Branew

wieś w województwie lubelskim

Branew – zniesiona nazwa wsi w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie janowskim, w gminie Dzwola.

Artykuł 50°44′11″N 22°33′34″E
- błąd 39 m
WD 50°41'N, 22°34'E
- błąd 19746 m
Odległość 1688 m
Branew
wieś
Ilustracja
Kościół pw. św. Anny
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat janowski
Gmina Dzwola
Liczba ludności (2011) 444[1]
SIMC 0790829
Położenie na mapie gminy Dzwola
Mapa konturowa gminy Dzwola, u góry znajduje się punkt z opisem „Branew”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Branew”
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa konturowa województwa lubelskiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Branew”
Położenie na mapie powiatu janowskiego
Mapa konturowa powiatu janowskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Branew”
Ziemia50°44′11″N 22°33′34″E/50,736389 22,559444

Miejscowość została zniesiona z dniem 1 stycznia 2015[2] z jednoczesną zmianą statusu dotychczasowych części wsi Branew na wsie: Branew Ordynacka i Branew Szlachecka.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego. Wieś należy do Parafii pw. św. Anny w Branwi.

W Branwi urodził się Jan Krawczyk – żołnierz Batalionów Chłopskich. Z Branwi pochodził też powstaniec styczniowy, dowódca oddziału kosynierów, Paweł Parada[3]. Brał on udział w kilku bitwach na Lubelszczyźnie. Po aresztowaniu przez Rosjan zbiegł do Galicji.

Wieś Branew dzieliła się na dwa sołectwa: Branew Ordynacka i Branew Szlachecka. Ponadto istnieje część wsi o nazwie: Sapy która powstała w 1852 r. wskutek karczunku lasu, wcześniej istniała na tym terenie cegielnia. W II połowie XIX w. były tutaj zabudowania należące do folwarku Chrzanów Szlachecki. W 1921 r. Sapy liczyły 5 domów i 28 mieszkańców.

HistoriaEdytuj

Powstanie wsi wiązało się z osadzeniem na gruntach wsi Brenwicza (Branewka) osadników wołoskich i ruskich. Pierwsza wzmianka o Branwi pochodzi z 1464 r. Początkowo zwano ją Brenwiczą (Branwią) Wołoską, Dużą, Większą, a w późniejszym okresie Ordynacką i Szlachecką. Miejscowość z rąk Gorajskich przeszła w 1508 r. na własność Mikołaja Firleja, wojewody lubelskiego.

W 1517 r. nastąpił trwały podział wsi na dwie części. Jedną z nich zakupił Wiktoryn Sienieński, druga wróciła do Gorajskich. W 1540 r. część Sienieńskich przejął ród Górków. Z kolei w 1596 r. część tę zakupił Jan Zamoyski i włączył do swojej ordynacji. Jednak przez kilka lat toczył się konflikt z Gorajskimi o sporne udziały we wsi. Również w 1596 r., wraz z zawarciem unii brzeskiej, prawosławni zamieszkujący wieś stali się katolikami obrządku wschodniego.

W 1626 r. obie części wsi liczyły 10,5 łana ziemi, 5 zagród i 8 komornic. Wojny w XVII wieku (kozackie, potop szwedzki) przyniosły Branwi duże zniszczenia. W 1665 r., w wyniku podziału dóbr, Branew Szlachecką otrzymała Teofila z Gorajskich Rejowa. Od niej odkupił wieś Stanisław Szczuka, referendarz koronny. Później przeszła ona w ręce Potockich.

Na przestrzeni XVIII i XIX w. część szlachecka wielokrotnie zmieniała właścicieli (Karśniccy, Grzębscy, Kuczkowscy, Stoińscy, Skibińscy, Łukowscy). Podczas wojny północnej przemarsze wojsk wyrządziły we wsi znaczne szkody.

Na początku XIX wieku chłopi, oprócz uprawy roli, zajmowali się hodowlą, sadownictwem i pszczelarstwem. W I połowie XIX wieku. kilkunastu gospodarzy z części szlacheckiej wyrugowano z ziemi, którą włączono do folwarku. Proces polonizacji ludności ruskiej, trwający od XVII wieku, szczególnie zintensyfikował się w XIX wieku, kiedy to kilkadziesiąt osób przeszło na obrządek łaciński.
W wyniku uwłaszczenia 44 gospodarzy otrzymało tytuł własności do 1389 mórg ziemi. Po zniesieniu unii w 1875 r. grekokatolicy zostali zmuszeni do przyjęcia prawosławia. Jednak większość z nich opierała się temu nie uczęszczając na nabożeństwa cerkiewne.
W 1887 r. powstała szkoła powszechna będąca narzędziem rusyfikacji. Mieszkańcy wsi domagali się nauczania w języku polskim. Te dążenia były główną przyczyną wybuchu dwuletniego strajku szkolnego w 1905 r. W wyniku ukazu tolerancyjnego (1905 r.) wszyscy byli unici przeszli na obrządek łaciński porzucając prawosławie, w wyniku czego parafia upadła.

W 1921 roku wieś liczyła 104 domy i 577 mieszkańców. W okresie międzywojennym erygowano parafię obrządku łacińskiego (1919 r.), zbudowano nową szkołę (1929 r.), a dzięki inicjatywie Koła Młodzieży Wiejskiej Siew dom ludowy (1936 r.).
W okresie II wojny światowej Branew była silnym ośrodkiem Batalionów Chłopskich. Prowadzono tajne nauczanie. W 1944 r. w wyniku walk frontowych spłonęło 21 zagród.

Po wojnie nastąpiła elektryfikacja (1954 r.), powstała jednostka OSP (1956 r.), kółko rolnicze (1965 r.). W latach sześćdziesiątych zbudowano bitą drogę, dzięki czemu uruchomiono komunikację PKS. W latach dziewięćdziesiątych oddano do użytku nowy budynek szkolny i remizę strażacką.

Obiekty użyteczności publicznejEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. MAiC: Rozporządzenie ministra administracji i cyfryzacji z dnia 4 grudnia 2014 r w sprawie ustalenia zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz ustalenia nazw obiektów fizjograficznych. 2014-12-04. [dostęp 2015-01-01].
  3. Porada Paweł - Powstaniec styczniowy. Urodził się w Branwi. Po wybuchu powstania styczniowego stworzył oddział kosynierów. Brał udział w wielu bitwach, w których wsławił się dzielnością (m.in. Tuczapy, Żyrzyn, Fajsławice). Został skazany na 8 lat katorgi na Syberii. Zbiegł z więzienia lubelskiego do Galicji.

BibliografiaEdytuj

  • Baranowski Z.:Rys historyczny miejscowości powiatu janowskiego, Stalowa Wola 2001, ​ISBN 83-87840-53-X​.
  • Baran Z.: Dzieje wsi Branew, Sandomierz 1999, str. 10-16, 18- 52, 62-64, 85-106.
  • Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. IV, Województwo lubelskie, Warszawa 1924, str. 36.
  • Bender R.: Parada (Porada) Paweł, Polski Słownik Biograficzny, t. XXV, z. 104, str. 192.
  • Jawor G.: Oblicze etniczne i rozwój osadnictwa okolic Goraja w późnym średniowieczu, Region Lubelski 1994/1996. Wrocław-Warszawa 1980.
  • Jawor G.: Imigranci ruscy i wołoscy we wsiach województwa lubelskiego w późnym średniowieczu (XIV-XV w.), Annales UMCS, sec. F, 1988/1989, str. 16-19.
  • Tarnawski A.: Działalność gospodarcza Jana Zamoyskiego (1572-1605), Lwów 1935.
  • Kuraś S.: Słownik historyczno-geograficzny województwa lubelskiego w średniowieczu, w: Dzieje Lubelszczyzny, t. III, Warszawa 1983, s. 37-38.
  • Inglot S. (red.): Rejestr poborowy województwa lubelskiego, Wrocław 1957.
  • Rząd Gubernialny Lubelski, Spisy, sygn: 27.
  • Archiwum Ordynacji Zamojskiej, sygn.: 9, 27; 2113a, llv-13.
  • Księgi Ziemskie Lubelskie, Relacje, sygn.: 8 (austr.), 232-235v.
  • Opis Gmin Powiatu Janowskiego, 1933 r.
  • Wieleba Józef: Parafia Św. Anny w Branwi, Janowski Kurier Związkowy, 1999, nr 3, s. 8
  • Krótka historia wsi na stronie Gminy Dzwola.

Linki zewnętrzneEdytuj