Otwórz menu główne

Josef Jungmann

czeski językoznawca

Josef Jungmann (ur. 16 lipca 1773 w Hudlicach, zm. 14 listopada 1847 w Pradze) – czeski pisarz, językoznawca, leksykograf i tłumacz[1]. Przedstawiciel czeskiego odrodzenia narodowego. Wydał w 1825 Historię literatury czeskiej (cz. Historie literatury české) oraz stworzył Słownik czesko-niemiecki, wydany w latach 1834-1839[2].

Josef Jungmann
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 16 lipca 1773
Hudlice
Data i miejsce śmierci 14 listopada 1847
Praga
Dziedzina sztuki językoznawca, leksykograf, pisarz, tłumacz

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Do 1788 roku uczęszczał do szkoły powszechnej w Berounie. W latach 1788-1792 uczył się w gimnazjum pijarskim w Pradze. W latach 1792-1795 studiował filozofię na Uniwersytecie Karola. Do 1799 studiował także prawo, fakultetu nie ukończył. W tym okresie pracował jako prywatny nauczyciel.

Od 1799 roku uczył w gimnazjum w Litomierzycach. W 1800 roku zawarł związek małżeński z Johanną Světecką z Černčic. Od 1800 roku uczył za darmo języka czeskiego w litomierzyckim gimnazjum. Jego uczniem, później również przyjacielem, był Antonín Marek.

W 1815 roku przeniósł się do Pragi, gdzie został dyrektorem gimnazjum Staroczeskiego. Dwa lata później doktoryzował się z filozofii i matematyki. W 1827 i 1838 był dziekanem Wydziału Filozoficznego, a w 1840 roku został rektorem Uniwersytetu Karola w Pradze.

TwórczośćEdytuj

Twórca pierwszego czeskiego czasopisma naukowego Krok. Wokół niego skupiali się przedstawiciele czeskiego odrodzenia narodowego. Do grupy, zwanej obecnie Jungmannowską szkołą poetycką i naukową, należeli wybitni naukowcy i pisarze okresu m.in. František Palacký, Jan Evangelista Purkyně, František Ladislav Čelakovský i Antonín Marek. Z pomocą przyjaciół wydał swoje życiowe dzieło Słownik czesko-niemiecki (120 000 haseł). Słownik stał się drugim, po pracy Ausführliches Lehrgebäude der böhmischen Sprache traktującej o gramatyce języka czeskiego Josefa Dobrowskiego, dziełem będącym wyznacznikiem do stopniowego ustalenia norm pisowni języka czeskiego. Praca nad tym słownikiem była prowadzona m.in. w oparciu o istniejący już Słownik języka polskiego Samuela Lindego[1].

PoezjaEdytuj

  • Oldřich a Božena
  • Elegie na smrt Stanislava Vydry

BeletrystykaEdytuj

  • Rozmlouvání o jazyce českém

Publikacje naukoweEdytuj

  • Nepředsudné mínění o prosodii české
  • Slovesnost
  • Historie literatury české aneb soustavný přehled spisů českých s krátkou historií národu, osvícení a jazyka (1825) – później nazwa skrócona Historie literatury české
  • Slovník česko-německý (wydany w latach 1834-1839)

PrzekładyEdytuj

Tłumaczył z niemieckiego, francuskiego i angielskiego m.in.

CiekawostkiEdytuj

  • Był pierwszym nauczycielem, w Czechach i na Morawach, który za darmo prowadził lekcje języka czeskiego.
  • Prowadził pracę nad stworzeniem pierwszej czeskiej Wielkiej Encyklopedii.
  • Po odkryciu rękopisów (Rękopis królowodworski, Rękopis zielonogórski) bronił ich prawdziwości.
  • Tłumacząc starał się rozwijać język czeski. Nowe słowa tworzył w oparciu o zasady określone przez Josefa Dobrowskiego – wyszukiwał słowa w pokrewnych językach słowiańskich, następnie bohemizował je.
  • W pracy edycyjnej zachowywał maksymalną wierność przekładu.
  • Wspólnie z Václavem Hanką i innymi językoznawcami prowadził prace nad stworzeniem języka ogólnosłowiańskiego[3].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Jacek Baluch, Piotr Gierowski: Czesko-polski słownik terminów literackich. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2016, s. 439. ISBN 978-83-233-4066-9.
  2. J. Skowronek, M. Tanty, T. Wasilewski: Słowianie południowi i zachodni VI – XX wiek. s. 241.
  3. J. Skowronek, M. Tanty, T. Wasilewski: Słowianie południowi i zachodni VI – XX wiek. s. 198.

BibliografiaEdytuj

  • Emanuel Chalupný: Jungmann. Praga: 1909.
  • Julius Dolanský: Jungmannův odkaz (Z dějin české slovesnosti). Praga: 1948.
  • J. Skowronek, M. Tanty, T. Wasilewski: Słowianie południowi i zachodni VI – XX wiek. Wyd. 1. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005. ISBN 83-05-13401-6.