Otwórz menu główne

Jatwieź Duża

wieś w województwie podlaskim

Jatwieź Duża (białorus. Ятвезь Вялікая[2]) – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie sokólskim, w gminie Suchowola.

Jatwieź Duża
Jatwieź Duża
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat sokólski
Gmina Suchowola
Wysokość 121-129 m n.p.m.
Liczba ludności (2006) 330
Strefa numeracyjna 85
Kod pocztowy 16-150[1]
Tablice rejestracyjne BSK
SIMC 0041045
Położenie na mapie gminy Suchowola
Mapa lokalizacyjna gminy Suchowola
Jatwieź Duża
Jatwieź Duża
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jatwieź Duża
Jatwieź Duża
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Jatwieź Duża
Jatwieź Duża
Położenie na mapie powiatu sokólskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sokólskiego
Jatwieź Duża
Jatwieź Duża
Ziemia53°32′49,25″N 23°01′32,00″E/53,547014 23,025556
Kurhan Jaćwingów w lesie w pobliżu wsi

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.

Spis treści

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Jatwieź Duża[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
1012761 Kulawy część wsi
1012778 Naddawki część wsi
1012784 Pod Rzeką część wsi
1012790 Sztuka część wsi
1012809 Szuszko część wsi
1012815 Za Wsią część wsi

HistoriaEdytuj

Jak dowodzą odkrycia archeologiczne dokonane w roku 2018, w okolicy Jatwiezi już w epoce brązu, w okresie pomiędzy VIII a VI wiekiem p.n.e. znajdowała się osada o charakterze obronnym[5].

Od ok. VIII wieku wieś i jej okolice zamieszkiwali Jaćwingowie.

Od XIII/XIV wieku do roku 1795 wieś należała do Wielkiego Księstwa Litewskiego i wówczas dawne tereny jaćwieskie zasiedliła ludność wywodząca się z ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego, najprawdopodobniej z okolic Grodna[6]. Według badań etnograficznych przeprowadzonych w 1907 r. Jatwieź Dużą zamieszkiwali białoruskojęzyczni katolicy[7]. Fakt ten potwierdziły kolejne badania dialektologiczne z 1955 r[8]. Jednakże mieszkańcy wsi jak i jej okolic nigdy nie wykształcili białoruskiej odrębności narodowej, przyjąwszy polską świadomość narodową[9]. Obecnie białoruską gwarę mieszkańców Jatwiezi Dużej, niegdyś nazywaną przez nich samych językiem prostym, uznać należy za wymarłą bądź pozostającą na granicy wymarcia, gdyż umiejętność posługiwania się nią ograniczona jest do niewielkiej, najwyżej kilkunastoosobowej grupy osób w podeszłym wieku i nie jest ona przekazywana młodszym pokoleniom

Historyczna nazwa wsi to Jatwieź Wielka, zaś współczesna nazwa Jatwieź Duża, wprowadzona po 1995 r., jest spolonizowaną odmianą jej historycznego nazewnictwa[7][10][11].

InneEdytuj

Od 1948 roku miejscowość jest siedzibą parafii rzymskokatolickiej pw. Matki Bożej Pocieszenia, należącej do dekanatu Korycin, diecezji białostockiej.

CiekawostkiEdytuj

W ramach badań dialektologicznych przeprowadzonych w 1955 r. stwierdzono, iż w białoruskiej gwarze mieszkańców wsi występowało wyraźne mazurzenie. Jednakże te same badania wykazały, że nie zachodziło tu akanie, będące cechą symptomatyczną literackiej odmiany języka białoruskiego. Przywołany brak akania, występujący w gwarze mieszkańców Jatwiezi, dostrzeżono jedynie w paru białoruskojęzycznych wsiach, wszystkie one leżą na zachód od przepływającej nieopodal Jatwiezi rzeki Brzozówki[8].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Ятвезь Вялікая, вёска. Radzima.net. [dostęp 2016-06-21].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. GUS. Rejestr TERYT
  5. ads//kg: "Sensacja archeologiczna". Na Podlasiu odnaleziono ślady osady z epoki brązu (pol.). tvn24.pl, 2018-08-22. [dostęp 2018-08-22].
  6. Mariusz Derecki: Okopy księdza Jerzego Popiełuszki. W: Mapa Kultury [on-line]. Narodowe Centrum Kultury, 2011-12-12. [dostęp 2015-12-27].
  7. a b Dokumenty i komentarze dotyczące miejscowości w gminach. W: Jarosław Janowicz: Likwidacja oficjalnego nazewnictwa miejscowości Białostocczyzny pochodzenia białoruskiego przez administrację rządową w latach 1921–2004. Dokumenty. Komentarze. Białystok: Scripta Manent, 2004, s. 130–131;145; 147-149; 159; 163; 205; 215. ISBN 83-919340-1-2.
  8. a b KARPOWICZE (św. Mikołaja). W: Grzegorz Sosna, Antonina Troc-Sosna: Zapomniane dziedzictwo. Nie istniejące już cerkwie w dorzeczu Biebrzy i Narwi. Białystok: Wydawnictwo Orthdruk, 2002. ISBN 83-85368-94-9.
  9. Mariusz Derecki: Różanystok. W: Mapa Kultury [on-line]. Narodowe Centrum Kultury, 2011-12-12. [dostęp 2015-12-27].
  10. Tomasz Naruszewicz: Opis parafii diecezji wileńskiej. T.3. Dekanat Olwita.. Bakałarzewo: Podlaska Biblioteka Cyfrowa, 2009. [dostęp 2015-12-27].
  11. Dorota Wysocka: W nazwach zawarte jest dziedzictwo. W: Sami o sobie [on-line]. Przegląd Prawosławny, 17.08.2012. [dostęp 2016-06-21].

BibliografiaEdytuj

  • Izabela Walijewska: Haworym pa prostu. Słowniczek gwary gminy Suchowola. Suchowola: Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Turystyki w Suchowoli, 2012.

Linki zewnętrzneEdytuj