Siergiej Witte

polityk rosyjski

Siergiej Juliewicz Witte (ros. Сергей Юльевич Витте; ur. 17 czerwca?/29 czerwca 1849 w Tyflisie, zm. 2 marca?/15 marca 1915 w Piotrogrodzie) – rosyjski polityk, minister finansów Rosji w latach 1892–1903, premier Rosji w latach 1905–1906, hrabia.

Siergiej Witte
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

17 czerwca?/29 czerwca 1849
Tyflis

Data i miejsce śmierci

2 marca?/15 marca 1915
Piotrogród

Premier Imperium Rosyjskiego
Okres

od 19 października 1905
do 22 kwietnia 1906

Poprzednik

Iwan Durnowo (jako przewodniczący Komitetu Ministrów Imperium Rosyjskiego)

Następca

Iwan Goriemykin

Minister Finansów
Okres

od 30 sierpnia 1892
do 29 sierpnia 1903

Poprzednik

Iwan Wyszniegradski

Następca

Eduard Pleske

Minister Kolei
Okres

od 15 lutego 1892
do 30 sierpnia 1892

Poprzednik

Adolf Hubbenet

Następca

Apollon Kriwoszein

podpis
Odznaczenia
Order Świętego Włodzimierza I klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Orła Białego (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny I klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława I klasy (Imperium Rosyjskie) Order Orła Czarnego (Prusy) Krzyż Wielki Orderu Orła Czerwonego (Prusy) Order Królewski Korony (Prusy) Komandor Krzyża Wielkiego Orderu Wazów (Szwecja) Wielki Komandor Orderu Danebroga (Dania) Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Krzyż Wielki Orderu Orła Białego (Serbia) Order Krzyża Takowy I klasy (Serbia) Order Świętego Aleksandra (Bułgaria) Kawaler Orderu Leopolda (Austria) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wielki Orderu Chrystusa Order Podwójnego Smoka (Cesarstwo Chińskie) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Słonia Białego (Tajlandia) Wielka Wstęga Orderu Wschodzącego Słońca (Japonia) Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) Krzyż Złoty Orderu Zbawiciela (Grecja) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Rumunii Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Etiopii Order Lwa i Słońca (Persja) dla obcokrajowców Order Osmana (Imperium Osmańskie)

Życiorys

edytuj

Urodził się w rodzinie wysokiego urzędnika państwowego. W 1870 zakończył fakultet fizyko-matematyczny uniwersytetu Noworosyjskiego w Odessie. Po studiach wyznaczony dyżurnym ruchu Odeskiej Kolei Żelaznej. Później przez ok. 20 lat pracował w Stowarzyszeniach kolei prywatnych w dziedzinach finansowych. W 1883 wydał książkę „Zasady formowania taryf kolejowych w przewozie towarów”, która przyniosła mu szeroką popularność. Od 1889 dyrektor Departamentu Kolei Żelaznych w ministerstwie finansów, a od lutego 1892 minister transportu, a od sierpnia 1892 minister finansów. Był jedną z najważniejszych postaci w planowaniu urzeczywistnienia unowocześnienia gospodarki rosyjskiej. Dążył do modernizacji i szybkiej industrializacji Rosji, forsował budowę kolei transsyberyjskiej. Poprzez industrializację kraju chciał umocnić monarchię. Z inicjatywy Wittego przeprowadzono szereg reform: wprowadzono monopol winny w 1894, wybudowano wspomnianą Syberyjską Kolej Żelazną, przeprowadzono reformę pieniądza w 1897 (wymiana rubla na złoto). W związku z udziałem obcego kapitału w przedsięwzięciach ekonomicznych nastąpiło zbliżenie Rosji z Francją w 1891. W 1894 i 1904 podpisano z Niemcami umowy celne. 22 stycznia 1902 utworzono Zebranie Specjalne traktujące o potrzebach przemysłowych w gospodarce rolnej. Ponieważ Mikołaj II nie zdecydował się na reformy w rolnictwie Zebranie w 1905 było rozwiązane.

Witte przeciwstawiał się polityce Japonii wobec Rosji, prowadził politykę zbliżenia z Chinami, w czasie wojny 1905 występował przeciw zajęciu Port Artur. Przy jego udziale zawarto sojusz obronny Rosji z Chinami skierowany przeciw Japonii. Zgodnie z nim przystąpiono do budowy Wschodniochińskiej Kolei Żelaznej w Mandżurii. Witte był jednak przeciwny rozwiązaniu konfliktu z Japonią drogą zbrojną. Spowodowało to rozchodzenie się polityki Wittego i Mikołaja II. Jego dążenia reformatorskie doprowadziły do konfliktu z innymi ministrami, szczególnie z Wiaczesławem von Plehwe, ministrem spraw wewnętrznych Cesarstwa Rosyjskiego i szefem tajnej policji politycznej, który oskarżył go o udział w rzekomym spisku żydowskim (Witte pochodził ze strony ojca z luterańskiej rodziny Niemców bałtyckich, ze strony matki z rosyjskiej arystokracji).

29 sierpnia 1903 r. Witte został zdymisjonowany ze stanowiska ministra finansów i wyznaczony na stanowisko przewodniczącego Komitetu Ministrów. Na tym stanowisku, na prośbę cara, doprowadził do podpisania układu pokojowego z JaponiąPokoju w Portsmouth, łagodzącego skutki przegranej przez Rosję wojny z Japonią w 1905 r., za co otrzymał tytuł hrabiego, ale przezwany był przez kręgi rządowe, arystokratyczne i naród „pół sachaliński” ze względu na oddanie Japonii południowej połowy wyspy Sachalin. Następnie pod jego wpływem car wydał opracowany przez Wittego Manifest październikowy 1905, próbujący uśmierzyć rewolucyjne nastroje społeczne. Od października 1905 do kwietnia 1906 premier rządu Rosji.

Jako premier wydawał polecenia wysyłania oddziałów karnych do dławienia rewolucji 1905 na Syberię, w rejony Morza Bałtyckiego, do Polski. Posłał wojska garnizonu petersburskiego do zdławienia rewolucyjnego powstania zbrojnego w Moskwie. W 1906 wziął pożyczkę od Francji w wysokości 2,25 mld franków. Po dymisji osiadł w Petersburgu. Pozostawał członkiem Rady Państwa i brał udział w pracach komitetu finansów, którego był przewodniczącym do śmierci.

Później ostrzegał cara przed włączeniem się Rosji do I wojny światowej, proponując zawarcie traktatów pokojowych z Niemcami i Francją, jednak car nie posłuchał jego rad. W latach 1907–1912 napisał „Wspomnienia”, w których przedstawił politykę carskiego państwa.

Bibliografia

edytuj
  • Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia t. 5 Moskwa 1971.