Otwórz menu główne

Czarne

miasto w województwie pomorskim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Czarne.

Czarne (dawniej Hamersztyn[3][4], niem. Hammerstein[5]) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie człuchowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czarne. Według danych z 1 stycznia 2018 Czarne liczyło 5 983 mieszkańców[1].

Czarne
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Plac Miejski w Czarnem
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat człuchowski
Gmina Czarne
Prawa miejskie 1395
Burmistrz Piotr Zabrocki
Powierzchnia 46,39 km²
Wysokość 136 m n.p.m.
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności
• gęstość

5983[1][2]
128,9 os./km²
Strefa numeracyjna +48 59
Kod pocztowy 77-330
Tablice rejestracyjne GCZ
Położenie na mapie gminy Czarne
Mapa lokalizacyjna gminy Czarne
Czarne
Czarne
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Czarne
Czarne
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Czarne
Czarne
Położenie na mapie powiatu człuchowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu człuchowskiego
Czarne
Czarne
Ziemia53°41′02″N 16°56′23″E/53,683889 16,939722
TERC (TERYT) 2203024
SIMC 0977309
Urząd miejski
ul. Moniuszki 12
77-330 Czarne
Strona internetowa

Spis treści

PołożenieEdytuj

Miasto położone jest nad rzeką Czernicą, w północno-zachodniej części Krajny, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym Pojezierza Krajeńskiego), w odległości 170 km na południowy zachód od Gdańska.

HistoriaEdytuj

Miasteczko powstało przy ważnym trakcie wiodącym z Człuchowa do Szczecinka. Starą, słowiańską nazwę wzięło od rzeki Czarnej, obecnie zwanej Czernicą.

 
Pozostałości zamku w Czarnem

Dokument lokacyjny i jednocześnie prawa miejskie Czarne otrzymało od Wielkiego Mistrza Krzyżackiego, Konrada von Jungingena w 1395 r. i odtąd pieczętowało się herbem, w którym mieścił się młot, gwiazda i księżyc. Nowe miasto nazwano Hammerstein. Tu, nad granicą z Księstwem Szczecińskim, Krzyżacy wybudowali zamek, którego załoga miała bronić ważnego szlaku łączącego Pomorze Zachodnie z Pomorzem Gdańskim.

Po zwycięstwie nad Krzyżakami Władysław Jagiełło nadał Czarne dożywotnio Bogusławowi VIII. Zmianę przyniosła wojna trzynastoletnia. W 1454 na prośbę Związku Pruskiego król Kazimierz IV Jagiellończyk ogłosił włączenie regionu do Polski. Siły związkowe skutecznie broniły się tu przed Krzyżakami w 1454 i 1455, a w 1456 zamek obsadziły wojska polskie. Na mocy postanowień pokoju toruńskiego w 1466 uznano przynależność miasta do Polski. Administracyjnie przynależało do województwa pomorskiego prowincji Prusy Królewskie Korony Królestwa Polskiego. Utworzono tu starostwo, do którego należały wsie: Sokole, Damnica, Domisław, Nadziejewo. W 1627 r. miasto zostało zajęte przez wojska szwedzkie, które zniszczyły część budowli. Przeciw Szwedom ruszyły wojska dowodzone przez hetmana Koniecpolskiego i doszło do bitwy pod Czarnem. Walki o miasto trwały od 12 do 18 kwietnia i zakończyły się polskim zwycięstwem.

Kilka lat później większość mieszkańców Czarnego wyginęła od „morowego powietrza”, a w 1653 r. całe miasto zniszczył pożar.

W czasie potopu szwedzkiego Czarne zdobył królewicz szwedzki Adolf Jan książę Pfalz-Zweibrücken. Po wojnie miasto zostało odbudowane, ale już w 1693 r. ponownie stanęło w płomieniach. Pożarom sprzyjała drewniana zabudowa i dlatego w przeciągu 100 lat miasto paliło się pięciokrotnie. Z roku 1755 pochodzi kościół parafialny bogato zdobiony z wieżą, kryty gontem.

W końcu XVIII w. Czarne zamieszkiwało 720 osób; w wyniku I rozbioru Polski w 1772 miasto zostało przyłączone do Prus. W okresie wojen napoleońskich Czarne zajęły oddziały polskie. W 1878 r. miasto uzyskało połączenie kolejowe z Człuchowem i Szczecinkiem. W dziewięć lat później Niemcy urządzili w tym rejonie wielki poligon wojskowy.

W 1899 r. wybudowano okazały budynek, w którym obecnie mieści się Szkoła Podstawowa. Budynek ten po zakończeniu I wojny światowej został rozbudowany, dobudowano III piętro.

Na polskiej mapie wojskowej z 1936 r. przy oznaczeniu miasta podano polski egzonim Czarne[6].

Na terenie poligonu wojskowego Niemcy wybudowali obóz dla jeńców wojennych, na miejscu masowej zbrodni hitlerowskiej znajduje się obecnie pomnik ku czci pomordowanych i zagłodzonych.

W czasie II wojny światowej obóz jeniecki dla żołnierzy Armii Czerwonej. Obecnie na terenie dawnego obozu znajduje się więzienie, jedno z największych w kraju. Po wojnie stacjonowały tu wojska radzieckie, obecnie w mieście znajduje się jednostka wojskowa, a w pobliżu niej poligon.

Czarne zdobyte zostało przez wojska II Frontu Białoruskiego. Podczas walk zniszczonych zostało około 40% budynków. Miejscowość została w 1945 r. włączona do Polski, zaś jego w większości niemieckojęzyczna ludność wysiedlona. Po wojnie miasto powoli dźwignęło się z ruin.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. słupskiego.

ZabytkiEdytuj

 
Stare kamienice przy ul. Zamkowej
 
Stare kamienice przy rynku
 
Fragment rynku

Według rejestru zabytków NID[7] na listę zabytków wpisane są:

  • kościół Wniebowzięcia NMP ryglowy z 1757 r. z XIV-wieczną chrzcielnicą, nr rej.: A-164 z 20.02.1959
  • ruiny zamku krzyżackiego, a następnie starościńskiego z XIV w., nr rej.: A-163 z 21.02.1959
  • cmentarz jeniecki z I wojny światowej, nr rej.: A-369 z 10.09.1998.

Ponadto w Czarnem znajdują się:

  • pomnik jeńców wojennych
  • pomnik Jana Pawła II
  • pomnik-czołg ku pamięci poległych walczących o Czarne.

DemografiaEdytuj

Według danych GUS z 31 grudnia 2008 r. miasto miało 5987 mieszkańców[8].

 
  • Piramida wieku mieszkańców Czarnego w 2014 roku[9].


 

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

Miasta partnerskieEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Czarne, w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  3. Hasło: Hamersztyn Encyklopedia PWN (dostęp: 5.07.2013)
  4. Czarne w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.
  5. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  6. Arkusz 43 Bydgoszcz. Mapa operacyjna 1:300 000. Warszawa: Wojskowy Instytut Geograficzny, 1936.
  7. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie. 2018-09-30. s. 10. [dostęp 2016-12-26].
  8. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 grudnia 2008 r.). , 2009. GUS, Departament Badań Statystycznych. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118. 
  9. Czarne polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  10. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-06-04].

Linki zewnętrzneEdytuj