Nolina

rodzaj roślin

Nolina (Nolina A. Michaux) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych (Asparagaceae). Należy do niego 21[3], 23[4] lub nawet 30[5] gatunków. Zaliczane tu dawniej rośliny o zgrubiałej nasadzie pnia wyodrębniane są w rodzaj bokarnea Beaucarnea[3], w tym bokarnea odgięta B. recurvata, zwana noliną, często uprawiana jako roślina doniczkowa w klimacie umiarkowanym[6]. Do rodzaju nolina należą kserofity południowej części Ameryki Północnej[3], rosnące w środkowej i północnej części Meksyku oraz w południowo-wschodniej i południowo-zachodniej części USA (na północy po Karolinę Południową, Oklahomę, Kolorado i Nevadę)[5].

Nolina
Ilustracja
Nolina microcarpa
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina szparagowate
Rodzaj nolina
Nazwa systematyczna
Nolina A. Michaux
Fl. Bor.-Amer. 1: 207. 19 Mar 1803[2]
Typ nomenklatoryczny
N. georgiana A. Michaux[2]
Nolina parryi
Nolina nelsoni

Liście niektórych gatunków (N. longifolia, N. microcarpa) wykorzystywane są do wyrobu mioteł, w plecionkarstwie i koszykarstwie[3]. Niektóre gatunki uprawiane są także jako ozdobne[3]. W cieplejszym klimacie umiarkowanym rosną w ogrodach m.in. N. longifolia i N. nelsonii znoszące spadki temperatur nawet do -12°C[7]. Ze względu na zawartość saponin sterydowych noliny są trujące dla owiec domowych[4].

Nazwa rodzaju upamiętnia francuskiego botanika i szkółkarza Abbé Nolina z XVIII wieku[8][9].

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Rośliny wieloletnie o drewniejącej łodydze lub o pędzie skróconym i wówczas kępiaste. Słabo rozgałęzione[4], choć zwykle występujące w koloniach kilku lub wielu rozet. Pędy osiągają zwykle do 2,5 m wysokości[8]. Czasem pień bywa zgrubiały na poziomie gruntu lub już poniżej niego[4].
Liście
Skupione w gęstą rozetę u N. bigelovii osiągającą nawet do 3,6 m średnicy[10]. Liście równowąskie i siedzące, o nasadzie rozszerzonej. Blaszka gładka lub piłkowana na brzegu[8].
Kwiaty
Jednopłciowe i obupłciowe zebrane w okazałe wiechy[4]. Łodyga kwiatonośna osiąga od 0,5 do 2,5 m wysokości, a sam kwiatostan od 0,3 do 1,8 m. Kwiaty skupione po 2–5 w węzłach wsparte są odpadającymi, rzadziej trwałymi przysadkami. Okwiat z 6 białymi lub kremowymi listkami osiągającymi tylko 1,3 do 5 mm długości, na końcach szczeciniasto gruczołowatymi. Zalążnia górna, trójkomorowa[4][8].
Owoce
Trójkomorowe torebki zawierające nieliczne (1–3), kulistawe nasiona[4]. Torebki są często rozdęte[8] i oskrzydlone[4]. Ściany cienkie lub grube, ząbkowane u dołu i na szczycie owocu, pękają zwykle nieregularnie[8].

SystematykaEdytuj

Rodzaj z rodziny szparagowatych Asparagaceae reprezentujący podrodzinę Nolinoideae Burnett, a w jej obrębie plemię Nolineae S. Watson[1] (tworzy je wspólnie z rodzajami bokarnea Beaucarnea, Dasylirion i Calibanus)[4]. Plemię to w niektórych ujęciach było wyodrębniane jako rodzina Nolinaceae Nakai[1][4].

Wykaz gatunków (nazwy zweryfikowane według The World of Plants Online)[5]

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-12-10] (ang.).
  2. a b Nolina. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-12-10].
  3. a b c d e David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 631. ISBN 978-1-107-11502-6.
  4. a b c d e f g h i j K.Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. III. Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin, Heidelberg: Springer, 1998, s. 395.
  5. a b c Nolina Michx.. W: Plants of the World Online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2019-12-10].
  6. Małgorzata Augustyn: Rośliny pokojowe. Poznań: Wydawnictwo Publicat, 2006, s. 69. ISBN 978-83-245-0950-8.
  7. Will Giles: Encyclopedia of Exotic Plants for Temperate Climates. Portland, Or.: Timber Press, 2007, s. 162–164. ISBN 978-0-88192-785-6.
  8. a b c d e f William J. Hess: Nolina. W: Flora of North America [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-12-10].
  9. Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Plant Nmaes: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology. CRC Press, 1999, s. 1829. ISBN 978-0-8493-2677-6.
  10. Fred Dortort: Guide to Succulent Plants of the World. Portland: Timber Press, 2017, s. 312. ISBN 978-0-88192-995-9.