Franciszek Witeszczak

Franciszek Witeszczak[1] (ur. 1 lutego 1890 w Starym Samborze, zm. 2 października 1945 w Sanoku) – duchowny rzymskokatolicki, kapelan, działacz społeczny.

Franciszek Witeszczak
Kapelan
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1 lutego 1890
Stary Sambor
Data i miejsce śmierci 2 października 1945
Sanok
Miejsce pochówku Cmentarz Centralny w Sanoku
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 1914
Faksymile
Nagrobek rodziny Kuś i ks. Franciszka Witeszczaka na cmentarzu w Sanoku

ŻyciorysEdytuj

Urodził się 1 lutego 1890 w Starym Samborze[2][3][4][5]. Był synem Wojciecha i Marii[4].

W 1910 ukończył C. K. Gimnazjum z wykładowym językiem polskim w Przemyślu[6]. Jako alumn Seminarium Duchownego w Przemyślu w połowie 1914 otrzymał sakrament święceń kapłańskich[7][8][9][5]. W przemyskim seminarium ukończył studia wyższe teologiczne[4][3]. Od 1914 do 1917 pracował w szkolnictwie jako ksiądz katecheta w Bieczu[4]. W tym okresie podczas I wojny światowej był wikarym w tamtejszej Parafii Bożego Ciała, działającej w świątyni pod tym wezwaniem[10]. W 1917 został przeniesiony z Biecza do Dydni[11]. Jako wikary z Biecza w 1917 został powołany do wojskowej służby duszpasterskiej w c. i k. armii[12]. Odbywał służbę wojskową na froncie włoskim[4]. Według stanu ewidencji c. k. armii z 1918 był wikarym polowym w rezerwie i przebywał w Dydni[13].

Pod koniec 1918 jako były kapelan wojskowy został mianowany zastępcą katechety w szkole wydziałowej żeńskiej w Sanoku[14][4][5]. W pierwszej połowie 1920 został mianowany stałym katechetą szkoły wydziałowej w Sanoku[15]. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został awansowany do stopnia kapelana rezerwy Wojska Polskiego ze starszeństwem z 1 czerwca 1919[16][17][18][19]. W okresie II Rzeczypospolitej był kapłanem parafii pw. Przemienienia Pańskiego w Sanoku, działającej w kościele pod tym wezwaniem[20][21][22][23]. Odprawiał nabożeństwa dla kuracjuszy sanatorium dr. Stanisława Domańskiego. W Sanoku pełnił funkcję nauczyciela-katechety[3] w szkołach (m.in. w Szkole Żeńskiej nr 4 im. Królowej Jadwigi[24], Miejskim Prywatnym Seminarium Nauczycielskim Żeńskim[4][25][26])[27], po wybuchu II wojny światowej 1939 podczas okupacji niemieckiej pracował jako katecheta w Polskiej Szkole Handlowej (Polnische Öffentliche Handelsschule)[28][29], a także był kapelanem w miejscowym szpitalu[30][31].

W 1927 otrzymał wyróżnienie Expositorium Canonicale[32][33]. W połowie 1938 został przedstawiony do odznaczenia Krzyżem Zasługi[4].

W Sanoku udzielał się na polu kulturalno-oświatowym[4]. Działał w zarządach sanockich kół Towarzystwa Szkoły Ludowej[4][34][35] (pełnił funkcję sekretarza[36][37]) i Towarzystwa Polskiej Ochronki Dzieci Chrześcijańskich w Sanoku (od 1931[38], wiceprezes[4]). Pełnił funkcję kapelana Związku Harcerek[4]. Sprawował posadę prezesa Sekcji Wyznaniowej w Sekretariacie Porozumiewawczym Polskich Organizacji Społecznych[4]. Był członkiem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”: 1924, 1939[39][40]. Był członkiem wspierającym Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku[41]. W latach 20. był członkiem ekspozytury powiatowej Polskiego Towarzystwa Opieki nad Grobami Bohaterów w Sanoku[42]. W 1930 wygrywał nagrody w losowaniach za rozwiązanie łamigłówek czasopisma „Ziemia Przemyska”[43][44]. 28 stycznia 1934 został wybrany zastępcą skarbnika zarządu koła Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych w Sanoku[45]. Podczas Walnego Zgromadzenia Polskiej Centralnej Kasy Kredytu Bezprocentowego 20 czerwca 1937 w Warszawie został wybrany do rady tejże[46].

Sprawował mandat radnego w Radzie Miejskiej w Sanoku jako przedstawiciel duchowieństwa[47] (wybrany w 1939)[48].

Przed 1939 zamieszkiwał w Sanoku przy ulicy Dworcowej 5[4]. Zmarł 2 października 1945 w Sanoku[49][50][51]. Został pochowany w grobowcu rodziny Kuś na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej w Sanoku[30][31][52].

PrzypisyEdytuj

  1. W ewidencji wojskowej c. k. armii był określany w języku niemieckim jako „Franz Witeszczak”. W kościelnym piśmiennictwie diecezji przemyskiej przed 1939 był określany w języku łacińskim jako „Franciscus Witeszczak”.
  2. Elenchus Cleri Dioeceseos Ritus Latini Premisliensis pro Anno Domini 1924. Przemyśl: 1924, s. 94.
  3. a b c Seweryn Lehnert: Spis nauczycieli publicznych szkół powszechnych i państwowych seminarjów nauczycielskich oraz spis szkół w okręgu szkolnym lwowskim obejmującym województwa lwowskie, stanisławowskie i tarnopolskie. Lwów: Wydawnictwo Książek Szkolnych w Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego, 1924, s. 66.
  4. a b c d e f g h i j k l m n Życiorys Franciszka Witeszczaka. W: Akta miasta Sanoka. Sprawy odznaczeń i wyróżnień 1937–1938. Archiwum Państwowe w Rzeszowie – Oddział w Sanoku (zespół 135, sygnatura 408), s. 57.
  5. a b c Borcz. Dekanat 2007 ↓, s. 56.
  6. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum z wykładowym językiem polskim w Przemyślu za rok szkolny 1910. Przemyśl: 1910, s. 32, 33.
  7. Ogłoszenie święceń wyższych. „Kronika Dyecezyi Przemyskiej”. Nr 5, s. 215, maj 1914. 
  8. Elenchus Cleri Dioeceseos Ritus Latini Premisliensis pro Anno Domini 1924. Przemyśl: 1924, s. 105.
  9. Schematismus universi venerabilis cleri Saecularis et Regularis Dioeceseos Ritus Latini Premisliensis pro Anno Domini 1937. Przemyśl: 1937, s. 215.
  10. Ks. Adam Czubek: Kronika kościoła parafialnego w Bieczu 1859 -1937. bitwa.lobiecz.pl. s. 2. [dostęp 2015-08-15].
  11. Zmiany na stanowiskach i urzędach duchownych. „Kronika Dyecezyi Przemyskiej”. Nr 3-4, s. 85, marzec-kwiecień 1917. 
  12. Zmiany na stanowiskach i urzędach duchownych. „Kronika Dyecezyi Przemyskiej”. Nr 1, s. 20, styczeń 1918. 
  13. Ranglisten des Kaiserlichen und Königlichen Heeres 1918. Wiedeń: 1918, s. 1654.
  14. Zmiany na stanowiskach i urzędach duchownych. „Kronika Dyecezyi Przemyskiej”. Nr 1–2, s. 50, styczeń–luty 1919. 
  15. Zmiany na stanowiskach i urzędach duchownych. „Kronika Dyecezyi Przemyskiej”. Nr 3-6, s. 78, marzec-czerwiec 1920. 
  16. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1432.
  17. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1303.
  18. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 402.
  19. Wykaz kapelanów, służących czynnie lub w rezerwie w WP w okresie pokojowym w latach 1923-1939. Ordynariat Polowy Wojska Polskiego, 2011-03-01. [dostęp 2015-08-15].
  20. Elenchus Cleri Dioeceseos Ritus Latini Premisliensis pro Anno Domini 1924. Przemyśl: 1924, s. 72.
  21. Schematismus Universi Venerabilis Cleri saecularis et regularis Dioecesis Premisliensis rit. lat. pro Anno Domini 1934. Przemyśl: 1934, s. 139.
  22. Schematismus universi venerabilis cleri Saecularis et Regularis Dioeceseos Ritus Latini Premisliensis pro Anno Domini 1937. Przemyśl: 1937, s. 142.
  23. Ks. Andrzej Skiba. Posługa ks. Antoniego Porębskiego. „Góra Przemienienia”, s. 9, Nr 42 (166) z 15 października 2006. Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku. 
  24. Edward Zając, Oświata i szkolnictwo. Życie kulturalne. Szkolnictwo podstawowe i średnie. Nauczycielski ruch związkowy, Pomiędzy wojnami światowymi 1918-1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 569.
  25. Maria Tarnawska. Z dziejów Miejskiego Prywatnego Seminarium Nauczycielskiego Żeńskiego w Sanoku w latach 1923-1934. „Rocznik Sanocki”. Tom VII, s. 190, 1995. 
  26. Edward Zając, Oświata i szkolnictwo. Życie kulturalne. Szkolnictwo podstawowe i średnie. Nauczycielski ruch związkowy, Pomiędzy wojnami światowymi 1918-1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 575.
  27. Borcz. Dekanat 2007 ↓, s. 59.
  28. Wojciech Sołtys: Polska Szkoła Handlowa / Polnische Öffentliche Handelsschule (1941-1944). W: Księga pamiątkowa szkół ekonomicznych w Sanoku 1925-1995. Sanok: 1995, s. 50. ISBN 83-903469-0-7.
  29. Grono pedagogiczne w okresie 1941-1944. W: Księga pamiątkowa szkół ekonomicznych w Sanoku 1925-1995. Sanok: 1995, s. 311. ISBN 83-903469-0-7.
  30. a b 6. Cmentarz, Epilog. zymon.com.pl. [dostęp 2015-08-15].
  31. a b Stefan Stefański: Cmentarze sanockie. Sanok: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział w Sanoku, 1991, s. 16.
  32. Zmiany na stanowiskach i urzędach duchownych. „Kronika Dyecezyi Przemyskiej”. Nr 8-9, s. 210, 1927. 
  33. Schematismus universi venerabilis cleri Saecularis et Regularis Dioeceseos Ritus Latini Premisliensis pro Anno Domini 1937. Przemyśl: 1937, s. 175.
  34. Edward Zając, Organizacje o charakterze gospodarczym, społecznym, kulturalnym i sportowym / Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 598.
  35. Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1998, s. 195. ISBN 83-909787-0-9.
  36. Sprawozdanie Zarządu Głównego T. S. L. z działalności Towarzystwa Szkoły Ludowej za rok 1929. Kraków: 1930, s. 119.
  37. Sprawozdanie Zarządu Głównego T. S. L. z działalności Towarzystwa Szkoły Ludowej za rok 1931. Kraków: 1932, s. 124.
  38. Stanisław Dobrowolski: Towarzystwo Polskiej Ochronki Dzieci Chrześcijańskich w Sanoku 1917-1945. archivesportaleurope.net, 2010-12-21. [dostęp 2015-08-15].
  39. Paweł Sebastiański, Bronisław Kielar: Wykazy członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. W: 125 lat sanockiego „Sokoła” 1889–2014. Sanok: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Sanoku, 2014, s. 148, 155, 157. ISBN 978-83-939031-1-5.
  40. Anna Sebastiańska: Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946. sokolsanok.pl, 2009-11-29. [dostęp 2015-08-15].
  41. Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku 1923-1934. Jednodniówka. Sanok: Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku, 1934, s. 34.
  42. Sprawozdanie Polskiego Towarzystwa Opieki nad Grobami Bohaterów (Towarzystwa Polskiego Żałobnego Krzyża) Zarządu Oddziału Wojewódzkiego we Lwowie. Lwów: Polskie Towarzystwo Opieki nad Grobami Bohaterów, 1927, s. 39.
  43. Dział: rozrywki umysłowe. „Ziemia Przemyska”, s. 4, Nr 14 z 22 lutego 1930. 
  44. Dział: rozrywki umysłowe. „Ziemia Przemyska”, s. 4, Nr 22 z 29 marca 1930. 
  45. Wieści z kół. „Przegląd Pedagogiczny”, s. 48, Nr 4 z 17 lutego 1934. 
  46. O fundamenty gospodarstwa narodowego. „Warszawski Dziennik Narodowy”. Nr 168B, s. 1, 21 czerwca 1937. 
  47. Wojciech Sołtys, Miasto i jego władze, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 513.
  48. Marek Drwięga. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka w latach 1918–1939. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 46, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  49. Indeks do ksiąg zmarłych od roku 1914. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. W 1945, (Tom K, str. 246, poz. 135). Inskrypcja nagrobna wskazała dzień 4 października 1945, lecz należy przyjąć to za datę pogrzebu.
  50. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom III. Samorząd, oświata, organizacje, instytucje. Katalog zbiorów. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2018, s. 220. ISBN 978-83-60380-41-3.
  51. Borcz. Dekanat 2007 ↓, s. 56, 60.
  52. Stefan Stefański: Kartki z przeszłości Sanoka. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej w Sanoku, 2005, s. 26. ISBN 83-919470-9-2.

BibliografiaEdytuj