Otwórz menu główne

Farbownik (Anchusa L.) – rodzaj roślin należący do rodziny ogórecznikowatych. Należy do niego ok. 35 gatunków roślin[4][5]. Występują one w Europie, zachodniej Azji (jeden gatunek sięga Chin[6]), w północnej Afryce, największe zróżnicowanie osiągając w basenie Morza Śródziemnego. Jeden gatunek (A. capensis) rośnie w Afryce Południowej[4][5]. W Polsce naturalnie występują dwa gatunki – farbownik polny A. arvensis i lekarski A. officinalis. Kilka gatunków jest uprawianych i niektóre przejściowo dziczeją[7][8]. Jako rośliny ozdobne sadzone są z tego rodzaju zwłaszcza: farbownik lazurowy A. azurea, farbownik lekarski A. officinalis i A. capensis[4]. Farbownik lekarski był także dawniej stosowany jako roślina lecznicza i warzywo[4].

Farbownik
Ilustracja
Farbownik lekarski
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd ogórecznikowce
Rodzina ogórecznikowate
Rodzaj farbownik
Nazwa systematyczna
Anchusa L.
Sp. Pl. 133. 1 Mai 1753[2]
Typ nomenklatoryczny
Anchusa officinalis L.[2]
Synonimy

Buglossum Mill., Hormuzakia Gusul., Lycopsis L., Phyllocara Gusul.[3]

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Rośliny jednoroczne, dwuletnie i byliny osiągające do 1,5 m wysokości[5]. Pędy podnoszące się lub prosto wzniesione[9]. Rośliny szorstko owłosione, rzadko miękko owłosione, z włoskami przylegającymi[6].
Liście
Skrętoległe, pojedyncze[5]. Najczęściej całobrzegie i lancetowate[9].
Kwiaty
5-krotne[5], skupione w szczytowe skrętki, zwykle wydłużające się w czasie owocowania, z lancetowatymi przysadkami[6]. Działki kielicha zrośnięte tylko u nasady[5]. Bywają równe lub nierówne, kształtu równowąskiego do trójkątnego i zwykle powiększają się nieco podczas owocowania[6]. Płatki korony zrośnięte w krótką rurkę, zamkniętą osklepkami, poza tym z łatkami rozpostartymi w kolistą lub dzwonkowatą koronę, równe lub nierówne[6]. Gardziel korony może być prosta lub zgięta[6]. Płatki barwy niebieskiej, fioletowej, białej lub żółtawej. Pręciki równej długości, krótsze od rurki korony, nitki i pylniki zwykle krótkie. Zalążnia górna, czterokomorowa, z pojedynczą, krótką szyjką słupka niewystającą z rurki korony[5]. Znamię główkowate i rozwidlone[6].
Owoce
Rozłupnie rozpadające się na cztery zwykle czarne lub brązowe i pomarszczone rozłupki[5].

SystematykaEdytuj

Rodzaj należy do podplemienia Boragininae, plemienia Boragineae, podrodziny Boraginoideae, rodziny ogórecznikowatych Boraginaceae[3].

Część gatunków tu dawniej włączanych przeniesiona została do innych rodzajów, np. dawny farbownik niezapominajkowy Anchusa myosotiflora Lehm. → brunera wielkolistna Brunnera macrophylla (Adams) I.M.Johnst., a farbownik zimozielony Anchusa sempervirens (L.) Tausch → Pentaglottis sempervirens (L.) Tausch ex L.H.Bailey[10], Anchusa cretica Mill. → Anchusella cretica (Mill.) Bigazzi, E.Nardi & Selvi[11]

Wykaz gatunków[12]

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-22].
  2. a b Anchusa. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2018-12-31].
  3. a b Genus: Anchusa L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2018-12-31].
  4. a b c d David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 46. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. a b c d e f g h Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 238. ISBN 0-333-74890-5.
  6. a b c d e f g Anchusa Linnaeus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-12-31].
  7. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  8. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 24. ISBN 978-83-925110-5-2.
  9. a b Yasin J. Nasir: Anchusa L.. W: Flora of Pakistan [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-12-31].
  10. Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
  11. Massimo Bigazzi, Enio Nardi, Federico Selvi. Anchusella, a new genus of Boraginaceae from the Central-Eastern Mediterranean. „Plant Systematics and Evolution”. 205, 3-4, s. 241–264, 1997. 
  12. Anchusa. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-12-31].