Ziemia (rocznik)

rocznik poświęcony krajoznawstwu

Ziemia – rocznik poświęcony tematyce krajoznawczej. Wydawany w Warszawie (w latach 1910–1947, 1949–1950, 1965–obecnie) oraz Krakowie (1947–1949, 1956–1958). Jako organ Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego od 1926 roku a od roku 1950 Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego.

Ziemia
Rocznik poświęcony krajoznawstwu
Ilustracja
Ziemia z 1931 roku – strona tytułowa
Częstotliwość rocznik
Państwo  Polska
Organ prasowy PTTK
Pierwszy numer 1910
ISSN 0513-997X

HistoriaEdytuj

Powstanie czasopisma ZiemiaEdytuj

Inicjatorem powstania pisma był Kazimierz Kulwieć, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Koncesje na jego wydanie uzyskał prywatnie od władz carskich[1]. Zespół redakcyjny (w latach 1910–1914) tworzyli: Kazimierz Kulwieć – redaktor, wydawca; Stanisław Thugutt – sekretarz redakcji; Mikołaj Wisznicki – ilustrator, kierownik artystyczny pisma.

Ziemia jako organ PTKEdytuj

Pierwszy numer tygodnika "Ziemia" wydano 1 stycznia 1910 roku. Czasopismo ukazywało się w tej formie do wybuchu I wojny światowej. W dużej mierze była to zasługa państwowego dofinansowania wydawnictwa ze środków Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, z którego korzystano do 1926 roku[2]. Decyzją walnego zebrania członków PTK z 27 lutego 1910 roku podjęto uchwałę o uznaniu "Ziemi" jako organ PTK, faktu tego nie uwzględniono jednak w szacie graficznej czy stopce. Po zakończeniu wojny w 1919 roku wznowiono cykl wydawniczy i systematycznie wydawano (jako dwumiesięcznik w 1919 roku, miesięcznik w latach 1922–1925, dwutygodnik w latach 1926–1931) do wybuchu kolejnej tym razem II wojny światowej. W 1946 roku wznowiono wydawanie czasopisma i do 1950 roku wydawane ono było jako miesięcznik. "Ziemia" w swym programie nigdy nie była zamknięta jedynie w granicach administracyjnych Królestwa Polskiego. Publikowano artykuły dotyczące np. osobliwości przyrodniczych czy krajoznawcze wiadomości z Finlandii, Szwajcarii. Artykuły szeroko opisywały metodykę krajoznawczą. Celem było gromadzenie danych, zbieranie informacji oraz ich upowszechnianie wśród całego społeczeństwa.

Ziemia jako organ PTTKEdytuj

Po utworzeniu PTTK, w skład którego weszło m.in. PTT i PTK zaprzestano wydawać miesięcznik. Wójcik wiąże ten fakt nie tylko z zamierzeniem tworzenia nowego pisma w powstałej organizacji zwanej w skrócie PTTK, ale także presją polityczną, ukierunkowaną na zrywanie z tradycjami Polski międzywojennej. Wznowienie wydawania pisma przez środowisko warszawskich krajoznawców okazało się niemożliwe mimo licznych prób. Na fali przemian "października 1956" podjęte w Krakowie zabiegi zakończyły się sukcesem ("Ziemie" wydawano w latach 1956–1958)[3]. W 1965 roku po kilku latach przerwy redakcja przeniesiona została na powrót do Warszawy. W latach 1965–1985 "Ziemia" wydawana była regularnie jako rocznik (wyjątkiem były lata 1973–1974, 1975–1976 kiedy ukazały się po 2 numery w roku). Nad wydawnictwem piecze sprawował przewodniczący komitetu redakcyjnego oraz redaktor naczelny. Od 1990 roku dla opracowywanych roczników powoływana jest rada programowa "Ziemi". Roczniki wydawane są bardzo nieregularnie. Przerwy w wydawaniu "Ziemi" wiązały się głównie z przyczynami ekonomicznymi. Pomiędzy 1956 a 2010 rokiem "Ziemia" ukazywała się m.in. jako miesięcznik, rocznik.

Cykl wydawniczy "Ziemi"Edytuj

  • tygodnik 1910–1914
  • dwutygodnik 1926–1931
  • miesięcznik 1920 (6 numerów), 1922–1925, 1932–1939, 1946 (9 numerów), 1947–1950, 1956–1958
  • dwumiesięcznik 1919 (3 numery)
  • rocznik 1965–1972, 1977–1985, 1990, 1998–1999, 2001–2003, 2006, 2010, 2013
  • 2 numery w roku 1973–1974, 1975–1976, 2000

Redaktorzy naczelniEdytuj

WydawcyEdytuj

  • Kazimierz Kulwieć 1910–1914 oraz nr 33–35 z roku 1919
  • Polskie Towarzystwo Krajoznawcze nr 36–43 z lat 1919–1950
  • Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze od 1951 roku

Nagroda "Ziemi"Edytuj

W 2010 roku minęło 100 lat od pierwszego wydania "Ziemi" (miało to miejsce 1 stycznia w 1910 roku w Warszawie). Z tej okazji podczas VI Kongresu Krajoznawstwa Polskiego odbywającego się w Olsztynie wręczono pierwszy raz "Nagrodę Ziemi"[4]. Nagroda ma postać dyplomu i oraz grafiki Józefa Jurczyszyna[5].

Wręczone podczas VI Kongresu Krajoznawstwa Polskiego w Olsztynie 10–12 września 2010[4]

  • Stefan Bratkowski za konsekwencję w zmuszaniu do nowoczesnego myślenia o powinnościach Polaków i popularyzację polskich tradycji nauki, techniki i gospodarowania.
  • Kazimierz Kutz za serdeczne i stałe kształtowanie tożsamości Śląska.
  • Barbara Wachowicz za cudowne literackie wiązanie z polskimi tradycjami i wielkie lekcje powinności wobec Polski.
  • Wojciech Nowakowski za twórcze zakorzenienia w polskim krajobrazie i za ciągłe odkrywanie naszych krajoznawczych skarbów.
  • Rodzina Rydlów za utrwalanie polskiej tradycji literackiej i tysiące mądrych lekcji narodowego dziedzictwa.
  • Krzysztof Wolfram za otworzenie innych na znaczenie i skarby Zielonych Płuc Polski.
  • Jerzy Jasiuk za stałą inicjatywność w popularyzacji historycznej i współczesnej polskiej myśli technicznej i naukowej.
  • Ruch Stowarzyszeń Regionalnych Rzeczypospolitej Polskiej za mądre kształtowanie tożsamości regionalnej oraz wierności tradycjom.

Wręczone podczas XVIII Walnego Zjazdu PTTK w Warszawie 14 września 2013[6]

PrzypisyEdytuj

  1. Andrzej Wielocha "Ziemia w zasięgu ręki".
  2. Wiesław A. Wójcik Ziemia – od PTK do PTTK [w:] Ziemia 2010 wyd. przez Zarząd Główny PTTK, ISSN 0513-997X, s. 30
  3. Wiesław A. Wójcik Ziemia – od PTK do PTTK [w:] Ziemia 2010 wyd. przez Zarząd Główny PTTK, ISSN 0513-997X, s. 39
  4. a b Podsumowanie VI Kongresu Krajoznawstwa Polskiego w Olsztynie.
  5. Laureaci Nagrody Ziemi. „Gościniec”. 4 2013 (46), s. 23–24, 2017. 
  6. Laureaci Nagrody Ziemi. „Gościniec”. 4 2013 (46), s. 23–24, 2017. 

Linki zewnętrzneEdytuj

Centralna Biblioteka PTTK – Zdigitalizowane zbiory czasopisma "Ziemia" z lat 1910–2006