Tatra K2
Tatra K2 – dwuczłonowy tramwaj wytwarzany od 1966 r. (prototyp w tym samym r.) do 1983 r. w zakładach ČKD w Pradze, którego konstrukcja opiera się na jednoczłonowym tramwaju Tatra T3. Ogółem wyprodukowano 569 wagonów tego pierwszego seryjnie wytwarzanego czechosłowackiego tramwaju przegubowego. Tatry K2 zakupili zarówno przewoźnicy czechosłowaccy, jak i zagraniczni (Sarajewo i ZSRR). Według stanu z początku 2020 r. tramwaje K2 eksploatowano w Bratysławie, Brnie i Sarajewie, przede wszystkim w wersji zmodernizowanej (modernizacje przebiegały od lat 90. XX wieku).
![]() Tatra K2 w Brnie | |
Dane ogólne | |
Kraj produkcji | |
---|---|
Producent | |
Miejsce produkcji | |
Lata produkcji |
1966–1983 |
Dane techniczne | |
Liczba członów |
2 |
Długość |
20 400 mm |
Szerokość |
2500 mm |
Wysokość |
3050 mm |
Masa |
21 900 kg |
Rozstaw wózków |
1000 mm |
Rozstaw osi w wózkach |
1900 mm |
Moc silników |
4 × 40 kW |
Typ silników |
TE 022 |
Napięcie zasilania |
600 V |
Prędkość maksymalna |
60 km/h |
Wnętrze | |
Liczba miejsc siedzących |
49 |
Liczba miejsc ogółem |
158 |
Historia
edytujPonieważ klasyczne tramwaje koncepcji PCC nie mogły zastąpić wielowagonowych składów starych tramwajów dwuosiowych[1], przedsiębiorstwo ČKD rozpoczęło na początku lat 60. XX wieku prace nad stworzeniem dwuczłonowego tramwaju opartego konstrukcyjnie na Tatrze T3, który oznaczono jako Tatra K1 i którego dwa prototypy wyprodukowano w 1964 r.[2] Produkcji seryjnej nie podjęto z powodu wysokiej awaryjności wyposażenia elektryczn-pneumatycznego. W 1966 r. powstał prototypowy tramwaj z wyposażeniem w pełni elektrycznym, który oznaczono jako K2.[3] Produkcja seryjna tramwajów K2 trwała do 1983 r. Następcą typu K2 miał się stać tramwaj Tatra KT6, lecz nigdy nie rozpoczęto jego produkcji[4].
Konstrukcja
edytujTatra K2 to jednokierunkowy, sześcioosiowy, silnikowy wagon tramwajowy składający się z dwóch członów. Pod względem mechanicznym jest identyczny ze swoim poprzednikiem, tramwajem K1.[2] Skrajne wózki są napędowe, przejęte z tramwaju Tatra T3, wózek środkowy (bez silnika, ale z hamulcem), na którym opierają się obydwa człony, jest toczny z hamulcem elektromagnetycznym i szynowym[1]. Przegub łączący obydwa człony znajduje się nad środkowym wózkiem. Do wnętrza każdego z członów, z prawej strony nadwozia prowadzi dwoje czteroczęściowych drzwi harmonijkowych[1]. Czoła tramwaju są wykonane z laminatu i powstały zgodnie z projektem Františka Kardausa (identyczne jak w tramwajach T3).
Podłoga w tramwaju K2 położona jest na wysokości 900 mm nad główką szyny[5]. Podłogę wykonano z wodoodpornej sklejki i pokryto gumową wykładziną[1]. Szyby okienne umieszczono w ramach z wykorzystaniem gumowych profili. Górna część okien jest przesuwna, ponadto wentylację usprawniają cztery sufitowe klapy. Oświetlenie składa się z podsufitowych opraw żarowych, ogrzewanie zapewniają grzejniki oporowe[6]. Plastikowe siedzenia (w pierwszej serii skajowe) umieszczono w układzie 2+1. W przedniej części Tatry K2 znajduje się oddzielona od przedziału pasażerskiego kabina motorniczego, który kieruje tramwajem za pośrednictwem pedału nastawnika i hamulca[6].
W tramwaju K2 zamontowano wyposażenie elektryczne typu UA12 z rozruchem oporowym[7]. W skrajnych wózkach znajdują się silniki prądu stałego TE 022 (każdy napędza jedną oś), które są połączone szeregowo[6]. Silniki z wentylacją obcą są zasilane przez szeregowo połączone rezystory. Obwód pulpitu motorniczego i obwód chłodzenia pierwszego silnika jest zasilany z przetwornicy wirowej[7]. Prąd elektryczny pobierany jest z sieci trakcyjnej przy pomocy pantografu nożycowego umieszczonego z przodu pierwszego członu (w tramwajach K2YU z pierwszych serii produkcyjnej dla Sarajewa pantograf umieszczono na dachu drugiego członu).
Produkowane były wersje K2 dla Czechosłowacji, K2SU dla ZSRR i K2YU dla Jugosławii, przy czym różnice między poszczególnymi wariantami były nieznaczne.
Modernizacje
edytujPierwszą większą modernizację tramwajów K2 była modyfikacja rozruchu silników, którą przeprowadzono w Brnie. Po tych tzw. „małych modernizacjach” przy rozruchu zmodernizowanych tramwajów silniki były załączane w szereg, a przy zwiększaniu prędkości nastąpiło ich przełączenie w obwód równoległy[8]. Tak przebudowane tramwaje oznaczono K2MM, modernizacje przebiegały w latach 1984–1996 w warsztatach głównych Dopravnego podniku města Brna. Na typ K2MM przebudowano ogółem 67 brneńskich Tatr K2[9], jednak z powodu problemów z przełączaniem silników dokonano potem modernizacji wstecznej[10].
Modernizacje tramwajów typu K2 eksploatowanych w Czechach i na Słowacji przeprowadzane były od roku 1995.
Zdjęcie | Typ | Modernizacja | Lata modernizacji |
Eksploatacja |
---|---|---|---|---|
Tatra K2G | wyposażenie elektryczne TV8 | 1995–2005 | Ostrawa, Bratysława | |
Tatra K2R Tatra K2R.03 |
nowy wygląd, wyposażenie elektryczne TV8 | 1995–1998 1997–1999 |
Brno | |
Tatra K2S | nowy wygląd, wyposażenie elektryczne TV14 lub TV Progress | 1998–2009 | Bratysława | |
Satra II | nowy wygląd, wyposażenie elektryczne TV14 lub Siemens | 1998–201? | Sarajewo | |
Tatra K2T | wyposażenie elektryczne TV14 | 1999–2000 | Brno | |
Tatra K2R.03-P | nowy wygląd, wyposażenie elektryczne TV Progress | 2000–2002 | Brno | |
Tatra K2P | wyposażenie elektryczne Progress | 2000–2005 | Brno, Ostrawa | |
Tatra K3R-N | nowy wygląd, wyposażenie elektryczne TV Progress, środkowy człon niskopodłogowy | 2002–2004 | Brno | |
Satra III | nowy wygląd, wyposażenie elektryczne Siemens, środkowy człon niskopodłogowy | 2004–201? | Sarajewo | |
Vario LF2R.E | nowy wygląd, wyposażenie elektryczne TV Europulse, częściowo niskopodłogowy | od 2008 | Brno | |
Vario LF2R.S | nowy wygląd, wyposażenie elektryczne Škoda, częściowo niskopodłogowy | 2013–2014 | Ostrawa |
Dostawy
edytujPaństwo | Miasto | Typ | Lata dostaw | Liczba | Numery taborowe | |
---|---|---|---|---|---|---|
Czechosłowacja | Bratysława | K2 | 1969–1977 | 86 | 309–394 | [5] |
K2YU | 1983 | 3 | 7085–7087 | [5] | ||
Brno | K2 | 1967–1983 | 120 | 601–607, 1008–1117 | [11] | |
K2YU | 1983 | 15 | 1118–1132 | [12] | ||
Ostrawa | K2 | 1967–1969 | 8 | 802–809 | [13] | |
K2YU | 1983 | 2 | 810–811 | [13] | ||
Jugosławia | Sarajewo | K2YU | 1973–1983 | 90 | 201–290 | [14] |
ZSRR | Charków | K2SU | 1968–1969 | 40 | 1901–1940 | [15] |
Kujbyszew | K2SU | 1967–1969 | 30 | 1001–1030 | [16] | |
Moskwa | K2SU | 1967–1970 | 60 | 151–211 | [17] | |
Nowosybirsk | K2SU | 1967–1969 | 36 | 121–156 | [18] | |
Rostów nad Donem | K2SU | 1968 | 5 | 1001–1005 | [19] | |
Swierdłowsk | K2SU | 1967–1969 | 20 | 801–820 | [20] | |
Tuła | K2SU | 1969–1970 | 19 | 401–419 | [21] | |
Ufa | K2SU | 1968–1969 | 35 | [18] | ||
Łączna liczba: | 569 |
Eksploatacja
edytujPrototyp
edytujPrototyp tramwaju K2 wyprodukowano w 1966 r., dostarczono do Pragi i oznaczono numerem 7001[3]. Został później wystawiony na Międzynarodowych Targach Inżynieryjnych (MSV) w 1966 r. pod numerem 7000. Pod koniec 1966 r. sprzedano do Mostu, gdzie próby tramwaju przeprowadzono w 1967 r.[22] Na przełomie lat 1967–1968 został sprzedany Brna, gdzie z numerem 607 wszedł do eksploatacji na początku 1968 r.[23] W 1969 r. został przenumerowany na 1007, wycofany został w 1988 r. jako pierwszy z brneńskich tramwajów K2 (nie licząc egzemplarzy, które spłonęły)[23].
Czechy
edytujBrno
edytujNajwiększą liczbę tramwajów K2 eksploatował Dopravní podnik města Brna (DPmB). Do tej morawskiej metropolii pierwszych sześć tramwajów (nr 601–606) dostarczono na początku 1967 r., a eksploatację liniową rozpoczęto 19 lutego tego samego roku[11]. Tramwaj nr 605 wystawiono na Międzynarodowych Targach Inżynieryjnych we wrześniu, a zatem ten egzemplarz zaczął kursować dopiero w październiku 1967 r.[24] Na początku 1968 r. zakupiono siódmy tramwaj (nr 607), prototyp wcześniej przetestowany w Pradze i Moście[23]. W 1969 r. tramwaje oznaczono numerami z zakresu 1001–1007. Dostawy tramwaju K2 do Brna trwały w latach 1969, 1973, 1974, 1975 i 1977 (w sumie 117 wagonów)[11].
Na przełomie lat 1975–1976 tramwaj nr 1013 testowano w Budapeszcie[25]. W drugiej połowie lat 70. XX wieku doszło do kilku pożarów tramwajów K2. Z tego powodu DPmB zakupiło od ČKD nowe tramwaje (nr 1024 w 1977 r., nr 1046 w 1979 r. i nr 1105 w 1982 r.[11]).
W 1983 r. do Brna przybyło ostatnich 15 tramwajów K2 (nr 1118–1132), tym razem w wersji K2YU, które były pierwotnie przeznaczone dla Sarajewa[12]. W 1984 r. tramwaj nr 1118 przebudowano w ramach „małej modernizacji” na typ K2MM. Do eksploatacji liniowej wszedł po długotrwałych testach w 1986 r.[8] Następnie przebudowy te przeprowadzono również w innych tramwajach, ale z powodu awaryjności dokonano potem modernizacji wstecznej.
W 1995 r. rozpoczęto modernizacje tramwajów K2, które zbliżały się już do końca czasu użytkowania[8]. Jako pierwsze powstały tramwaje Tatra K2R, a następnie Tatra K2R.03, K2R.03-P, K2T i K2P. Głównym celem tych modernizacji (oprócz gruntownego remontu) była wymiana energochłonnego wyposażenia elektrycznego. Ogółem zmodernizowano 44 wagony K2, do których w 2004 r. dołączyły jeszcze dwa trójczłonowe tramwaje Tatra K3R-N[26].
W 1988 r. wycofano pierwszy tramwaj typu K2 z eksploatacji (nr 1007). Pierwsza fala wycofania z eksploatacji miała miejsce po dostarczeniu ostatniej serii tramwajów Tatra T3SUCS w 1989 r., w latach 1989–1990 wycofano część najstarszych tramwajów K2.[8] Kolejne tramwaje przestały kursować w 1997 r., po 2003 r. (tramwaj nr 1095 w 2005 r. przeniesiono do Muzeum Techniki w Brnie)[26] a ostatnia fala miała miejsce w 2008 r., kiedy tramwaje K2 zastąpiono częściowo niskopodłogowymi Vario LF2. W 2014 r. w eksploatacji w Brnie znajdowało się tylko 15 Tatr K2, których większość pochodziła z 1983 r.[27] W przypadku egzemplarzy, które nie przeszły większej przebudowy, przeprowadzono częściową modernizację poprzez instalację elektronicznych paneli informacyjnych.
Tramwaje nr 1034, 1074 i 1104 po wycofaniu z ruchu sprzedano firmie Pars nova, która dokonała ich remontu (nr 1034 i 1074 – typ Satra II, nr 1104 – typ Satra III) i dostarczyła do Sarajewa[11].
Ołomuniec
edytujDopravní podnik města Olomouce w latach 90. XX wieku, w związku z koniecznością wycofania najstarszych Tatr T3, planował zakup dwóch lub trzech używanych Tatr K2 z Brna. Ostatecznie zdecydowano jednak zakupić nowe tramwaje niskopodłogowe typu Škoda 03T[28].
Ostrawa
edytujDo Ostrawy pierwsze przegubowe tramwaje ČKD dostarczono już w 1965 r., były to prototypy tramwaju Tatra K1[29]. Wagony typu K2 dostarczono do Ostrawy w trzech seriach: trzy tramwaje na początku roku 1967 (nr 802–804, wyprodukowano w 1966 r.[30]), pięć w roku 1969 (nr 805–809) a ostatnie dwa typu K2YU, pierwotnie przeznaczone dla Sarajewa, w 1983 r. (nr 810 i 811)[13].
Nowsze tramwaje zakupione w 1969 i 1983 r. zostały zmodernizowane do wersji Tatra K2G w drugiej połowie lat 90. XX wieku, pozostałe eksploatowano bez większych modernizacji[31]. Tramwaje nr 802 i 803 poddano jednak remontowi na początku XXI wieku (typ K2R.P), wagon nr 804 wycofano w 2005 r. z przeznaczeniem na historyczny. Do remontu jednak nie doszło, a w 2010 r. tramwaj sprzedano na złom[13].
Kolejnym wycofanym z ruchu tramwajem serii K2 była Tatra K2G nr 810, która w 2008 roku uległa zniszczeniu w wypadku[13]. W 2013 r. odstawiono wagony K2G nr 808 i 809, które wykorzystano do budowy tramwajów Vario LF2 nr 1402 i 1403. Tramwaj nr 811 wycofano w 2017 r.[32]. W 2018 r. zakończono eksploatację tramwajów Tatra K2G nr 805–807, kończąc tym samym historię typu K2G w Ostrawie. Ostatnie dwa tramwaje K2R.P zostały wycofane jesienią tego samego roku po dostarczeniu dwudziestu nowych tramwajów Stadler Tango NF2[33]. Tatra K2R.P nr 802 ma zostać dołączona do zbioru zabytkowych pojazdów ostrawskiego przewoźnika[34], natomiast K2R.P nr 803 stała się własnością lokalnego klubu miłośników transportu miejskiego[35].
Słowacja
edytujBratysława
edytujJedynym słowackim systemem tramwajowym, któremu dostarczono przegubowe tramwaje K2, była Bratysława. Pierwszy wagon tego typu dostarczono w 1969 r. (nr 309), właściwe dostawy rozpoczęto w 1971 r. i kontynuowano w latach 1974, 1975 i 1977 (w sumie 86 tramwajów, ostatni o numerze 394)[5]. Tramwaj nr 394 (od roku 1983 nr 8133), nigdy nie wszedł do eksploatacji z pasażerami, od dostawy do 2009 r. był wykorzystywany jako wagon szkoleniowy[36]. W 1983 r. zakupiono trzy wagony K2YU, które pierwotnie były przeznaczone dla Sarajewa a które otrzymały w Bratysławie numery z zakresu 7085–7087. W tym samym roku przenumerowano tramwaje K2 (nr 309–393, z wyjątkiem wagonu nr 318) na 7001–7084. Tramwaj nr 318 odstawiono w 1983 r. z powodu usterki i przeznaczono na magazyn części zamiennych[37].
W latach 1998–2009 bratysławskie tramwaje K2 modernizowano na typ Tatra K2S (jeden tramwaj na typ K2G). Ostatni niezmodernizowany tramwaj K2 nr 7084 wycofano 1 lutego 2010 r.[38], od tamtego czasu kursują jedynie egzemplarze zmodernizowane na typy K2G i K2S.[39]
Pierwszą odstawioną liniową bratysławską „ka dwójką” stał się tramwaj nr 318 (1983), do którego w latach 80. XX wieku dołączyły kolejne dwa egzemplarze (uszkodzone w wypadkach i pożarach). Pierwsza fala wycofania z eksploatacji miała miejsce na początku lat 90. XX wieku po dostawie tramwajów Tatra T6A5, kolejna w roku 1997 (dostawy następnych T6A5) i w roku 2009 (dostawy tramwajów K2S)[5].
Tramwaj nr 7009 w 1993 r. stał się wagonem historycznym; przywrócono mu wcześniejszy numer taborowy 317.[40] W 2009 r. do celów historycznych przeznaczono również wagon nr 7086 i szkoleniowy nr 8133.[36][41] Tramwaje nr 7034 i 7038 wyremontowano w ČKD i w 1996 r. podarowano Sarajewu[5].
Bośnia i Hercegowina
edytujSarajewo
edytujDo Sarajewa, stolicy Bośni i Hercegowiny, ČKD dostarczyło w latach 1973–1983 w sumie 90 tramwajów K2YU, które oznaczono numerami z zakresu 201–290.[7] Od czechosłowackich tramwajów K2 odróżniały się przede wszystkim pantografem, który w pierwszych egzemplarzach umieszczono na drugim członie[14]. Dla Sarajewa było także pierwotnie przeznaczonych 20 kolejnych egzemplarzy K2YU, które w 1983 r. odkupiły czechosłowackie przedsiębiorstwa (15 Brno, 2 Ostrawa, 3 Bratysława).
W ramach powojennej pomocy, w 1996 r. ČKD podarowało sarajewskiemu przewoźnikowi dwa wyremontowane, ex-bratysławskie tramwaje K2, którym nadano numery 291 i 292.[5] ČKD we współpracy z Pars nova odkupiło wycofany z ruchu brneński tramwaj K2 i zmodernizowało go na prototyp typu Satra II (1998)[11]. W 2004 r. powstały prototypy Satry II i Satry III z innym typem wyposażenia elektrycznego (oba tramwaje także odkupione z Brna)[11], kolejne modernizacje przeprowadzono już na sarajewskich K2YU.
Rosja
edytujTramwaje typu K2, w przeciwieństwie do Tatr T3, nie odniosły dużego sukcesu w Związku Radzieckim. Większość tramwajów wycofano z ruchu po około 10 latach od rozpoczęcia ich eksploatacji. Chociaż pojemność tramwaju przegubowego była zadowalająca, wystąpiły problemy ze środkowym wózkiem tocznym lub konstrukcją przegubu[15].
Najwięcej egzemplarzy typu K2SU w ZSRR posiadał przewoźnik z Moskwy, który zakupił w latach 1967–1970 60 tramwajów (nr 151–211, oprócz nr 156) łącznie z prototypem (nr 151), który szybko sprzedano do Nowosybirska[17][42]. Pierwszy K2SU został dostarczony do Moskwy w styczniu 1967 r. i pojawił się w służbie 30 stycznia tego samego roku[17]. W 1970 r. przeprowadzono testy składów dwuwagonowych K2SU, jednak ostatecznie nie zdecydowano się na eksploatację tych tramwajów w składach[17]. W 1976 r. w Moskwie kursowało 49 tramwajów K2SU, ostatnie tramwaje wycofano w 1981 r.[17]
Poza Moskwą tramwaje K2SU eksploatowano w miastach: Ufa, Nowosybirsk, Rostów nad Donem (5 tramwajów dostarczonych w 1968 r. wycofano 10 lat później)[43], Samara (30 tramwajów w latach 1967–1969, wycofane po upływie gwarancji w 1979 r.)[16], Jekaterynburg (1967–1969 20 tramwajów, ostatnie wycofane w 1980 r., jeden zachowany na historyczny)[20] a Tuła (19 tramwajów w latach 1969–1970; jeden tramwaj zezłomowany po pożarze w 1971 r., kolejnych 6 wycofano w 1976 r., resztę do 1978 r.)[21].
Ukraina
edytujCharków
edytujDo ukraińskiego Charkowa dostarczono 40 tramwajów w latach 1968–1969. Pierwsze tramwaje K2SU pojawiły się w Charkowie w grudniu 1968 r., ich regularna eksploatacja rozpoczęła się 1 lutego 1969 r.[15] Kolejne tramwaje dostarczono do końca wspomnianego roku, wszystkie K2SU otrzymały numery z zakresu 1901–1940. W drugiej połowie lat 70. XX wieku zakupiono jeszcze używane K2SU, cztery z Tuły i 5 z Moskwy, które wykorzystano jako źródło części zamiennych[15]. Dzięki nim i dzięki warsztatom przewoźnika w Charkowie wagony K2SU kursowały tutaj bez większych problemów do 1991 r., kiedy to wycofano je z eksploatacji[15]. Przyczyniły się do tego dostawy tramwajów Tatra T6B5.
Zobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ a b c d Alan Butschek: 100 let elektrické pouliční dráhy v Brně 1900–2000. Ústí nad Labem a Brno: Vojtěch Wolf – Vydavatelství WOLF, 2000, s. 76.
- ↑ a b K2. Prazsketramvaje.cz. [dostęp 2011-12-30].
- ↑ a b Ludvík Losos , Atlas tramvají, NADAS, 1981, s. 54, 127, 171 (cz.).
- ↑ Robert Mara: Tatra T3 1960–2000. 40 let tramvají Tatra T3. Praha: K-Report Pavel Malkus, 2001, s. 76. ISBN 80-903012-0-7.
- ↑ a b c d e f g Tatra – ČKD K2. Imhd.zoznam.sk. [dostęp 2011-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-06)]. (słow.).
- ↑ a b c Butschek, s. 77.
- ↑ a b c Martin Černý: Malý atlas městské dopravy 2002. Praha: Gradis Bohemia, 2002, s. 68–69. ISBN 80-902791-5-5.
- ↑ a b c d Butschek, s. 79.
- ↑ Evidence vozů DPMB, typ: K2MM [online], Bmhd.cz [dostęp 2011-12-30] .
- ↑ Martin Hemzal, manil: Rekonstrukce tramvají K2. Bmhd.cz, 2008-08-30. [dostęp 2011-12-30].
- ↑ a b c d e f g Evidence vozů DPMB, typ: K2. Bmhd.cz. [dostęp 2011-12-30].
- ↑ a b Evidence vozů DPMB, typ: K2YU. Bmhd.cz. [dostęp 2011-12-30]. (cz.).
- ↑ a b c d e K2. Mhd-ostrava.cz. [dostęp 2017-12-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-16)]. (cz.).
- ↑ a b Christoph Jähne: K2YU. Tatrabahn.de. [dostęp 2011-12-30]. (niem.).
- ↑ a b c d e Andriej Butkowskij, Andriej Rybka: Istorija wagona Tatra K2. Gortransport.kharkov.ua. [dostęp 2011-12-30]. (ros.).
- ↑ a b Tatra K2. Samaratrans.info. [dostęp 2011-12-30]. (ros.).
- ↑ a b c d e Gława 15. Oswojenie moskowskich okrain. Tram.ruz.net. [dostęp 2011-12-30]. (ros.).
- ↑ a b Christoph Jähne: K2SU. Tatrabahn.de. [dostęp 2011-12-30]. (niem.).
- ↑ Vehicles List, Rostov-na-Donu. Tatra K2. Transphoto.ru. [dostęp 2011-12-30]. (ang.).
- ↑ a b Jewgienij Kuzniecow: Tatra K-2. E-tram.narod.ru. [dostęp 2011-12-30]. (ros.).
- ↑ a b Vehicles List, Tula. Tatra K2. Transphoto.ru. [dostęp 2011-12-30]. (ang.).
- ↑ Petr Nevyhoštěný. 50 let rychlodráhy Most – Litvínov (1. část). „Městská doprava”. 2, s. 19–21, 2007.
- ↑ a b c Vůz DPMB 1007 (K2). Bmhd.cz. [dostęp 2011-12-30].
- ↑ Vůz DPMB 1005 (K2). Bmhd.cz. [dostęp 2011-12-30].
- ↑ Vůz DPMB 1013 (K2). Bmhd.cz. [dostęp 2011-12-30].
- ↑ a b Tomáš Kocman. Brněnské tramvaje 2003 – 2008: 3. část – Článkové tramvaje K2, K3 a VarioLF2. „Městská doprava”. 5, s. 10–11, 2008.
- ↑ Tomáš Kocman. Tramvajová doprava v Brně 2012-2014. „Městská doprava”. 1, s. 14–23, 2015.
- ↑ Tramvaje 03T – Astra, Mhd-olomouc.cz [dostęp 2013-07-07] [zarchiwizowane 2015-11-21] .
- ↑ K1. Prazsketramvaje.cz. [dostęp 2011-12-30].
- ↑ Vyhledávání vozů vyrobeno mezi lety 1966 a 1967, hledaný typ: K2, řazeno dle roku výroby a v. č. [online], Seznam-autobusu.cz, 18 czerwca 2020 .
- ↑ Jaromír Štěpán. Modernizace tramvají v Ostravě. „Městská doprava”. 6, s. 6–9, 2002.
- ↑ DP Ostrava: vozy K2. Seznam-autobusu.cz. [dostęp 2017-12-26].
- ↑ kpmhd_ostrava: K2 / K2YU / K2G / K2R.P #802 – #811 1966–2018. Instagram, 2018-10-26. [dostęp 2018-11-02].
- ↑ Vůz DP Ostrava #802 (ČKD Tatra K2R.P). Seznam-autobusů.cz. [dostęp 2019-01-17].
- ↑ Vůz DP Ostrava #803 (ČKD Tatra K2R.P). Seznam-autobusů.cz. [dostęp 2019-01-17].
- ↑ a b Tatra – ČKD K2 > #8133. Imhd.zoznam.sk. [dostęp 2011-12-30]. (słow.).
- ↑ Tatra – ČKD K2 > #318. Imhd.zoznam.sk. [dostęp 2011-12-30]. (słow.).
- ↑ Tatra – ČKD K2 > #7084. Imhd.zoznam.sk. [dostęp 2011-12-30]. (słow.).
- ↑ Po 41 rokoch sa Bratislava rozlúčila s pôvodnými električkami typu K2. Imhd.zoznam.sk. [dostęp 2011-12-30]. (słow.).
- ↑ Tatra – ČKD K2 > #317. Imhd.zoznam.sk. [dostęp 2011-12-30]. (słow.).
- ↑ Tatra – ČKD K2 > #7086. Imhd.zoznam.sk. [dostęp 2011-12-30]. (słow.).
- ↑ Novosibirsk, tram # 120. Transphoto.ru. [dostęp 2011-12-30]. (ang.).
- ↑ Jiří Vobecký. Sto let elektrické tramvaje v Rostově na Donu. „Městská doprava”. 6, s. 22–23, 2002.