywiące się pasożytami skórnymi ryb z innych gatunków[5].

Znaczenie gospodarczeEdytuj

Duże i średnie gatunki mają znaczenie gospodarcze (ryby konsumpcyjne), natomiast wiele spośród mniejszych wargaczy, m.in. z rodzaju Coris jest hodowanych w akwariach morskich.

KlasyfikacjaEdytuj

Pod względem liczby gatunków Labridae jest piątą rodziną ryb i drugą wśród ryb morskich[9]. Zaliczono do niej około 1500 taksonów, z czego ponad 500 uznawane jest za poprawnie opisane. Współcześnie żyjące gatunki sklasyfikowano w rodzajach[10]:

AcantholabrusAchoerodusAmmolabrusAnampsesAnchichoeropsAustrolabrusBodianusCentrolabrusCheilinusCheilioChoerodonCirrhilabrusClepticusConniellaCorisCtenolabrusCymolutesDecodonDiproctacanthusDoratonotusDotalabrusEpibulusEupetrichthysFrontilabrusGomphosusHalichoeresHemigymnusHologymnosusIniistiusLabrichthysLabroidesLabropsisLabrusLachnolaimusLappanellaLarabicusLeptojulisMacropharyngodonMalapterusMinilabrusNelabrichthysNotolabrusNovaculichthysNovaculoides - OphthalmolepisOxycheilinusOxyjulisParacheilinusParajulisPictilabrusPolylepionPseudocheilinopsPseudocheilinusPseudocorisPseudodaxPseudojuloidesPseudolabrusPteragogusSemicossyphusStethojulisSuezichthysSymphodusTautogaTautogolabrusTerelabrusThalassomaWetmorellaXenojulisXiphocheilusXyrichtys

Badania molekularne potwierdzają monofiletyzm rodziny[9].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Labridae, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Krystyna Kowalska, Jan Maciej Rembiszewski, Halina Rolik Mały słownik zoologiczny, Ryby, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973
  3. Family Labridae - Wrasses (ang.). FishBase.org, 2010. [dostęp 15 sierpnia 2012].
  4. a b Joseph S. Nelson: Fishes of the World. John Wiley & Sons, 2006. ISBN 0-471-25031-7.
  5. a b Włodzimierz Załachowski: Ryby. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997, s. 414–418. ISBN 83-01-12286-2.
  6. Ross Robertson, Robert R. Warner, Sexual patterns in the labroid fishes of the Western Caribbean, II, the parrotfishes (Scaridae), „Smithsonian Contributions to Zoology” (255), 1978, s. 1–26, DOI10.5479/si.00810282.255 [dostęp 2019-09-01] (ang.).
  7. Erem Kazancioğlu, Suzanne H. Alonzo, A comparative analysis of sex change in Labridae supports the size advantage hypothesis, „Evolution; International Journal of Organic Evolution”, 64 (8), 2010, s. 2254–2264, DOI10.1111/j.1558-5646.2010.01016.x, ISSN 1558-5646, PMID20394662 [dostęp 2019-09-01].
  8. Tetsuo Kuwamura i inni, Reversed Sex-Change in the Protogynous Reef Fish Labroides dimidiatus, „Ethology”, 108 (5), 2002, s. 443–450, DOI10.1046/j.1439-0310.2002.00791.x, ISSN 1439-0310 [dostęp 2019-09-01] (ang.).
  9. a b M. W. Westneat, M. E. Alfaro. Phylogenetic relationships and evolutionary history of the reef fish family Labridae. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 36, s. 370–390, 2005. DOI: 10.1016/j.ympev.2005.02.001 (ang.). 
  10. Eschmeyer, W. N. & Fricke, R.: Catalog of Fishes electronic version (7 June 2012) (ang.). California Academy of Sciences. [dostęp 7 sierpnia 2012].