Otwórz menu główne

Marian Małowist

historyk polski pochodzenia żydowskiego

Marian Małowist (ur. 19 grudnia 1909 w Łodzi, zm. 30 sierpnia 1988 w Warszawie) – polski historyk, profesor nauk humanistycznych, nauczyciel akademicki Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego.

Marian Małowist
Data i miejsce urodzenia 19 grudnia 1909
Łódź
Data i miejsce śmierci 30 sierpnia 1988
Warszawa
Zawód, zajęcie historyk
Tytuł naukowy profesor zwyczajny
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Uczelnia Uniwersytet Warszawski
Grób Mariana Małowista na cmentarzu żydowskim w Warszawie

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w spolonizowanej rodzinie żydowskiej, jako syn Jakuba Małowista, lekarza. Po zdaniu matury w 1927 podjął studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Pod kierunkiem Marcelego Handelsmana napisał pracę magisterską i doktorską (Handel zagraniczny Sztokholmu i polityka zewnętrzna Szwecji w latach 1470-1503). Po ukończeniu studiów podjął pracę w gimnazjum im. Jana Kreczmara w Warszawie, gdzie jednym z jego uczniów był Richard Pipes. W 1938 zrezygnował z pracy, ze względu na panujący wśród grona nauczycielskiego antysemityzm. Od tej pory pracował w szkolnictwie żydowskim. Do wybuchu II wojny światowej pracował nad habilitacją, którą poświęcił historii Kaffy w XV wieku. Latem 1939 wyjechał na Krym w celu zobaczenia obiektów, które badał. Kilka dni po powrocie zastał go wybuch wojny.

Podczas II wojny światowej wraz z żoną i teściową przebywał w getcie warszawskim, gdzie zajmował niewielkie mieszkanie przy ulicy Siennej. Początkowo prowadził tajne komplety w tajnym gimnazjum Mirlasowej, następnie podjął pracę w szopie, równocześnie gromadząc materiały historyczne, które przetrwały w Archiwum Ringelbluma. 13 sierpnia 1942, podczas pobytu w pracy, jego żona i teściowa zostały zabrane przez Niemców na Umschlagplatz i wywiezione do obozu zagłady w Treblince. Po tym wydarzeniu zdecydował się na ucieczkę z getta. Po aryjskiej stronie pomagali mu m.in. Stanisław Herbst, Helena Brodowska, Witold Kula i Czeczottowa, nauczycielka w gimnazjum Kreczmara. Po opuszczeniu Warszawy trafił na jedną z wsi w powiecie radzyńskim, gdzie pod fałszywymi personaliami – Józef Mil, pracował jako nauczyciel. Tam doczekał końca wojny. W 1944 przeprowadził się do Lublina, gdzie zaangażował w pracę w rozgłośni radiowej PKWN. Po niedługim czasie uległ wypadkowi, wpadając pod ciężarówkę.

Był członkiem Marksistowskiego Zrzeszenia Historyków[1], współzałożycielem Towarzystwa Kursów Naukowych[2]. Członek Rady Redakcyjnej Przeglądu Historycznego[3].

Prowadził badania nad miejscem Europy Środkowo-Wschodniej w systemie gospodarczym całego kontynentu, mechanizmami gospodarczymi Europy u schyłku średniowiecza i na początku nowożytności oraz relacjami między Europą a krajami Afryki i Orientu. W 1978 podpisał deklarację założycielską Towarzystwa Kursów Naukowych.

Międzynarodowej sławy amerykański socjolog i historyk Immanuel Wallerstein wskazuje na Mariana Małowista jako najważniejszego (obok Fernanda Braudela) inspiratora koncepcji analizy systemów-światów.

W PRL informacje na temat Mariana Małowista podlegały cenzurze. W 1977 roku jego nazwisko znajdowało się na specjalnej liście osób pod szczególną kontrolą cenzury. Zalecenia cenzorskie dotyczące jego osoby zanotował Tomasz Strzyżewski, który w swojej książce o peerelowskiej cenzurze opublikował notkę informacyjną z 7 stycznia 1977 roku Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Wytyczne dla cenzorów wymieniały jego nazwisko z adnotacją: "Wszelkie próby popularyzowania w środkach masowego przekazu (prasa codzienna, radio, TV, tygodniki społeczno-polityczne) niżej wymienionych osób należy sygnalizować kierownictwu GUKPPiW". Zalecenia cenzorskie zezwalały jedynie na publikacje w prasie specjalistycznej, naukowej oraz skryptach itp.[4].

Jest pochowany na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie (kwatera 2, rząd 1)[5][6]. Jego pierwszą żoną była Maria Fryland, psycholog, a drugą Iza Bieżuńska (1917–1995), historyk, z którą wziął ślub w 1947 w Warszawie.

UczniowieEdytuj

PublikacjeEdytuj

  • Kaffa w drugiej połowie XV-go wieku = Kaffa dans la deuxième moité du XV siècle, Warszawa 1939.
  • Kaffa - kolonia genueńska na Krymie i problem wschodni w latach 1453-1475, Warszawa: Towarzystwo Miłośników Historii 1947.
  • Rzemiosło polskie epoki Odrodzenia, Warszawa: Polska Akademia Nauk 1953 (wyd. 2 - 1954).
  • Studia z dziejów rzemiosła w okresie kryzysu feudalizmu w Zachodniej Europie w XIV i XV wieku, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1954.
  • Z hospodářské problematiky krise feudalismu ve XIV. a XV. století, Praga: Československá Akademie Věd. 1956.
  • Wielkie państwa Sudanu Zachodniego w późnym średniowieczu, Warszawa: Państwowe Wydawwnictwo Naukowe 1964.
  • Śląskie tekstylia w Zachodniej Afryce w XVI i XVII wieku, 1964.
  • Ekspansja portugalska w Afryce a ekonomika Europy na przełomie XV i XVI wieku, 1968.
  • Europa a Afryka Zachodnia w dobie wczesnej ekspansji kolonialnej, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1969.
  • Croissance et régression en Europe XIVe-XVIIe siècles : recueil d'articles, Paris: A. Colin 1972.
  • Z problematyki wzrostu gospodarczego Europy Środkowo-Wschodniej w późnym średniowieczu i na początku XVI wieku, 1973.
  • Wschód a Zachód Europy w XIII-XVI wieku: konfrontacja struktur społeczno-gospodarczych, Warszawa: PWN 1973 (wyd. 2 - 2006).
  • Konkwistadorzy portugalscy, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1976 (wyd. 2 - 1992).
  • Tamerlan i jego czasy, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1985 (wyd. 2 - 1991).
  • Wokół handlu lewantyńskiego w późnym średniowieczu, Warszawa: UW 1985.
  • (współautor: Iza Bieżuńska-Małowist), Niewolnictwo, Warszawa: Czytelnik 1987.
  • Quelques aspects du commerce de l'or Soudanais au Moyen Age, Warszawa: UW 1988.
  • Podziały gospodarcze i polityczne w Europie w średniowieczu i w dobie wczesnej nowożytności, Warszawa: UW 1991.
  • Europa i jej ekspansja XIV-XVII wiek, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1993 (zbiór artykułów).
  • Western Europe, Eastern Europe and world development, 13th-18th centuries : collection of essays of Marian Małowist, ed. by Jean Batou and Henryk Szlajfer, Leiden - Boston: Brill 2010.

BibliografiaEdytuj

  • Społeczeństwo, gospodarka, kultura : studia ofiarowane Marianowi Małowistowi w czterdziestolecie pracy naukowej, pod red. Stanisława Herbsta, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1974.
  • R. Karpiński, M. Tymowski, Bibliografia prac Mariana Małowista za lata 1931–1970 [w:] Społeczeństwo – gospodarka – kultura. Studia ofiarowane Marianowi Małowistowi w czterdziestolecie pracy naukowej, red. S. Herbst i in., Warszawa 1974, s. 7–18.
  • J. Adamczyk, K. Kowalewski, Bibliografia prac Profesora Mariana Małowista za lata 1971–1988, "Przegląd Historyczny" 80, 1989, z. 4, s. 647–649.
  • Bibliografia selecta [de Marian Małowist], „Estudios Latinoamericanos”, 12, 1989, s. 36–39.
  • A. Mączak, Wstęp [w:] M. Małowist, Europa i jej ekspansja XIV–XVII w., red. H. Zaremska, Warszawa 1993, s. 5–12.
  • Biogramy uczonych. Suplement, s. 114–116; Uczeni polscy, t. 3, s. 49–51.
  • A. Wyrobisz, Marian Małowist 1909–1988, "Acta Poloniae Historica", 61, 1990, s. 311–313.
  • M. Tymowski, Professor Marian Małowist, „Africana Bulletin”, 1991, nr 38, s. 103–111.
  • M. Tymowski, Marian Małowist (19 XII 1909 – 30 VIII 1988), "Kronika Warszawy", 1989, nr 2, s. 235–245.
  • B. Zientara, Profesor Marian Małowist, "Kronika Warszawy", 1980, nr 3, s. 145–148.
  • H. Samsonowicz, Marian Małowist (19 XII1909 – 30 VIII 1988), "Kwartalnik Historyczny", 95, 1988, nr 3, s. 297–300.
  • H. Samsonowicz, Mariana Małowista pisarstwo historyczne, „Historyka”, 20, 1990, s. 51–56.
  • T. Siewierski, Inspiracje marksistowskie w twórczości Mariana Małowista [w:] Zimowa szkoła historii najnowszej 2012, red. Ł. Kamiński, G. Wołk, Warszawa 2012, s. 123-129.
  • A. Sosnowska, Zrozumieć zacofanie : spory historyków o Europę Wschodnią (1947-1994), Warszawa: Wydaw. Trio 2004.
  • A. Manikowski, Marian Małowist (1909–1988), „Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego”, 51, 1988, s. 22–26.
  • Z. Gazda, Słownik biograficzny ekonomistów polskich od XIII wieku do połowy wieku XX, Kielce 1998, s. 100–101.
  • Western Europe, Eastern Europe and World Development, 13th–18th Centuries. Collection of Essays of Marian Małowist, red. J. Batou, H. Szlajfer, Leiden–Boston 2010.
  • Tomasz Strzyżewski: Wielka księga cenzury PRL w dokumentach. Warszawa: Prohibita, 2015, s. 91. ISBN 978-83-61344-70-4.

PrzypisyEdytuj

  1. Zbigniew Romek, Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944-1970, Warszawa 2010, s. 135.
  2. Kryptonim „Pegaz”. Służba Bezpieczeństwa wobec Towarzystwa Kursów Naukowych 1978–1980, wybór, wstęp i oprac. Łukasz Kamiński, Grzegorz Waligóra, Warszawa 2008, s. 57.
  3. Przegląd Historyczny, nr1/1969
  4. Tomasz Strzyżewski 2015 ↓, s. 139.
  5. Grób Mariana Małowista w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie
  6. Cmentarze m. st. Warszawy. Cmentarze żydowskie. Warszawa: Rokart, 2003. ISBN 83-916419-3-7. - tu podane położenie grobu: kwatera 2, rząd 4
  7. Małowist, historyk z Ligi Mistrzów, wyborcza.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).

Linki zewnętrzneEdytuj