Otwórz menu główne

Reinhard Gehlen

wojskowy niemiecki

Reinhard Gehlen (ur. 3 kwietnia 1902 w Erfurcie, zm. 8 czerwca 1979 w Bergu koło Starnberga) – niemiecki generał major Wehrmachtu i generał porucznik rezerwy Bundeswehry, ostatni szef wydziału OKH Fremde Heere Ost (Obce Armie Wschód) – wywiadu wojskowego niezależnego od Abwehry i SD, twórca i pierwszy kierownik zachodnioniemieckiego wywiadu zorganizowanego początkowo jako tzw. Organisation Gehlen (Organizacja Gehlena), a następnie jako Bundesnachrichtendienst (Federalna Służba Wywiadowcza; BND).

Reinhard Gehlen
Ilustracja
Reinhard Gehlen w stopniu pułkownika
generał major – WH generał porucznik rezerwy – BW generał major – WH
Dienstgrad Bundeswehr Heer 331 Generalleutnant.svg generał porucznik rezerwy – BW
Data i miejsce urodzenia 3 kwietnia 1902
Erfurt, Królestwo Prus, Cesarstwo Niemieckie
Data i miejsce śmierci 8 czerwca 1979
Berg, RFN
Przebieg służby
Lata służby 1920–1945
Siły zbrojne War Ensign of Germany (1922–1933).svg Reichswehra
Balkenkreuz.svg Wehrmacht
Bundeswehr Kreuz.svg Bundeswehra
Jednostki 213 Dywizja Piechoty
Oberkommando des Heeres
Stanowiska Oficer sztabowy
Adiutant szefa sztabu OKH
Szef sekcji wschodniej OKH
Szef wydziału FHO
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Późniejsza praca Szef Organisation Gehlen
Prezydent Bundesnachrichtendienst (BND)
Odznaczenia
DEU DK Silber BAR.png DEU KVK 1 Klasse BAR.svg Krzyż Żelazny (1939) II Klasy DEU KVK 2 Klasse swords BAR.svg DEU WH-Dienstauszeichnung (Heer-KM) 25Jahre BAR.svg Medal Pamiątkowy 1 października 1938
Krzyż Wielki II Klasy Orderu Zasługi RFN Army Good Conduct Medal ribbon.svg OPMM-co.svg
Reinhard Gehlen
Data i miejsce urodzenia 3 kwietnia 1902
Erfurt
Data i miejsce śmierci 8 czerwca 1979
Berg
Prezydent Bundesnachrichtendienst
Okres od 1 kwietnia 1956
do 30 kwietnia 1968
Przynależność polityczna bezpartyjny
Następca Gerhard Wessel
Reinhard Gehlen w niewoli amerykańskiej, 1945

ŻyciorysEdytuj

Urodzony w 1902 r. w Erfurcie, był synem por. Walthera Gehlena. Jego matka pochodziła z arystokratycznej, flamandzkiej rodziny van Vaernewycków. W 1908 r. Gehlenowie przenieśli się do Wrocławia, gdzie ojciec został księgarzem. Reinhard Gehlen uczył się w gimnazjum im. Króla Wilhelma, a w 1918 r. wstąpił do armii. W 1931 r. wziął ślub, jego żona wywodziła się z rodziny jednego z generałów Fryderyka Wielkiego, dzięki czemu Gehlen zaczął szybko awansować[1].

Po ukończeniu Akademii Wojennej w 1935 roku został oficerem sztabowym w wydziale operacyjnym Sztabu Generalnego[1]. W chwili wybuchu II wojny światowej (kampanii wrześniowej) był szefem sztabu 213. dywizji w stopniu majora[1]. Oficer łącznikowy w czasie kampanii francuskiej. W czerwcu 1940 roku został adiutantem szefa Sztabu Generalnego Franza Haldera, by w październiku 1940 objąć kierownictwo sekcji wschodniej w wydziale operacyjnym sztabu armii.

Jako oficer wydziału operacyjnego był jednym ze współautorów planu ataku III Rzeszy na ZSRR[1]. W kwietniu 1942 w stopniu podpułkownika przejął kierowanie wydziałem Obce Armie Wschód[2] (niem. Fremde Heere Ost) w Sztabie Generalnym Wojsk Lądowych (OKH), który miał siedzibę w Mamerkach (w czasie pobytu Hitlera w Wilczym Szańcu). W grudniu 1944 awansowany do stopnia generała-majora. Gehlen przebywał zwykle w Mamerkach, chociaż jego placówka wywiadu znajdowała się w Twierdzy Boyen w Giżycku. Tam zbierano informacje na tematy związane z sytuacją wojskową i przygotowywano agentów na teren ZSRR. Według J. Thorwalda[3], który prowadził rozmowy z Gehlenem przed napisaniem książki, w twierdzy Boyen przygotowywano kadrę na potrzeby Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej.

Jego realistyczne raporty zostały uznane przez Hitlera za defetyzm, co doprowadziło do zdymisjonowania go 9 kwietnia 1945 r., jednak już wcześniej Gehlen zabezpieczył archiwa Wydziału Obce Armie Wschód i ukrył je w starej kopalni na terenie Bawarii, by mogły stać się argumentem na rzecz zwolnienia z amerykańskiej niewoli, gdy już się do niej dostanie[1]. Reinhard Gehlen dostał się 22 maja 1945 do niewoli amerykańskiej[4].

Pobyt w Stanach ZjednoczonychEdytuj

Wkrótce po dostaniu się do niewoli zwrócił się do władz amerykańskich z przygotowanym oświadczeniem: Jestem głównodowodzącym Grupy Armii Wschód w kwaterze głównej wojsk niemieckich. Mam do przekazania informacje o najwyższym znaczeniu dla waszego rządu[5].

Mimo takiej postawy i złożonej propozycji został niebawem osadzony wraz z innymi niemieckimi więźniami w obozie w Salzburgu. Niedługo potem Rosjanie domagali się jego wydania (razem z aktami), ale Amerykanie nie chcieli spełnić ich żądań, gdyż już wiedzieli kim jest ten „nieokrzesany” generał.

Gehlen przybył do Fort Hunt, niedaleko Waszyngtonu, na pokładzie wojskowego samolotu DC-3 po kilkunastu dniach od zakończenia II wojny światowej. Tu na miejscu odwiedzali go kolejni wysoko postawieni oficerowie wojska, wywiadu (m.in. Allen Dulles – szef Biura Służb Strategicznych OSS, poprzedniczki CIA) oraz doradcy prezydenta Harry’ego Trumana.

Dla Amerykanów stał się ważnym źródłem informacji na temat Rosjan (Sowietów) i ich potencjału militarnego, gdyż jako jeden z najważniejszych oficerów Hitlera na froncie wschodnim kierował rozległą i dobrze zorganizowaną siatką nazistowskich szpiegów (jej członkami nie byli wyłącznie Niemcy) działających na szkodę Armii Czerwonej i całego ZSRR.

Organisation GehlenEdytuj

Osobny artykuł: Organisation Gehlen.

Z upoważnienia Amerykanów Gehlen przystąpił latem 1945 do tworzenia służby wywiadowczej o nazwie Organizacja Gehlena. Organizacja ta stanowiła podstawę utworzonej w 1956 w Niemczech Federalnej Służby Wywiadowczej (Bundesnachrichtendienst). Reinhard Gehlen stał na jej czele przez 12 lat, od 1956 do 1968, gdy został zmuszony do przejścia w stan spoczynku i zastąpił go Gerhard Wessel. Został przyjęty do Bundeswehry jako generał-porucznik rezerwy.

Po II wojnie światowejEdytuj

Po rocznym pobycie w Waszyngtonie Gehlen powrócił do Niemiec jako wpływowy agent. Jego – często wyolbrzymione – raporty na temat siły militarnej Związku Radzieckiego (m.in. na temat przewagi Rosjan w broni balistycznej określonej przez Amerykanów jako „luka nuklearna” lub „luka rakietowa”) spowodowały zaostrzenie stosunków pomiędzy wrogimi sobie blokami (Wschód – Zachód) i eskalację zimnej wojny do niebezpiecznych granic (m.in. kryzys kubański). Na podstawie tych raportów[6] amerykańscy wojskowi, analitycy z CIA i wywiadu wojskowego (oraz przedstawiciele kompleksu przemysłowo – zbrojeniowego) domagali się od Kongresu zwiększenia budżetu na obronność.

Do współpracy z Amerykanami Gehlen zaangażował – wbrew pierwotnym ustaleniom – byłych gestapowców i SS-manów. Wśród jego współpracowników byli m.in.:

  • dr Franz Alfred Six (odpowiadał za wymordowanie ponad trzydziestu Żydów w getcie w Smoleńsku);
  • Emil Augsburg (nadzorował mordowanie ludzi na tyłach wroga na terenie ZSRR);
  • Klaus Barbie („Rzeźnik z Lyonu”; przez pewien czas mieszkał w USA).

Badacz spisków Carl Oglesby w książce Reinhard Gehlen. The Secret Treaty of Fort Hunt twierdzi, że Organizacja Gehlena stanowiła przykrywkę dla ODESSY, podziemnej organizacji założonej w celu zachowania pokonanej III Rzeszy.

Agencja 114Edytuj

Tuż po zakończeniu II wojny światowej Armia Stanów Zjednoczonych, szukając informacji na temat działań sowieckich agentów w strefie okupowanej przez USA, nawiązała kontakt z Reinhardem Gehlenem, który przystąpił do tworzenia agencji. Oprócz działań kontrwywiadowczych wymierzonych w Sowietów, Agencja 114 rozpoczęła również monitorowanie krajowych lewicowców i pacyfistów. Wykorzystywana do celów kontrwywiadowczych, służyła jako główne wejście do zachodnioniemieckiego wywiadu dla byłych nazistów.

AwanseEdytuj

OdznaczeniaEdytuj

III RzeszaEdytuj

i inne

Republika Federalna NiemiecEdytuj

ZagraniczneEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Konrad Szelest, Reinhard Gehlen – od generała Hitlera do amerykańskiego szpiega, „Przegląd”, 15 stycznia 2018 [dostęp 2018-01-21] (pol.).
  2. Część Abteilung Fremde Heere – wywiad płytki OKH.
  3. Autora książki Iluzja. Żołnierze radzieccy w armii Hitlera. Warszawa-Kraków 1994.
  4. Wołoszański 1997 ↓, s. 173–174.
  5. Vankin i Whalen 1997 ↓, s. 296.
  6. Vankin i Whalen 1997 ↓, s. 300.
  7. Reinhard Gehlen – Biografie WHO’S WHO, www.whoswho.de [dostęp 2018-12-19].
  8. Powstanie Bundeswehry.

BibliografiaEdytuj

  • Bielak F.: Służby wywiadowcze Republiki Federalnej Niemiec. Wyd. MON Warszawa 1985, s. 200. ​ISBN 83-11-07191-8​.
  • Gehlen R.: Sensacyjne wspomnienia szefa wywiadu. Warszawski Dom Wydawniczy – Wydawnictwo ATENA Warszawa 1993, s. 281. ​ISBN 83-900246-1-6​.
  • Kilarski R.: Organizacja wywiadowcza Reinharda Gehlena. Wyd. MON Warszawa 1978, s. 388.
  • Wolanowski L.: Cichy front. Iskry Warszawa 1955, 1956, s. 229.
  • Bogusław Wołoszański: Tajna wojna Hitlera. Warszawa: Wyd. Colori, 1997. ISBN 83-904972-2-0. (pol.)
  • Jonathan Vankin, John Whalen: Największe spiski ostatniego stulecia. Warszawa: Świat Książki, 1997. ISBN 978-83-7129-955-1. (pol.), Tytuł oryginału: 50 greatest conspiracies of all time.