Kasztanowiec

rodzaj roślin z rodziny mydleńcowatych

Kasztanowiec (Aesculus L.) – rodzaj drzew, rzadziej krzewów należących do rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae). Obejmuje ok. 25 gatunków występujących w południowo-wschodniej Europie, Ameryce Północnej oraz Azji wschodniej. W Polsce wszystkie uprawiane gatunki są introdukowane przez człowieka. Gatunkiem typowym jest kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum L.)[3].

Kasztanowiec
Ilustracja
Kasztanowiec zwyczajny
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd różopodobne
Rząd mydleńcowce
Rodzina mydleńcowate
Rodzaj kasztanowiec
Nazwa systematyczna
Aesculus L.
Sp. Pl. 344. 1 Mai 1753
Kwiaty
Owoce
Liście kasztanowca zwyczajnego

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Dorastają nawet do 40 m wysokości.
Pąki
Duże, charakterystyczne dla całego rodzaju, kleiste lub suche.
Liście
Ustawione naprzeciwlegle, dłoniastodzielne, złożone z 5–9 listków na długich ogonkach.
Kwiaty
Obupłciowe lub rozdzielnopłciowe w tym samym kwiatostanie, zazwyczaj zebrane w okazałe, wyprostowane wiechy o wys. do 30 cm, w kolorze białym, żółtawym, różowym lub czerwonym. Kwiat składa się 4–5 płatków i tyluż działek kielicha. Płatki opatrzone paznokciem. Pręcików jest 5–9, słupek jeden, górny.
Owoce
Torebka gładka lub kolczasta, rozpadająca się po dojrzeniu na trzy części. Nasiona bardzo duże, ciemnobrązowe z kolistym znacznikiem (hilum), popularnie nazywane „kasztanami”.

Biologia i ekologiaEdytuj

Cechy fitochemiczne
Kasztanowce to rośliny trujące. Owoce zawierają związki z grupy saponin, powodujące hemolizę czerwonych krwinek. W tkankach kasztanowców występuje też eskulina – glikozyd kumarynowy wykazujący właściwości fluorescencyjne[4].

SystematykaEdytuj

Synonimy taksonom.[3]

Esculus L., Hippocastanum Mill., Pawia O. Kuntze Nowsze systemy klasyfikacyjne roślin okrytonasiennych nie wyróżniają rodziny kasztanowcowatych Hippocastanaceae (APG I, APG II, APweb, system Reveala z 2007[5]). Rodzaj kasztanowiec jest włączany do podrodziny Hippocastanoideae Burnett wchodzącej w skład rodziny mydleńcowatych Sapindaceae[2][6]. Wyodrębnienie kasztanowców w odrębną rodzinę zmieniłoby mydleńcowate w takson parafiletyczny[7].

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Rutanae Takht., rząd mydleńcowce (Sapindales Dumort.), rodzina kasztanowcowate (Hippocastanaceae DC.), plemię Aesculeae Baill., rodzaj kasztanowiec (Aesculus L.)[8]

Gatunki uprawiane i dziczejące we florze Polski[9]
Pozostałe gatunki
  • kasztanowiec indyjski (A. indica (Wall. ex Camb.) Hook.)
  • kasztanowiec plamisty (A. neglecta Lindl.)
  • Aesculus arguta Buckl. (syn. A. glabra var. arguta)
  • Aesculus austrina Small (syn. A. pavia var. pavia)
  • Aesculus californica (Spach) Nutt.
  • Aesculus discolor Pursh
  • Aesculus dupontii Sarg. (syn. A. ×worlitzensis)
  • Aesculus georgiana Sarg. (syn. A. sylvatica Bartr.)
  • Aesculus splendens Sarg. (syn. A. pavia var. pavia)
  • Aesculus ×bushii Schneid. (syn. A. ×mississippiensis Sarg.)
  • Aesculus ×glaucescens Sarg.
  • Aesculus ×harbisonii Sarg. (syn. A. ×mutabilis (Spach) Scheele)
  • Aesculus ×hybrida DC.
  • Aesculus ×marylandica Booth ex Kirchn.
  • Aesculus ×worlitzensis Koehne

ZastosowanieEdytuj

  • Rośliny ozdobne: Niektóre gatunki są sadzone jako drzewa parkowe i alejowe oraz do nasadzeń przydrożnych. Trochę kłopotliwe ze względu na jesienne zaśmiecanie otoczenia.
  • Rośliny lecznicze: Niektóre gatunki są stosowane w medycynie ludowej i homeopatii.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-02] (ang.).
  3. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-19].
  4. Marek Ples, Kasztanowiec. Zwyczajny, ale niezwykły, „Biologia w Szkole”, Forum Media Polska Sp. z o.o., 2017, s. 56–61.
  5. Reveal J. L: Classification of extant Vascular Plant Families – An expanded family scheme (ang.). 2007. [dostęp 2010-02-02].
  6. Family: Sapindaceae Juss., nom. cons. (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN), United States Department of Agriculture, Agricultural Research Service. [dostęp 2010-02-02].
  7. Harrington, Mark G.; Karen J. Edwards, Sheila A. Johnson, Mark W. Chase & Paul A. Gadek. Phylogenetic inference in Sapindaceae sensu lato using plastid matK and rbcL DNA sequences. „Systematic Botany”. 30 (2), s. 366–382, 2005. DOI: 10.1600/0363644054223549. 
  8. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Aesculus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-19].
  9. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.