Kult jednostki

Jeden z przejawów kultu jednostki. Pomnik przywódców Korei Północnej: Kim Ir Sena (z lewej) i jego syna Kim Dzong Ila na wzgórzu Mansudae w Pjongjangu

Kult jednostkikult w imperialnym, autorytarnym, autokratycznym lub totalitarnym systemie władzy, prowadzący niejednokrotnie do deifikacji władcy (na przykład Cesarz Cesarstwa Wielkiej Japonii do 1 stycznia 1946 roku był bóstwem[1]) lub przywódcy[2].

CechyEdytuj

Przywódca otaczany takim kultem jest przedstawiany przez państwową propagandę jako osoba nieprzeciętnie utalentowana, nieomylna, której cały naród/ narody jest winien wdzięczność. Jego wizerunek jest powielany w niezliczonych pomnikach (związany z kultem osoby jest kult posągu/ów przedstawiającego czczoną osobę), obrazach (związany z kultem osoby jest kult obrazu/ów pokazującego czczoną osobę) itd., a przypisywane mu myśli i wypowiedzi są nieustannie cytowane w książkach i innych mediach. Jakakolwiek próba kwestionowania geniuszu osoby otaczanej kultem bądź dewastowania jej wizerunków w totalitarnym państwie jest karana surowymi represjami.

Czasami kult przybiera formę religijną bądź parareligijną z rytuałami na cześć przywódcy, modlitwami do niego i medytowaniem jego wypowiedzi. Ciało przywódcy może zostać zabalsamowane i wystawione na widok publiczny w mauzoleum, np. Mauzoleum Mao Zedonga.

Kult jednostki jest typowym elementem oficjalnej propagandy politycznej państw, rządzonych przez dyktaturę, jak np. Gwinea Równikowa w czasach rządów Francisco Macíasa Nguemy[3], czy Zair pod rządami Josepha-Désiré Mobutu, który własne nazwisko zmienił na Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa za Banga – co znaczy: „Wszechpotężny wojownik, który nie zaznał porażki z powodu swej niezwykłej wytrzymałości i niezłomnej woli i który, krocząc od zwycięstwa do zwycięstwa, pozostawia za sobą zgliszcza”[4].

Pochodzenie nazwyEdytuj

 
Program obchodów imienin Stalina w Ostrowie Wlkp. w 1945 r. (miejsce przechowywania: Archiwum Państwowe w Poznaniu).

Termin kult jednostki został spopularyzowany z języka rosyjskiego (культ личности), w którym po raz pierwszy użyty został przez Nikitę Chruszczowa na XX Zjeździe KPZR w 1956 r. W wygłoszonym tam referacie O kulcie jednostki i jego następstwach Chruszczow potępił Józefa Stalina za błędy w przywództwie, wypaczenie komunizmu i otaczanie swojej osoby kultem[5][6]. Niemniej jednak był on już używany w XIX wieku w odniesieniu do kultu jaki wyrósł wokół władców starożytnych imperiów[7].

Inne przykładyEdytuj

Za przykładem Stalina, kult wokół własnej osoby budowali także inni przywódcy komunistyczni: Mao Zedong, Kim Ir Sen, Enver Hoxha, Nicolae Ceaușescu, Kim Dzong Il[6], jak również niekomunistyczni dyktatorzy tacy jak Saddam Husajn, Francisco Macías Nguema, bądź Saparmurat Nijazow.

W PRL kult jednostki budowano wokół Bolesława Bieruta.

W państwach o ustrojach opartych na ideologii nazistowskiej oraz faszystowskiej kultem otaczano Adolfa Hitlera, Benito Mussoliniego i Francisco Franco.

Powszechnym kultem jednostki jak i kultem religijnym otacza się również przywódców religijnych np. papieża Jana Pawła II.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. pod wpływem zwycięskiego supermocarstwa zrzekł się statusu
  2. Leksykon historii Polski po II wojnie światowej 1944-1997 2003 ↓, s. 101,.
  3. Simon Sebag Montefiore, Potwory. Historia zbrodni i okrucieństwa, tłum. Jerzy Korpanty, wyd. Świat Książki, Warszawa 2010, ​ISBN 978-83-247-1548-0​, s. 276.
  4. Simon Sebag Montefiore, Potwory. Historia zbrodni i okrucieństwa, wyd. Świat Książki, s. 285 (rozdz. Mobutu Sese Seko), tłum. Jerzy Korpanty.
  5. Robert Service, Stalin: A Biography, wyd. 1st Harvard University Press pbk. ed, Cambridge, Mass.: Belknap Press, 2006, s. 362, ISBN 978-0-674-02258-4, OCLC 802292165.
  6. a b Kult jednostki. W: Portal Wiedzy [on-line]. portalwiedzy.onet.pl.
  7. Heller, Klaus (2004). Personality Cults in Stalinism. s. 23–33. ​ISBN 978-3-89971-191-2​.

BibliografiaEdytuj