Opłata reprograficzna

(Przekierowano z Opłaty CL)

Opłata reprograficzna (ang. copyright levies, CL) – opłata[1] doliczana do ceny urządzeń i nośników służących do kopiowania (np. nagrywarki, kopiarki, skanery, czyste płyty CD/DVD itp.). W Polsce wynosi od 1 do 3 proc. ceny sprzętu. Opłata uiszczana jest na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania przez importerów i producentów urządzeń i czystych nośników. Importerzy i producenci doliczają opłatę do ceny urządzenia lub nośnika (opłatę faktycznie ponosi końcowy konsument). Opłata dotyczy urządzeń i nośników wykorzystywanych do zwielokrotniania utworów na własny użytek osobisty przez osoby fizyczne (np. dysków twardych, drukarek, nagrywarek CD/DVD, płyt CD, papieru ksero i in.). Opłaty reprograficzne mają w założeniu stanowić „godziwą rekompensatę” strat ponoszonych przez twórców w związku z dozwolonym przez prawo kopiowaniem ich utworów na własny użytek przez osoby fizyczne (dozwolony użytek).

Należy podkreślić, że opłata reprograficzna nie jest podatkiem od „piractwa”. Jest wynagrodzeniem dla twórców za zgodne z prawem kopiowanie legalnie pozyskanych utworów przez osoby fizyczne[2]. Określenie opłaty reprograficznej podatkiem również jest błędne, gdyż opłata ta nie spełnia wszystkich cech podatku.

Mechanizm pobierania opłat reprograficznych w PolsceEdytuj

Kwoty z tytułu opłat reprograficznych uiszczane są przez producentów i importerów drukarek, kserokopiarek, skanerów, faksów, magnetowidów oraz czystych nośników (kaset magnetofonowych, kaset VHS, płyt CD i DVD i papieru formatu A3 i A4) z mocy ustawy na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (tzw. OZZ) uprawnionych do inkasa opłat (np. ZPAV, ZAiKS, inne). Organizacje zbiorowego zarządzania po potrąceniu kosztów inkasa opłat przekazują część otrzymanych kwot twórcom jako rekompensatę za zwielokrotnianie ich utworów na użytek osobisty przez osoby fizyczne. Ciężar opłaty, która w efekcie zwiększa cenę urządzenia lub nośnika w zależności od jego rodzaju[3], obciąża końcowego nabywcę produktu. Maksymalna stawka opłaty wynosi 3 proc. ceny sprzedaży urządzenia lub nośnika.

Podstawa prawna pobierania opłat reprograficznych w PolsceEdytuj

W Polsce kwestię opłat reprograficznych reguluje art. 20 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz rozporządzenie ministra kultury z dnia 2 czerwca 2003[4]. Związek Importerów i Producentów Sprzętu Elektrycznego i Elektronicznego Branży RTV i IT w kwietniu 2014 zwracał uwagę na brak w polskiej ustawie o prawie autorskim definicji importera oraz brak definicji urządzenia reprograficznego. Ponadto Związek proponował jasne określenie podstawy naliczania opłaty reprograficznej od ceny netto urządzenia. Związek proponuje też precyzyjny przepis w ustawie o prawie autorskim, że opłata reprograficzna nakładana jest tylko na urządzenia osób fizycznych przeznaczony do prywatnego użytku (opłata nie powinna być, według Związku, nakładana na sprzęt kupowany do innych celów i przez inne podmioty)[2].

Opłaty reprograficzne w prawie Unii EuropejskiejEdytuj

Podstawą do ustanawiania opłat reprograficznych przez państwa członkowskie Unii Europejskiej jest dyrektywa 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, w szczególności zaś przepis art. 5 ust. 2 lit b)[5]. Mimo istnienia powyższej dyrektywy poziom harmonizacji przepisów w zakresie opłat reprograficznych na terytorium Unii Europejskiej jest nadal niezadowalający, co powoduje liczne problemy. Niektóre ze sporów na tle opłat reprograficznych znalazły finał przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który orzekał jak należy interpretować przepisy dyrektywy 2001/29 (WE) w zakresie „godziwej rekompensaty”[6].

KrytykaEdytuj

W Polsce, na szczeblu Unii Europejskiej i w innych krajach świata trwają spory dotyczące zasadności pobierania opłat reprograficznych i sposobu ich regulacji[7][8][9][10][11][12]. Polska jest obecnie jedynym krajem, który nie pobiera opłaty reprograficznej od producentów m.in. tabletów, smartfonów i telewizorów Smart TV. W drugim kwartale 2020 roku, Minister Kultury Piotr Gliński zapowiedział aktualizację opłaty od czystych nośników w ustawie o statusie artysty[13]. Sprawa ta została podniesiona przy okazji kampanii prezydenckiej przez Prezydenta Andrzeja Dudę, który opowiedział się przeciwko aktualizacji. Walczący o reelekcję Prezydent, napisał na Twitterze, że jego zdaniem "obciążenie wszystkich smartfonów opłatą na rzecz ZAiKS byłoby niesprawiedliwe i konstytucyjnie wadliwe".[14] Aktualnie nie trwają żadne prace legislacyjne mające na celu zaktualizowanie listy czystych nośników.

Stowarzyszenie Autorów ZAiKS twierdzi, że brak aktualizacji listy czystych nośników jest wynikiem "skutecznego i agresywnego lobbingu producentów i importerów sprzętu elektronicznego". ZAiKS argumentuje, że zaktualizowanie listy czystych nośników o smartfony, tablety i telewizory Smart TV nie wpłynie na ceny sprzętu elektronicznego, ponieważ rynek ten jest wysoce konkurencyjny a taka opłata wprowadzona w innych krajach europejskich nie poskutkowała wzrostem cen elektroniki[15]. Stowarzyszenie twierdzi ponadto, że nieaktualna lista urządzeń objętych opłatą skutkuje osłabieniem polskiej kultury i środowiska kreatywnego. Jako argument, podaje że przychody polskich twórców z tytułu opłaty reprograficznej są kilka lub nawet kilkadziesiąt razy niższe niż przychody twórców w UE[16].

PrzypisyEdytuj

  1. Art. 20 ust. 1 Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1231).
  2. a b Aleksandra Baranowska-Skimina: Opłata reprograficzna: przepisy do zmiany?. eGospodarka.pl (KASAT Sp. z o.o.), 2014-04-04. [dostęp 2014-05-03].
  3. Stawki opłaty dla poszczególnych urządzeń i nośników określa Rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 2 czerwca 2003 r. w sprawie określenia kategorii urządzeń i nośników służących do utrwalania utworów oraz opłat od tych urządzeń i nośników z tytułu ich sprzedaży przez producentów i importerów.
  4. Rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 2 czerwca 2003 r. w sprawie określenia kategorii urządzeń i nośników służących do utrwalania utworów oraz opłat od tych urządzeń i nośników z tytułu ich sprzedaży przez producentów i importerów (Dz.U. z 2003 r. nr 105, poz. 991).
  5. Dyrektywa 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym. EUR-Lex, 22/05/2001. [dostęp 2014-05-03].
  6. Por. np. wyrok TSUE w sprawie C-467/08 (Padawan vs SGAE) oraz C-462/09 (Stichting de Thuiskopie vs Opus).
  7. ETS: Sprawa C-462/09. Stichting de Thuiskopie przeciw Opus. EUR-Lex. [dostęp 2014-05-03].
  8. António Vitorino: Recommendations resulting from the mediation on private copying and reprography levies (archiwum) (ang.). Komisja Europejska, 31 stycznia 2013. [dostęp 2020-04-03].
  9. Marcin Maj: Kryminalizacja internautów wpłynie na opłaty CL?. Dziennik Internautów, 2012-02-06. [dostęp 2014-05-03].
  10. ZAiKS chce nowego podatku. Nawet 6% od smartfonów i tabletów - WNET.fm, wnet.fm [dostęp 2020-05-24].
  11. Jastrzębski: Robert Gliński, brat wicepremiera zasiada w Radzie Stowarzyszenia ZAiKS. Czy to nie konflikt interesów? - WNET.fm, wnet.fm [dostęp 2020-05-24].
  12. Opłata reprograficzna oznacza droższe smartfony i telewizory, AntyWeb, 22 maja 2020 [dostęp 2020-05-24] (pol.).
  13. Twórcy i ZAIKS popierają objęcie smartfonów i tabletów opłatą reprograficzną, dziękują Glińskiemu za poparcie, www.wirtualnemedia.pl [dostęp 2020-07-20] (pol.).
  14. Opłata reprograficzna. Andrzej Duda o podatku od smartfonów - Biznes, biznes.radiozet.pl, 1593 [dostęp 2020-07-20] (pol.).
  15. Marcin Marcinkiewicz, Opłata reprograficzna – czy zapłacimy więcej za smartfony?, Ton składowy, 3 czerwca 2020 [dostęp 2020-07-20] (pol.).
  16. Stowarzyszenie Autorów ZAiKS, Piotr Gliński zapowiedział aktualizację opłaty od czystych nośników w ustawie o statusie artysty, Stowarzyszenie Autorów ZAiKS [dostęp 2020-07-20].