Robert Altman
Robert Bernard Altman (ur. 20 lutego 1925 w Kansas City, Missouri, zm. 20 listopada 2006 w Los Angeles) – amerykański reżyser, scenarzysta i producent filmowy. Laureat honorowego Oscara za całokształt twórczości w roku 2006.
![]() | |
Prawdziwe imię i nazwisko |
Robert Bernard Altman |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
20 lutego 1925 |
Data i miejsce śmierci |
20 listopada 2006 |
Zawód |
reżyser |
Współmałżonek |
LaVonne Elmer |
Lata aktywności |
1947–2006 |
Życiorys
edytujUrodził się w Kansas City (Missouri) jako syn Bernarda „B.C.” Altmana, sprzedawcy ubezpieczeń i Helen Mathews Altman. Był potomkiem jednego z pasażerów na statku Mayflower. Robert i jego dwójka młodszego rodzeństwa cieszyli się wygodnym i stabilnym wychowaniem, w dużej mierze dzięki prowadzeniu ręką matki. Ich ojciec był alkoholikiem, który miał reputację miłośnika romansów i awantur. Matka, Helen Altman, nieco powściągliwa kobieta, przyjęła katolicką wiarę swojego męża, i to ona utrzymywała porządek w domu. Jednak jej najstarsze dziecko od najmłodszych lat wykazywało buntowniczość ojca, a uczęszczanie do lokalnych katolickich szkół podstawowych nie wpływało na jego zachowanie. Podobnie jak jego ojciec, lubił pić i imprezować, a wykazywał poważne zainteresowanie tylko jedną czynnością: oglądaniem filmów[1].
Uczęszczał do szkół jezuitów. Studiował inżynierię na University of Missouri. W czasie II wojny światowej przez krótki czas był drugim pilotem bombowca B-24. Tuż po wojnie pracował jako dziennikarz i pisał scenariusze do słuchowisk radiowych. W 1947 r. zajmował się realizacją filmów dokumentalnych i instruktażowych w wytwórni Calvin Company. W Paryżu mieszkał przez 10 lat, gdzie zrealizował kilka filmów. Gdy nie kręcił filmów, pracował w teatrze i w operze. W 2006 r. Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej przyznała mu honorowego Oscara za całokształt twórczości.
Zwłoki reżysera zostały skremowane, a prochy rozsypane do morza[2]. Miał pięcioro dzieci z trzema żonami.
Charakterystyka twórczości
edytujDebiutem filmowym był niskobudżetowy kryminał Młodociani przestępcy (1957). Później realizował filmy dokumentalne oraz telewizyjne między innymi Alfred Hitchcock przedstawia. Pierwszy sukces odnotował reżyserując MASH (1970). W krytyczny sposób przedstawił obraz wojny w Wietnamie. Obnażył głupotę wojskowego reżimu i biurokracji, które prowadzą do absurdu. W tej komedii wyraźnie wprowadził zasadę zbiorowego portretu: jest wielu bohaterów pierwszoplanowych, a fabuła składa się z dużej ilości wątków. Rozwiązania te Altman wykorzystywał w następnych swoich filmach Nashville (1975), Dzień weselny (1978).Często korzystał z konwencji kina gatunkowego: thrillera Gracz (1992), westernu McCabe i pani Miller (1971), czy kryminału Długie pożegnanie (1973). Burzył jednak konwencję, wprowadzał ton prześmiewczy, aby podkreślić dramatyczną sytuację bohaterów. Altman stawiał swoją diagnozę, ośmieszał mity, które przeczyły prawdzie[3].
Filmografia
edytujKino
edytuj- Młodociani przestępcy (1957) – debiut pełnometrażowy
- The James Dean Story (1957, dokumentalny)
- The Katherine Reed Story (1965, krótki dokument)
- Pot au feu (1965, nowela filmowa)
- Odliczanie (1968)
- Ów chłodny dzień w parku (1969)
- MASH (1970)
- Brewster McCloud (1970)
- McCabe i pani Miller (1971)
- Obrazy (1972)
- Długie pożegnanie (1973)
- Złodzieje tacy jak my (1974)
- Kalifornijski poker (1974)
- Nashville (1975)
- Buffalo Bill i Indianie (1976)
- Trzy kobiety (1977)
- Dzień weselny (1978)
- Kwintet (1979)
- Idealna para (1979)
- Zdrowie (1980)
- Popeye (1980)
- Wróć, Jimmy Deanie (1982)
- Chorągiewki (1983)
- Secret Honor (1984)
- Szalony z miłości (1985)
- O.C. & Stiggs (1987)
- Poza terapią (1987)
- Aria (1987), część Selections from Abaris ou les Boréades
- Vincent i Theo (1990)
- Gracz (1992)
- Na skróty (1993)
- Prêt-à-Porter (1994)
- Kansas City (1996)
- Fałszywa ofiara (1998)
- Kto zabił ciotkę Cookie? (1999)
- Dr T. i kobiety (2000)
- Gosford Park (2001)
- The Company (2003)
- Ostatnia audycja (2006)
Telewizja
edytujPoniżej przedstawiono wybrane seriale Altmana z lat 50. i 60. XX wieku:[4]
- Alfred Hitchcock przedstawia (serial telewizyjny, 2 odcinki: 1957–1958)
- M Squad (serial, 1 odcinek: 1958)
- The Millionaire (serial, 13 odcinków: 1958–1959)
- Whirlybirds (serial, 20 odcinków: 1958–1959)
- Hawaiian Eye (serial, 1 odcinek: 1959)
- Sugarfoot (serial, 2 odcinki: 1959−1960)
- Troubleshooters (serial, 14 odcinków: 1959−1960)
- U.S. Marshal (serial, 16 odcinków: 1959−1960)
- The Gale Storm Show: Oh! Susanna (serial, 1 odcinek: 1960)
- Bronco (serial, 1 odcinek: 1960)
- Maverick (serial, 1 odcinek: 1960)
- Bonanza (serial, 8 odcinków: 1960–1961)
- The Roaring 20's (serial, 9 odcinków: 1960–1961)
- Lawman (serial, 1 odcinek: 1961)
- Surfside 6 (serial, 1 odcinek: 1961)
- Peter Gunn (serial, 1 odcinek: 1961)
- Route 66 (serial, 1 odcinek: 1961)
- Bus Stop (serial, 8 odcinków: 1961–1962)
- Cain’s Hundred (serial, 1 odcinek: 1962)
- Kraft Mystery Theater (serial, 3 odcinki: 1962)
- The Gallant Men (pilot serialu: 1962)
- Tanner on Tanner (2004)
Nagrody
edytuj- Nagroda Akademii Filmowej 2006: Oscar Honorowy za całokształt twórczości
- Złoty Glob 2001: Najlepszy reżyser za Gosford Park
- Nagroda BAFTA
- 1993: Nagroda im. Davida Leana za najlepszą reżyserię Gracz
- 2001: Nagroda im. Alexandra Kordy dla najwybitniejszego brytyjskiego filmu roku za Gosford Park
- Nagroda na MFF w Cannes
- Nagroda na MFF w Berlinie
- 1976: Złoty Niedźwiedź za Buffalo Bill i Indianie
- 1985: Nagroda Międzynarodowej Federacji Krytyki Filmowej (FIPRESCI) za Secret Honor
- 2006: Nagroda Specjalna za Ostatnia audycja
- Nagroda na MFF w Wenecji
- 1993: Złoty Lew za Na skróty
- 1996: Honorowy Złoty Lew za całokształt twórczości
Przypisy
edytuj- ↑ Ann T. Keene , Altman, Robert Bernard (1925-2006), Oxford University Press, październik 2013, DOI: 10.1093/anb/9780198606697.article.1803866 [dostęp 2022-03-13] .
- ↑ Robert Altman (1925-2006). Find a Grave. [dostęp 2020-03-20].
- ↑ Joanna Wojnicka , Olga Katafiasz , Słownik wiedzy o filmie, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Park, 2005, s. 282-284, ISBN 978-83-7266-325-2 [dostęp 2024-06-05] .
- ↑ Robert Altman [online], IMDb [dostęp 2022-03-24] .
Bibliografia
edytuj- Rafał Syska, Zachować dystans. Filmowy świat Roberta Altmana, Rabid, Kraków 2008.
Linki zewnętrzne
edytuj- Robert Altman w bazie IMDb (ang.)
- Robert Altman w bazie Filmweb
- Robert Altman w bazie Notable Names Database (ang.)
- ISNI: 0000000109174187
- VIAF: 76394475
- ULAN: 500250499
- LCCN: n81003475
- GND: 11850231X
- NDL: 00511689
- LIBRIS: 1zcgkw1k4dfqnkv
- BnF: 12364350j
- SUDOC: 03265555X
- SBN: RAVV029112
- NLA: 36097950
- NKC: xx0002127
- BNE: XX1266542
- NTA: 071362533
- BIBSYS: 90161778
- CiNii: DA09142489
- Open Library: OL24927A
- PLWABN: 9810623069905606
- NUKAT: n00054946
- J9U: 987007603842105171
- CANTIC: a19339859
- LNB: 000227569
- NSK: 000520650
- BLBNB: 000596522
- KRNLK: KAC201201573