Stefan Pomarański

polski instruktor harcerski

Stefan Pomarański (ur. 7 września 1893 w Warszawie, zm. 15 grudnia 1944 we Flossenbürgu) – major piechoty Wojska Polskiego, historyk, instruktor skautowy i harcerski.

Stefan Pomarański
Borowicz
major piechoty major piechoty
Data i miejsce urodzenia 7 września 1893
Warszawa
Data i miejsce śmierci 15 grudnia 1944
Flossenbürg
Przebieg służby
Lata służby 1914–1945
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Srebrny Wawrzyn Akademicki Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kawaler Orderu Palm Akademickich (Francja)
Odznaka 1 Kompanii Kadrowej

ŻyciorysEdytuj

 
Podporucznicy legioniści Zygmunt Żarski-Radoński i Stefan Pomarański
 
Stefan Pomarański (drugi od lewej) podczas odczytu na temat „Dusza wielkiej wojny w powieści” (21 stycznia 1932). W środku ppłk Zygmunt Cšadek
 
Rondo Braci Pomarańskich w Zamościu

Działalność niepodległościową rozpoczął w Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie”. W 1912 wstąpił do Polskich Drużyn Strzeleckich, gdzie przybrał pseudonim Borowicz. W 1914 ukończył Gimnazjum Mariana Rychłowskiego[1]. Od sierpnia 1914 razem z bratem Zygmuntem w Legionach Polskich. 6 sierpnia 1914 wymaszerował z Krakowa w składzie 2 plutonu 1 kompanii kadrowej (brat służył w 3 plutonie). W maju 1915 ranny pod Tarłowem. We wrześniu 1915 oddelegowany do Polskiej Organizacji Wojskowej. Był m.in. dowódcą warszawskiego okręgu miejskiego i dowódcą szkoły podchorążych w Warszawie. Był pracownikiem Biura Komisji do Spraw Jeńców Tymczasowej Rady Stanu[2]. W lipcu 1917 aresztowany przez władze niemieckie, zbiegł z obozu internowanych w Szczypiornie. Następnie przebywał w Zamościu, gdzie wraz z braćmi Zygmuntem i Józefem założył Księgarnię Polską i wydawał Kronikę Powiatu Zamojskiego (od 1919 Teka Zamojska). W czasie wojny bolszewickiej był komendantem Kwatery Głównej Sztabu Ścisłego Naczelnego Wodza, przygotowywał komunikaty prasowe Sztabu Generalnego.

Ukończył studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie potem pracował naukowo (zajmował się głównie historią powstania styczniowego i Legionów Polskich, m.in. zbadał i ogłosił drukiem akta komisji śledczej w sprawie Romualda Traugutta i napisał historię 36 pp LA). W 1922 uzyskał doktorat na UW (uzyskanie tytułu doktora filozofii ogłoszono w 1934[3]). Był pomocnikiem referenta w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, po czym został zwolniony z dniem 30 czerwca 1922 na własną prośbę i przeszedł do pracy w Archiwum Akt Dawnych[4]

W 1928 wrócił do czynnej służby wojskowej, był dowódcą kompanii 36 pułku piechoty. Z dniem 1 kwietnia 1935 został przydzielony do Min. Wyznań Relig. i Ośw. Publ. na sześciomiesięczną praktykę[5]. 27 czerwca 1935 został mianowany majorem ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 80. lokatą w korpusie oficerów piechoty[6]. We wrześniu tego roku został przeniesiony w stan spoczynku.

Po wybuchu II wojny światowej walczył w obronie Lwowa, następnie internowany na Węgrzech działał w konspiracji. Aresztowany przez Gestapo, został zamordowany w obozie koncentracyjnym Flossenbürg 15 grudnia 1944 roku.

Był starszym bratem Zygmunta Pomarańskiego i Józefa Pomarańskiego, którzy zostali zamordowani w obozie Auschwitz-Birkenau.

Jego dziećmi byli Przemysław (poległ w wojnie obronnej Polski 1939 roku), Leszek (zginął w powstaniu warszawskim), Sława (zm. 2015), Mirosław (zm. 1989) i Wanda (zm. 2010).

SkautingEdytuj

W sierpniu 1911 Stefan Pomarański zorganizował pierwszą w Warszawie męską drużynę skautów przy polskim prywatnym gimnazjum na ul. Smolnej Dolnej 4 (najprawdopodobniej źródło 1 WDH). Stało się to możliwe, ponieważ właściciel, a zarazem dyrektor szkoły Marian Rychłowski, dawny zesłaniec polityczny, był gorącym patriotą, stronnikiem Obozu Niepodległościowego, całkowicie przekonanym o bliskim już wybuchu wojny światowej. Uważał, że młodzież polska weźmie w niej udział z bronią w ręku, a więc powinna być do tej walki przygotowana, zaś program ćwiczeń skautowych znakomicie się do tego nadawał.

Z chwilą wybuchu I wojny światowej wielu wychowanków gimnazjum Rychłowskiego przekradło się przez granicę zaborów i walczyło w Legionach. Wśród nich byli: drużynowy 1 WDH i jego zastępca. W 1916 stanął na czele Polskiej Organizacji Skautowej, brał udział w zjednoczeniu polskiego ruchu skautowego i utworzeniu Związku Harcerstwa Polskiego.

Ordery i odznaczeniaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Wojciech Rylski: Absolwenci Reytana 1914, nr 24. wne.uw.edu.pl (zarchiwizowane w archive.org). [dostęp 2020-07-28].
  2. Włodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 221.
  3. Zarządzenia Ministra Spraw Wojskowych. Stwierdzenia. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 7, s. 91, 12 marca 1934. 
  4. Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego”. Nr 26, s. 464, 19 sierpnia 1922. 
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 21 marca 1935 roku, s. 34.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 28 czerwca 1935 roku, s. 71.
  7. M.P. z 1931 r. nr 18, poz. 31 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
  8. a b c d e Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 586–587.
  9. M.P. z 1934 r. nr 64, poz. 97 „za zasługi na polu pracy społecznej”.
  10. M.P. z 1937 r. nr 257, poz. 407 „za wybitną działalność wydawniczą w dziedzinie literatury pięknej i zasługi na polu księgarstwa”.
  11. 6 sierpień: 1914–1934, Warszawa: Zarząd Główny Związku Legjonistów Polskich, 1934, s. 20.

BibliografiaEdytuj