Choroby układu krążenia

Choroby układu krążenia – schorzenia dotyczące narządów i tkanek wchodzących w skład układu krążenia, a w szczególności serca, tętnic i żył, dlatego często są też nazywane chorobami układu sercowo-naczyniowego. Historycznie ich rozpoznawaniem i leczeniem zajmowała się interna. Obecnie są domeną kardiologii, natomiast leczeniem operacyjnym zajmują się chirurgia naczyniowa, kardiologia inwazyjna, kardiochirurgia. Leczeniem niektórych chorób naczyniowych zajmuje się też neurologia czy reumatologia.

Choroby układu sercowo-naczyniowego
ICD-10 I00-I99

Wraz z rozwojem cywilizacji doszło do zwiększonej zachorowalności na choroby układu krążenia, dlatego wiele z nich nazywanych jest chorobami cywilizacyjnymi. Jak wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce z przyczyn kardiologicznych umiera rocznie ok. 175 tys. osób, co stanowi ok. 46 proc. wszystkich zgonów[1].

Do chorób układu krążenia zaliczane są:

Spis treści

Klasyfikacja chorób układu krążenia ICD- 10 (I00- I99)Edytuj

Ostra choroba reumatyczna (I00- I02)Edytuj

  • choroba reumatyczna bez wzmianki o zajęciu serca
  • choroba reumatyczna z zajęciem serca
  • pląsawica reumatyczna

Przewlekła choroba reumatyczna serca (I05- I09)Edytuj

 
Reumatyczna choroba serca
  • choroby reumatyczne zastawki dwudzielnej
  • choroby reumatyczne zastawek tętnicy głównej
  • choroby reumatyczne zastawki trójdzielnej
  • wady wielu zastawek (skojarzone)
  • inne choroby reumatyczne serca

Choroba nadciśnieniowa (I10- I15)Edytuj

  • samoistne (pierwotne) nadciśnienie
  • choroba nadciśnieniowa z zajęciem serca
  • choroba nadciśnieniowa z zajęciem nerek
  • choroba nadciśnieniowa z zajęciem serca i nerek
  • nadciśnienie wtórne

Choroba niedokrwienna serca (I20- I25)Edytuj

  • dusznica bolesna
  • ostry zawał serca
  • ponowny zawał serca („dorzut”)
  • niektóre powikłania występujące w czasie ostrego zawału serca
  • inne ostre postacie choroby niedokrwiennej serca
  • przewlekła choroba niedokrwienna serca

Zespół sercowo - płucny i choroby krążenia płucnego (I26- I28)Edytuj

  • zator płucny
  • nadciśnienie płucne
  • inne zespoły sercowo- płucne
  • inne choroby naczyń płucnych

Inne choroby serca (I30- I52)Edytuj

 
Niedomykalność i zwężenie zastawki mitralnej

Choroby naczyń mózgowych (I60- I69)Edytuj

  • krwotok podpajęczynówkowy
  • krwotok mózgowy
  • inne nieurazowe krwotoki mózgowe
  • zawał mózgu
  • udar, nieokreślony jako krwotoczny lub zawałowy
  • niedrożność i zwężenie tętnic przedmózgowych nie powodujące zawału mózgu
  • niedrożność i zwężenie tętnic mózgowych nie powodujące zawału mózgu
  • inne choroby naczyń mózgowych
  • zaburzenia naczyń mózgowych w chorobach występujących gdzie indziej
  • następstwa chorób naczyń mózgowych

Choroby tętnic, tętniczek i naczyń włosowatych (I70- I79)Edytuj

 
Widoczne zmiany miażdżycowe aorty
  • miażdżyca
  • tętniak i tętniak rozwarstwiający tętnicy głównej
  • tętniak innych tętnic
  • inne choroby naczyń obwodowych
  • zator i zakrzep tętniczy
  • inne zaburzenia czynności tętnic i tętniczek
  • choroby naczyń włosowatych
  • zaburzenia czynności tętnic, tętniczek i naczyń włosowatych w chorobach sklasyfikowanych gdzie indziej

Choroby żył, naczyń limfatycznych i węzłów chłonnych, niesklasyfikowane gdzie indziej (I80- I89)Edytuj

  • zapalenie żył i zakrzepowe zapalenie żył
  • zakrzep żyły wrotnej
  • inne zatory i zakrzepy żylne
  • żylaki kończyn dolnych
  • guzy krwawiczne odbytu
  • żylaki przełyku
  • żylaki o innym umiejscowieniu
  • inne zaburzenia żył
  • nieokreślone zapalenie węzłów chłonnych
  • inne niezakaźne zaburzenia funkcji naczyń i węzłów chłonnych

Inne i nieokreślone zaburzenia układu krążenia (I95- I99)Edytuj

  • niedociśnienie tętnicze
  • pozabiegowe zaburzenia układu krążenia, niesklasyfikowane gdzie indziej
  • inne zaburzenia funkcji układu krążenia w chorobach sklasyfikowanych gdzie indziej
  • inne i nieokreślone zaburzenia układu krążenia.

Główne objawyEdytuj

BadaniaEdytuj

Wystąpienie jakichkolwiek niepokojących objawów chorobowych wymaga niezwłocznej konsultacji z lekarzem. Ważna jest szybka reakcja, gdyż w przypadku chorób układu krążenia od podjęcia leczenia w odpowiednim stadium uzależnione są efekty. W celu rozpoznania stosuje się badania diagnostyczne ogólne i specjalistyczne.

Wpływ badań laboratoryjnych na ocenę ryzyka chorób układu krążeniaEdytuj

Przeprowadzane badania epidemiologiczne, kliniczne i doświadczalne rozszerzyły wiedzę związaną z istnieniem parametrów pozwalających ocenić predyspozycje do rozwoju chorób układu krążenia, przede wszystkim powstających na podłożu miażdżycowym.

Wskaźniki te mają ułatwić:

  • identyfikację czynników sprzyjających rozwojowi choroby
  • wczesne wykrywanie nieprawidłowości (zanim wystąpią pierwsze objawy chorobowe)
  • ocenę rokowań u pacjentów ze zdiagnozowana chorobą
  • ocenę skuteczności podejmowanych działań profilaktycznych

Z praktycznego punktu widzenia, badania laboratoryjne pomocne w ocenie ryzyka wystąpienia chorób układu krążenia, możemy podzielić na:

Badania nieinwazyjneEdytuj

Nieinwazyjne badania układu krążenia obejmują rozpoznawanie, monitorowanie leczenia oraz stratyfikację ryzyka. Do najczęściej zlecanych badań nieinwazyjnych zaliczane są:

 
Pomostowanie aortalno-wieńcowe

Badania inwazyjneEdytuj

Jeśli wykonane badania nieinwazyjne nie są wystarczające lub stadium choroby jest na tyle zaawansowane, że wymaga ona leczenia operacyjnego, stosuje się inwazyjne metody badań, którymi są na przykład:

ProfilaktykaEdytuj

Zwalczanie czynników ryzykaEdytuj

Podstawą profilaktyki[2] chorób układu krążenia jest zwalczanie czynników ryzyka poprzez:

  • prawidłowe odżywianie
  • wyrabianie nawyków aktywnego wypoczynku
  • unikanie nałogu palenia papierosów
  • okresowe badania lekarskie, uwzględniające:
    • pomiar masy i wysokości ciała
    • pomiar ciśnienia krwi
    • pomiar glikemii
    • wykonywanie przesiewowych badań cholesterolu
    • ultrasonograficzną ocenę grubości ścian tętnic szyjnych.

Wczesne wykrywanie chorób układu krążenia u dzieci i młodzieżyEdytuj

Przewidywanie wystąpienia chorób układu krążenia, powinno się rozpocząć od oceny okresu płodowego. Biorąc pod uwagę fakt, że mała masa urodzeniowa może stanowić ryzyko choroby niedokrwiennej serca, nadciśnienia tętniczego, otyłości lub cukrzycy w życiu dorosłym, to istnieje potrzeba objęcia tej grupy dzieci wczesną profilaktyką. Takie działanie ma na celu zmniejszenie rozwoju tych i innych chorób w późniejszych latach życia. O skuteczności wczesnej identyfikacji u dzieci i młodzieży przekonuje fakt, że np. hiperlipoproteinemie, uznawane za najważniejszy czynnik ryzyka choroby niedokrwiennej serca, mogą być wykryte już we krwi pępowinowej.

Ćwiczenia fizyczneEdytuj

Korzystny wpływ aktywności ruchowejEdytuj

Przeprowadzone w wielu krajach badania dostarczyły obszerne dane świadczących o znaczeniu systematycznej aktywności fizycznej w zapobieganiu chorobom układu krążenia oraz redukcji przedwczesnej śmierci. Wyniki najczęściej cytowanych w piśmiennictwie medycznym długofalowych badań epidemiologicznych prowadzonych w Framingham, badań MRFIT, Harvard Alumni Study czy Nurses Health Study wskazują na korzystne efekty systematycznego wysiłku fizycznego w profilaktyce zmniejszenia ryzyka poważnych powikłań zdrowotnych z powodu chorób układu krążenia. Analiza wyników wieloletnich badań dowodzi, że regularny wysiłek fizyczny w odpowiednim czasie oraz intensywności wpływa pozytywnie na metabolizm lipidów i węglowodanów, czynność śródbłonka naczyniowego oraz może modyfikować korzystnie stan równowagi czynnościowej między układem krzepnięcia i fibrynolizy.

Zalecenia aktywności ruchowej w pierwotnej prewencji chorób układu krążenia i promocji zdrowiaEdytuj

Przy braku przeciwwskazań należy pamiętać, że zbyt mała dawka ćwiczeń nie przyniesie istotnych efektów fizjologicznych, a nadmierny, niedostosowany do wieku, stanu zdrowia i możliwości wysiłek może być szkodliwy. W tabeli zostały przedstawione najbardziej znane wytyczne dotyczące zaleconej aktywności ruchowej.

Aktywność ruchowa WHO 1993 Centers for Disease Control and Prevention American Heart Association and Prevention (CDCP) 1995 American College of (AHA) 1996 Europejskie Towarzystwa Sports Medicine (ACSM) 1998 International Task Force for Prevention Naukowe EAS, ESC, ESH 1998 of Coronary Heart Disease IAS 1998
Częstotliwość treningu w tygodniu 3-5 razy codziennie 3-6 razy 3-5 razy 4-5 razy 4-5 razy
Intensywność ćwiczeń 60-85% maks. tętna umiarkowana 40-60% maks. tętna 60-90% maks. tętna 60-75% maks. tętna 60-75% maks. tętna
Czas trwania jednostki treningowej 20-60 minut min. 30 minut 30-60 minut 20-60 minut 30-40 minut 20-30 minut
Rodzaj zalecanego teningu wysiłki wytrzymałościowe wysiłki wytrzymałościowe wysiłki wytrzymałościowe wysiłki wytrzymałościowe wysiłki wytrzymałościowe
Ćwiczenia oporowe uzupełnienie uzupełnienie min. 2x w tygodniu 8-10 zestawów ćwiczeń po 10-15 powtórzeń uzupełnienie min. 2x w tygodniu 8-10 zestawów ćwiczeń po 10-12 powtórzeń
Wydatek energetyczny w czasie ćwiczeń 200 kcal/dzień, 1400kcal/tydzień minimum 300 kcal/trening

Przeciwwskazania dotyczące wysiłku fizycznegoEdytuj

Osoba dorosła przed podjęciem systematycznego wysiłku fizycznego powinna wykonać podstawową diagnostykę kardiologiczną a także badania czynnościowe pod kątem sportowym – m.in. EKG spoczynkowe, aby ustalić wydolność fizyczną organizmu. W przypadku osób starszych zalecana jest dokładna diagnostyka stanu zdrowia i dostosowanie odpowiedniej formy aktywności fizycznej.

Bezwzględne przeciwwskazania do systematycznej aktywności ruchowej
  • znaczny stopień uszkodzenia serca, m.in. zmiany pozapalne mięśnia sercowego, wady serca, choroby niedokrwienna serca, które doprowadziły do niewydolności krążenia i/lub niewydolności wieńcowej spoczynkowej
  • zwężenie ujścia aortalnego
  • kardiomiopatia
  • znaczny stopień przerostu mięśnia sercowego
  • tętniak serca
  • niestabilna dusznica bolesna
  • zaburzenia przewodnictwa i/lub zaburzeń rytmu serca pojawiające się lub nasilające przy niewielkim obciążeniu wysiłkowym
  • przedwczesne pobudzenie komorowe wieloogniskowe i R/T
  • spoczynkowa tachykardia
  • napadowe migotanie przedsionków
  • nadciśnienie tętnicze nieuregulowane farmakologicznie
  • niewydolność układu oddechowego
  • istotne ograniczenie rezerw wentylacyjnych płuc
  • niewyrównana cukrzyca
  • nadwaga powyżej 60% należnej masy ciała
  • stan zapalny w organizmie
  • incydenty zakrzepowo- zatorowe w wywiadzie

Interakcje leków stosowanych w chorobach układu krążeniaEdytuj

Znajomość mechanizmów interakcji farmakodynamicznych i farmakokinetycznych leków stosowanych w kardiologii pozwala na uniknięcie potencjalnych zagrożeń wynikających z ich kojarzenia. W biotransformacji leków kardiologicznych najważniejszą rolę odgrywają trzy izoenzymy:

  • CYP 3A4
  • CYP 2D6
  • CYP 2C9

Na niepożądane reakcje lekowe narażone są zwłaszcza osoby starsze, przyjmujące wiele leków, dlatego ważne jest każdorazowe ustalenie możliwych interakcji. Ponadto na interakcje mogą wpłynąć czynniki osobowe np. przebyte choroby, rodzaju diety. Zmienność osobnicza nasilenia interakcji leków zależy od wielkości dawek leków, czasu trwania leczenia, kolejności oraz drogi ich stosowania.

Leki o potencjalnych możliwościach wchodzenia w interakcje metaboliczne z lekami kardiologicznymi metabolizowanymi przy udziale izoenzymów cytochromu P450
CYP 3A4 CYP 2D6 CYP 2C9
substraty
inhibitory
  • flukonazol
  • cymetydyna
  • amiodaron
  • fluwastatyna
  • fluoksetyna
  • metronidazol
  • ketokonazol
induktory wysoce oporny na indukcję
  • ryfampicyna
  • barbiturany
  • fenytoina

Zobacz teżEdytuj

Przypisy

  1. l, Statystyka zgonów i umieralności z powodu chorób układu krążenia, „stat.gov.pl” [dostęp 2017-05-25] (pol.).
  2. M.F. Piepoli i inni, Zapobieganie chorobom sercowo-naczyniowym w praktyce klinicznej. Podsumowanie wytycznych towarzystw europejskich 2016, „European Heart Journal”, 37, Oxford University Press, 2016, s. 2315–2381, ISSN 0195-668X [dostęp 2017-04-10].

BibliografiaEdytuj

  • "Choroby wewnętrzne" pod red. A. Szczeklika, str. 1408-1409 ​ISBN 83-7430-069-8
  • „Kardiologia zapobiegawcza” pod red. M. Naruszewicza, Szczecin, wyd. PTMNM, 2003, s. 31-34 i 217-265, ​ISBN 83-913728-3-9