Józef (Siemaszko)

Józef Siemaszko (ur. 25 grudnia 1798 w Pawłówce w powiecie lipowieckim, zm. 23 listopada 1868 w Wilnie) – biskup litewski i wileński, duchowny Kościoła greckokatolickiego (później prawosławnego), doktor teologii, rusofil, główny twórca i realizator kasaty Cerkwi unickiej w Cesarstwie Rosyjskim[1].

Józef Siemaszko
Biskup litewski i wileński
Ilustracja
Kraj działania  Imperium Rosyjskie
Data i miejsce urodzenia 25 grudnia 1798
Pawłówka
Data i miejsce śmierci 23 listopada 1868
Wilno
Miejsce pochówku Cerkiew Św. Ducha w Wilnie
Wyznanie prawosławne
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Inkardynacja Eparchia wileńska i litewska
Prezbiterat ok. 1820
Chirotonia biskupia 1833
Odznaczenia
Order Świętej Anny I klasy (Imperium Rosyjskie)
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 1833
Konsekrator Jozafat Bułhak
Współkonsekratorzy Jakub Martusiewicz,
Szymon Michał Giedroyć

ŻyciorysEdytuj

Ukończył Główne Seminarium w Wilnie, w wieku 21 lat został wyświęcony na kapłana unickiego. W 1822 został asesorem Kolegium Duchownego w Petersburgu[a]. Dzięki swojej pracowitości i ambicji w 1825 uzyskał urząd prałata scholastyka unickiej diecezji łuckiej. W czasie pobytu w Petersburgu nawiązał szerokie kontakty, w tym z kierującym departamentem wyznań obcych w Ministerstwie Oświecenia Publicznego G. Kartaszewskim oraz z samym ministrem oświecenia Aleksandrem Szyszkowem[2].

Memoriał w sprawie Kościoła unickiegoEdytuj

Orientując się w polityce carskiej cara Mikołaja I wobec Kościoła unickiego, włącznie z jego likwidacją, w której główną rolę odegrał Józef Siemaszko[3], w 1827 przedstawił on Kartaszewskiemu memoriał opisujący bieżącą strukturę Kościoła unickiego w Imperium Rosyjskim, przedstawiający projekt zmian w niej, prowadzący de facto do likwidacji obrządku unickiego[2]. Memoriał Siemaszki zakładał wprowadzenie następujących rozwiązań:

  • likwidację dwóch z istniejących czterech diecezji unickich, rozmieszczenie stolic biskupich w miastach, gdzie nie istniały diecezje łacińskie,
  • podporządkowanie spraw Kościoła unickiego Świątobliwemu Synodowi Rządzącemu,
  • reorganizacja zakonu bazylianów na wzór prawosławny: podporządkowanie klasztorów biskupom diecezji, na terenie których się znajdowały,
  • utworzenie szkół dla dzieci duchownych unickich nieprowadzonych przez bazylianów,
  • nadanie władzom świeckim uprawnień do nagradzania duchownych unickich[2].

Opisywane zmiany maksymalnie upodobniłyby Kościół unicki w Imperium Rosyjskim do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, tym samym przygotowując grunt pod likwidację unii[4]. Oprócz memoriału zawierającego najbardziej ogólne sugestie dalszego postępowania w kwestii Kościoła unickiego Siemaszko opracowywał także sugestie szczegółowe – plany kasat klasztorów katolickich (unickich i łacińskich) i przejmowania ich majątków, statut Wileńskiej Akademii Duchownej – unickiej uczelni teologicznej działającej niezależnie od biskupa diecezjalnego. Redagował także odpowiedzi władz rosyjskich na listy papieża w sprawie unitów[2]. W latach 1827–1839 Józef Siemaszko faktycznie jednoosobowo kreował politykę Ministerstwa Oświecenia Publicznego wobec unitów[2].

W 1833 został wybrany ordynariuszem diecezji litewskiej. Jeszcze w tym samym roku – 12 maja 1833 – złożył prośbę o przyjęcie unitów do Cerkwi prawosławnej. Jednocześnie przeprowadził istotne reformy w Kościele greckokatolickim. Zlikwidował prawo patronatu i ktitorstwa, wprowadził do Kościoła unickiego prawosławne księgi liturgiczne. W cerkwiach przywrócono ikonostasy, prawosławne utensylia i szaty liturgiczne. 3 marca 1838 Józef Siemaszko stanął na czele Kolegium Greckokatolickiego. W 1839 na synodzie w Połocku opowiedział się za przyłączeniem całego Kościoła greckokatolickiego do Cerkwi prawosławnej[5]; został biskupem prawosławnym.

OdznaczeniaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

  • Biogram w Internetowym Polskim Słowniku Biograficznym [dostęp: 28 X 2017 r.]

UwagiEdytuj

  1. Organ ten odpowiedzialny był za nadzór nad działalnością Kościoła katolickiego (wszystkich obrządków) w Rosji.

PrzypisyEdytuj

  1. Anna Kołbuk, Likwidacja unii cerkiewnej na Białorusi według Wasyla Lencyka, Historia, socjologia, kulturoznawstwo DOI:10.17951/sb.2015.9.23, Studia Białorutenistyczne 9/2015, s. 27, https://journals.umcs.pl/sb/article/viewFile/835/1851
  2. a b c d e M. Radwan: Carat wobec Kościoła greckokatolickiego w zaborze rosyjskim 1796–1839. Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 2004, s. 55–59. ISBN 83-917615-5-X.
  3. Klaudia TARASIUK, Kościół unicki w Polsce w latach 1596 -1875, OFFICINA HISTORIAE, nr 2 (2019) ISSN 2545-0905, s. 45, https://repozytorium.uph.edu.pl/bitstream/handle/11331/3172/Tarasiuk.K.Kosciol_unicki_w_Polsce.pdf?sequence=5.
  4. W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 351–353. ISBN 978-83-227-2672-3.
  5. Antoni Mironowicz: Wpływ wyznań na kształtowanie się świadomości narodowej mieszkańców Białorusi w XIX wieku. Białoruruskie Zeszyty Historyczne w Bibliotece Kamunikat. [dostęp 2010-08-04].
  6. Wiadomości zagraniczne. Rossyja. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 8 z 18 stycznia 1834.