Warszawianka (piłka nożna)

polski klub piłki nożnej

Klub Sportowy Warszawianka – nieistniejący polski klub piłkarski, założony w 1921 roku. Sekcja piłki nożnej istniała w klubie od momentu powstania do 1975 roku.

Warszawianka
Ilustracja
Pełna nazwa

Klub Sportowy Warszawianka

Przydomek

Czarno-Biali
Duma Warszawy
Duma Mokotowa
KSW

Barwy

         
czarno-białe

Data założenia

27 listopada 1921[1]

Debiut w najwyższej lidze

3 kwietnia 1927
Legia Warszawa – Warszawianka 1:4 (0:0)

Data rozwiązania

1975

Liga

nieaktualne

Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Adres

ul. Merliniego 2
02-511 Warszawa

Stadion

Stadion Warszawianki (od 1961)
Stadion przy ul. Wawelskiej (do 1945)

Prezes

nieaktualne

Trener

nieaktualne

Stroje
domowe
Stroje
wyjazdowe

HistoriaEdytuj

 
Mecz piłki nożnej Śmigły Wilno – Warszawianka (4:1) w Wilnie. W akcji pod bramką Warszawianki widoczni: bramkarz Lucjan Rudnicki, Józef Hajdul (strzela gola), za nim Henryk Martyna. 4 września 1938 r.

Powstanie Warszawianki jest związane z dwoma stołecznymi drużynami piłkarskimi. Pierwszą z nich była drużyna Slavia, drugą Polonia. Slavia, została założona w 1917 roku i była międzyszkolną drużyną piłkarską uczniów gimnazjów Konopczyńskiego i Reja. Wśród nich byli także Czesi i to dzięki nim drużyna przyjęła nazwę Slavia. Po krótkim okresie wspólnych treningów z Polonią członkowie Slavii postanowili rozwiązać swoją drużynę i wstąpić do Polonii, tworząc drużynę juniorów. W 1920 roku pomiędzy młodymi piłkarzami a zawodnikami pierwszej drużyny zaczęło dochodzić coraz częściej do różnych nieporozumień. Punktem decydującym o dalszym losie klubu było zebranie członków Polonii, które odbyło się w połowie stycznia 1921 roku. W związku z brakiem możliwości zabrania głosu podczas zebrania, większość młodych piłkarzy odeszła z Polonii i założyła własny klub. Pierwsze spotkanie założycielskie klubu miało miejsce 21 stycznia 1921 roku, w mieszkaniu Zbigniewa Olewskiego przy ul. Hożej. Wówczas powstał klub. Jeszcze bez nazwy, zarządu i statusu. Te były ustalane na spotkaniach w pierwszej siedzibie klubu przy ul. Czackiego 8, w mieszkaniu rodziny Luxenburgów. Ostatnie ze spotkań organizacyjnych odbyło się w niedzielę 27 listopada 1921 roku i od tego momentu klub funkcjonował w pełni[2][3].

Początkowo planowano powrót do nazwy Slavia, jednak ostatecznie zdecydowano się na propozycję Stanisława Luxenburga – Warszawianka. Przyjęte barwy klubu były wynikiem kompromisu. Połączono ze sobą barwy Slavii oraz Polonii. Barwy czarno-białe przejęto od Polonii, zaś krój koszulki od Slavii. Projekt herbu klubu, funkcjonujący w niemal niezmienionej formie do dnia dzisiejszego, został zaś zaproponowany przez Wiktora Lotha oraz Aleksandra Szenajcha[2][3].

Jeszcze w 1921 roku Warszawianka przystąpiła do rozgrywek piłkarskich warszawskiej Klasy B (III poziom), gdzie zajęła 3. miejsce i awansowała do warszawskiej Klasy A (II poziom). Po czterech sezonach spędzonych w Klasie A, gdzie za każdym razem drużyna zajmowała 2. miejsce, „Czarno-biali” awansowali do Ligi (ówczesna ekstraklasa), której byli jednym z założycieli. Od 1927 do 1939 roku „Duma Warszawy” występowała nieprzerwanie w rozgrywkach Ligi, a 5. miejsce w 1936 roku było najlepszym jakie drużyna zajęła. W sezonie 1937 Warszawianka była jedynym klubem reprezentującym Warszawę w najwyższej klasie rozgrywek piłkarskich w kraju[2][3].

W 1925 roku Warszawianka przystąpiła do pierwszych w historii rozgrywek Pucharu Polski. W pierwszej fazie, po pokonaniu 3:1 Legii, Warszawianka została triumfatorem okręgu warszawskiego. W 1926 roku piłkarze przystąpili do rozgrywek ogólnokrajowych, gdzie przegrali 3:5 z TKS Toruń w pierwszym meczu grupy B i odpadli z rozgrywek[2][3]. W tym samym roku Warszawianka zdobyła mistrzostwo Warszawy[4].

Po przewrocie majowym „Czarno-biali” byli związani z wojskiem, a funkcję prezesa klubu pełnił ppłk. dypl. Leopold Gebel[5][6].

W 1930 roku, podczas meczu z Gwiazdą Warszawa, nastąpił pierwszy w Polsce przypadek uspokajania tłumu kibiców poprzez polewanie go wodą (po kopniaku w plecy zadanego przez bramkarza Gwiazdy napastnikowi Warszawianki doszło do przepychanek, które zakończył obecny na stadionie oficer polewając awanturujące się osoby wodą z hydrantu)[7].

 
Mecz Warszawianka – Śmigły Wilno (6:2) na Stadionie Wojska Polskiego im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie. Moment strzelenia bramki przez drużynę Warszawianki.

W 1934 roku powstał stadion piłkarski Warszawianki przy ulicy Wawelskiej, a inauguracja obiektu została okraszona meczem Warszawianki z Polonią Warszawa. W obecności 3 tysięcy widzów padł remis 1:1[2].

Po rozpoczęciu wojny działalność Warszawianki została zawieszona. Zdecydowana większość zawodników i zawodniczek brała udział w działaniach obronnych. W latach 1939-1943 zginęło bądź zmarło wielu przedwojennych sportowców Warszawianki. Byli to m.in.: Janusz Kusociński, Wacław Sankowski, Stanisław Luxenburg, Wacław Luxenburg i Eugeniusz Lokajski. Lista ta wydłużyła się o wiele nazwisk w czasie Powstania warszawskiego. Ogromne były także zniszczenia stolicy. Wszystko to utrudniło reaktywację klubu po wojnie[3].

Pierwsze plany reaktywacji Warszawianki pojawiły się na warszawskiej Pradze już w 1944 roku. W 1945 roku do rozgrywek piłkarskich o mistrzostwo OZPN Warszawa zgłosiła się drużyna Warszawianki, jednak po sezonie jej piłkarze przeszli do Polonii. Przedstawiciele sportów drużynowych związali się zaś z innymi zespołami. Druga reaktywacja klubu rozpoczęła się w grudniu 1947 roku, a w roku następnym piłkarze przystąpili do rozgrywek warszawskiej Klasy C. W 1956 roku doszło do fuzji Warszawianki i Tęczy, później do fuzji Varsovii i Warszawianki. 17 lutego 1957 roku przyjęto nazwę Spółdzielczy Klub Sportowy Warszawianka[3]. W 1955 roku „Duma Mokotowa” wywalczyła awans z Klasy A (IV poziom) do III ligi. Od 1956 do 1969 roku Warszawianka nieprzerwanie występowała na III poziomie rozgrywkowym, wygrywając te rozgrywki w sezonie 1962/1963 i 1963/1964. Nie udało się jednak awansować „Czarno-białym” z baraży o II ligę, za pierwszym razem zespół zajął 2. miejsce w grupie za Lublinianką, a za drugim ostatnie 5. miejsce[3].

W 1961 roku oddano do użytku pierwsze obiekty, w tym nowy stadion Warszawianki, przy ulicy Merliniego[3].

W latach 60. Warszawianka zaliczyła również kilka występów w Pucharze Polski na szczeblu centralnym. Sezon 1968/1969 okazał się najlepszym z nich, w I rundzie drużyna pokonała po dogrywce 3:1 Start Łódź, a w 1/16 finału uległa na własnym stadionie, w obecności 2 tys. widzów, Wiśle Kraków 0:3[3].

Przełom lat 60. i 70. XX wieku przyniósł kryzys dla sekcji piłkarskiej Warszawianki. W sezonie 1968/1969 „Duma Mokotowa” spadła z III ligi do ligi okręgowej, w sezonie 1969/1970 z ligi okręgowej do Klasy A, a w sezonie 1970/1971 do Klasy B. W 1972 roku wycofano drużynę z rozgrywek, a rok później zlikwidowano sekcję seniorów. W 1975 roku definitywnie zlikwidowano sekcję piłki nożnej Warszawianki[3].

SukcesyEdytuj

  • 5. miejsce w Lidze (I poziom): 1936[8]
  • Puchar Polski:
  • Puchar Polski na szczeblu okręgowym
    • 1925 (Legia 1:3 Warszawianka)
  • Mistrzostwo Warszawy: 1925

StadionEdytuj

 
Obiekty Warszawianki w latach 60. XX wieku – w oddali stadion

Warszawianka od momentu założenia w 1921 roku występowała na dwóch stadionach – na Agrykoli i Dynasach. W 1930 roku „Duma Mokotowa” otrzymała tereny u zbiegu ulic Żwirki i Wigury oraz Wawelskiej, a już w 1932 roku utworzyła tutaj tymczasowe boisko piłkarskie. W 1934 roku zbudowano m.in. budynek klubowy, stadion piłkarski oraz rozpoczęto budowę stadionu lekkoatletycznego o pojemności 50 tys. widzów, która została przerwana ze względu na agresję Niemiec na Polskę 1 września 1939 roku[9]. W czasie okupacji niemieckiej na terenie Warszawianki stacjonowała artyleria, która doprowadziła obiekty do ruiny[10]. W 1946 roku teren został przejęty przez klub sportowy Skra Warszawa, gdzie na miejscu niedokończonego i zrujnowanego stadionu lekkoatletycznego Warszawianki wybudowano w latach 1948–1953 nowy stadion lekkoatletyczno-piłkarski o pojemności 35 tys. widzów.

W 1954 roku przy ulicy Merliniego rozpoczęto budowę nowych obiektów sportowych (w tym stadionu piłkarsko-lekkoatletycznego) dla Warszawianki, które zostały zaprojektowane przez Zakłady Artystyczno-Badawcze warszawskiej ASP i wyróżniały się architekturą wtopioną w skarpę mokotowską[11]. Stadion Warszawianki został oficjalnie i uroczyście oddany do użytku we wrześniu 1961 roku. Pojemność obiektu wynosiła 4 tys. miejsc. Po likwidacji sekcji piłkarskiej „Czarno-białych” w 1975 roku stadion był coraz rzadziej używany, aż ostatecznie popadł w ruinę. W latach 80. XX wieku na obiektach Warszawianki kręcono kilka scen serialu Zmiennicy[12]. W 2000 roku na potrzeby filmu „Quo Vadis” ustawiono na stadionie replikę rzymskiego amfiteatru. W 2012 roku na terenie płyty głównej stadionu wybudowano 6 boisk piłkarskich ze sztuczną nawierzchnią[13][14][15].

SezonyEdytuj

Sezon Rozgrywki ligowe Puchar Polski (rozgrywki centralne)
Poziom Nazwa ligi Miejsce M Z R P +/− Pkt Uwagi
1921 III Klasa B Warszawa 3 6 awans do Klasy A turniej nie odbył się
1922 II Klasa A Warszawa 2 8 18:18 9
1923 Klasa A Warszawa 2 7 14:18 8 dodatkowy mecz z Polonią Warszawa
1924/1925 Klasa A Warszawa 2 10 36:18 15 ze względu na Igrzyska Olimpijskie w 1924 roku, rozgrywki w latach 1924-1925 traktowano jako jeden sezon
1926 Klasa A Warszawa 2 10 33:15 17 przegrana w barażach z Polonią Warszawa (5:5, 0:1)
awans do Ligi
Grupa B (1/4 finału)
1927 I Liga 13 26 8 2 16 52:64 18 turniej nie odbył się
1928 Liga 10 28 11 7 10 50:60 29
1929 Liga 8 24 6 8 10 36:54 20
1930 Liga 11 22 4 4 14 27:66 12
1931 Liga 11 22 6 1 15 36:60 13
1932 Liga 8 22 8 4 10 27:47 20
1933 Liga 7 10 5 2 3 22:16 12 5. miejsce w grupie wschodniej i wejście do grupy spadkowej, 1. w grupie spadkowej
1934 Liga 10 22 8 1 13 26:53 17
1935 Liga 8 20 6 6 8 29:37 18
1936 Liga 5 18 9 3 6 30:27 21
1937 Liga 7 18 8 2 8 34:44 18
1938 Liga 8 18 7 1 10 34:46 15
1939 Liga 9 11 2 1 8 16:29 5 rozgrywki niedokończone z powodu wybuchu II wojny światowej
1945 Mistrzostwo OZPN Warszawa – Gr. I 6 13 rozwiązanie sekcji po sezonie
1948 IV Klasa C Warszawa reaktywacja sekcji w grudniu 1947 r. i przystąpienie do rozgrywek w 1948 r.
1949 V Klasa C Warszawa
1950 Klasa C Warszawa
1951 b.d.
1952 b.d.
1953 b.d.
1954 IV Klasa A (grupa I (miasto))
1955 Klasa A (grupa I (miasto)) 1 awans do III ligi
1956 III III liga (gr. Warszawa) 5 22 48:35 23
1957 III liga (gr. Warszawa) 10 26 38:44 23
1958 III liga (gr. Warszawa) 11 28 12 2 14 49:64 26 turniej nie odbył się
1959 Liga okręgowa (gr. Warszawa) 9 24 10 2 12 35:47 22
1960 Liga okręgowa 10 22 7 4 11 31:40 18
1960/1961 Liga okręgowa 7
1961/1962 Liga okręgowa 9 II runda
1962/1963 Liga okręgowa 1 2. miejsce w barażowej grupie III o II ligę – brak awansu I runda
1963/1964 Liga okręgowa 1 5. miejsce w barażowej grupie III o II ligę – brak awansu
1964/1965 Liga okręgowa 5 23 I runda
1965/1966 Liga okręgowa 3 22 13 6 3 32:51 32
1966/1967 III liga (gr. Warszawa) 8 30 36:28 32
1967/1968 III liga (gr. Warszawa) 11 30 28:29 26
1968/1969 III liga (gr. Warszawa) 13 30 27:43 26 spadek do ligi okręgowej 1/16 finału
1969/1970 IV Liga okręgowa 14 26 19:39 11 spadek do Klasy A
1970/1971 V Klasa A spadek do Klasy B
1971/1972 VI Klasa B wycofanie się z rozgrywek
Źródła[3][2][16]

PrzypisyEdytuj

  1. Warszawianka (pol.). [dostęp 2009-03-13].
  2. a b c d e f Jan Goksiński, Klubowa historia polskiej piłki nożnej do 1939 roku. Tom II – kluby, Warszawa: PZI Softena, 2013, s. 232, ISBN 978-83-935604-1-7.
  3. a b c d e f g h i j k Gowarzewski Andrzej: Polonia Warszawianka Gwardia. GiA, Katowice, 2003, s. 107-144. ISBN 83-88232-06-1.
  4. kswarszawianka.pl: Historia klubu. [dostęp 2022-06-10].
  5. Robert Gawkowski: Futboliści na barykadach Powstania Warszawskiego. 2014-07-31. [dostęp 2015-04-14].
  6. Powstanie Warszawskie: piłkarze patrioci. [dostęp 2015-04-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-04-17)].
  7. Adam Tycner, Przedwojenni kibole, w: Historia. Do Rzeczy, nr 3/2013, s. 22, ISSN 2299-9515
  8. 90minut.pl - Warszawianka Warszawa (pol.). [dostęp 2022-06-09].
  9. KLUB SPORTOWY „WARSZAWIANKA”. warszawa1939.pl. [dostęp 2022-06-03].
  10. Stadion wśród ruin Warszawy. rksskra.pl. [dostęp 2022-06-03].
  11. Ośrodek Sportowy SKS Warszawianka. culture.pl. [dostęp 2022-06-03].
  12. Madalińskiego, Cieszkowskiego, Irysowa - tu kręcono "Zmienników" Barei. Sprawdź, gdzie jeszcze!. metrowarszawa.gazeta.pl. [dostęp 2022-09-01].
  13. Twórcy "Quo Vadis" już w Warszawie. film.interia.pl. [dostęp 2022-06-10].
  14. Coraz mniej Warszawianki, Futbolowe zapiski, 28 grudnia 2014 [dostęp 2020-01-03] (pol.).
  15. Hotchili Sp., Futbol - Centrum Warszawianka, www.futbol.centrumwarszawianka.pl [dostęp 2018-04-03] (pol.).
  16. Historia piłki nożnej, „hutnikwarszawa.pl” [dostęp 2022-06-09].

BibliografiaEdytuj

  • Gowarzewski Andrzej, Szczepłek Stefan, Szmel Bożena Lidia: Polonia, Warszawianka, Gwardia. GiA, Katowice, 2003. ISBN 83-88232-06-1.
  • Gawkowski Robert: Encyklopedia klubów sportowych Warszawy i jej najbliższych okolic w latach 1918-39. Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, 2007. ISBN 978-83-235-0382-8.

Linki zewnętrzneEdytuj