Ogorzałka wełnista

Ogorzałka wełnista (Ochroma pyramidale), popularnie nazywana balsą – gatunek drzewa z rodziny ślazowatych. Występuje w lasach Ameryki Południowej i Środkowej oraz na Karaibach[2]. Jest często uprawiany wzdłuż atlantyckich wybrzeży Ameryki Południowej.

Ogorzałka wełnista
Ilustracja
Pęd z kwiatem i liśćmi
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd ślazowce
Rodzina ślazowate
Rodzaj ogorzałka
Gatunek ogorzałka wełnista
Nazwa systematyczna
Ochroma pyramidale (Cav. ex Lam.) Urb.
Synonimy

Ochroma bicolor Rowlee
Ochroma concolor Rowlee
Ochroma grandiflorum Rowlee
Ochroma lagopus Sw.
Ochroma obtusum Rowlee[2]

Listewki balsy różnych rozmiarów wykorzystywane w modelarstwie
Szkielet kadłuba modelu samolotu wykonany z balsy

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Drzewo o niemal walcowatej koronie, dorastające do 15 m.
Liście
Jajowo-sercowate, o drobno ząbkowanych brzegach
Kwiaty
Duże (średnica 6-10 cm), pojedyncze, zapylane przez nietoperze (chiropterogamia). Mają skórzasty, lejkowaty, 5-dzielny kielich, bladordzawą 5-płatkową koronę, 1 słupek i 5 zrośniętych pręcików.
Owoce
Wydłużona torebka wypełniona licznymi nasionami otoczonymi puchem.

Cechy drewna balsyEdytuj

Cechą charakterystyczną drewna balsy jest jego mała gęstość. Drewno bardzo miękkie i bardzo lekkie (40 – 180 kg/m³). Dwukrotnie lżejsze od korka. Jednocześnie jest dość mocne i sprężyste. Dla porównania w tabelce zestawiono gęstości drewna popularnych drzew.

Drewno Gęstość kg/m³
balsa 40 – 180, śr. 110
korek 210 – 350, śr. 280
bambus 300 – 400, śr. 350
brzoza 540 – 780, śr. 660
dąb 700 – 1000, śr. 850

ZastosowanieEdytuj

Uzyskuje się z niego bardzo lekkie (lżejsze od korka), białe drewno o tej samej nazwie (balsa). Nazwy balsa używa się również do określenia różnego rodzaju tratw (m.in. Kon-Tiki), wykonywanych z surowej (nie wysuszonej) balsy, bambusa, trzciny, używanych przez boliwijskich Indian. W zależności od miejsca (w przekroju pnia) wycięcia, wykazuje różną twardość. Części położone najbliżej środka pnia, bardzo miękkie, wykorzystuje się jako materiał wypełniający lub izolacyjny. Na elementy konstrukcyjne stosuje się tylko deseczki i listwy wycięte z części zewnętrznej pnia. Dzięki małej gęstości, jest niezastąpionym materiałem do budowy modeli latających i pływających. W modelarstwie z balsy wykonuje się wręgi (żeberka), fragmenty pokrycia płatów, stateczniki, części pokrycia kadłubów itp.

Z drewna balsy wykonywane są:

Drewno balsy twardej jest także surowcem do produkcji lignostonu, z którego wykonywane są czółenka do krosien tkackich.

  • ostatnio także końcówki kopii rycerskich służących do rekonstrukcji potyczek konnych (ang. jousting)

Drewno balsy jest też wykorzystywane w międzynarodowym programie rozwoju twórczości Odyssey of the Mind, gdzie jednym z zadań, jakie mogą wybrać uczestnicy, jest konstrukcja struktury z drewna balsy i kleju. Podczas konkursu, na strukturę nakładane są odważniki, a ocena końcowa zależy od tego, jak duży ciężar dana struktura utrzyma. Masa własna struktury nie może przekroczyć 18 gramów[3]. Pomimo tych ograniczeń, tworzone przez uczestników struktury mogą utrzymać nawet kilkaset kilogramów[4].

PrzypisyEdytuj