Otwórz menu główne

Naparstnica (Digitalis L.) – rodzaj roślin z rodziny babkowatych (Plantaginaceae), w systemach XX-wiecznych klasyfikowany zwykle do rodziny trędownikowatych (Scrophulariaceae). Rodzaj obejmuje 19[3] gatunków (lub 22 po włączeniu tu krzewiastych przedstawicieli rodzaju Isoplexis z wysp Makaronezji)[4] występujących głównie na obszarze śródziemnomorskim, w Afryce Północnej, Europie, Azji Zachodniej[5] i Azji Środkowej[4]. Najbardziej zróżnicowane są na Półwyspie Iberyjskim i w Azji Mniejszej[3]. W Polsce gatunkiem rodzimym jest tylko naparstnica zwyczajna (D. grandiflora), ale szereg innych jest uprawianych i dziczejących, przy czym zadomowionym antropofitem jest spośród nich tylko naparstnica purpurowa (D. purpurea)[6]. Rośliny uprawiane są jako ozdobne i lecznicze[3].

Naparstnica
Ilustracja
Morfologia (naparstnica zwyczajna)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina babkowate
Rodzaj naparstnica
Nazwa systematyczna
Digitalis L.
Sp. Pl. 621. 1753
Typ nomenklatoryczny
Digitalis purpurea L.[2]

Morfologia i biologiaEdytuj

Pokrój
rośliny dwuletnie i byliny osiągające 2 m wysokości[3]. Gatunki z sekcji Isoplexis (Wyspy Kanaryjskie) drewnieją i mają pokrój krzaczasty[4].
Liście
Niepodzielone, skrętolegle ustawione na łodydze[3]. Odziomkowe zebrane w rozetę, zwężone w ogonek, dolne łodygowe krótkoogonkowe, górne siedzące.
Kwiaty
Duże, wyrastają w kątach przysadek, zebrane w szczytowe, kłosokształtne grona. Kielich pięcioząbkowy albo pięciodzielny, zwykle z działkami zrośniętymi tylko u nasady. Korona kwiatu rurkowata, bez ostrogi, z otwartą gardzielą, od góry spłaszczona, barwy białej, różowej, brązowej, żółtej lub czerwonopomarańczowej. Cztery pręciki o nagich nitkach, dwusilne (tzn. że dwa pręciki ustawione są wyżej, a dwa niżej), osadzone u nasady rurki korony. Zalążnia górna, dwukomorowa, z licznymi zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza, z rozwidlonym znamieniem na szczycie[3].
Owoce 
Torebki otwierające się dwiema klapami, zawierające liczne nasiona[3].

SystematykaEdytuj

Rodzaj zaliczany do plemienia Digitalideae[7] w obrębie babkowatych (Plantaginaceae)[1].

W obrębie rodzaju wyróżnianych jest 6 sekcji: Digitalis, Frutescentes, Globiflorae, Isoplexis, Macranthae, Parviflorae[7].

Wykaz gatunków[8][9][10]

PrzypisyEdytuj

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-06].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-28].
  3. a b c d e f g Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 250. ISBN 0-333-74890-5.
  4. a b c David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 294. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. a b Genus: Digitalis L. (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2019-01-18].
  8. Digitalis. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-01-15].
  9. Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
  10. Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.