Tetraboran sodu

związek chemiczny

Tetraboran sodu, pot. boraks, Na
2
B
4
O
7
nieorganiczny związek chemiczny, sól sodowa kwasu borowego. Tworzy bezbarwne kryształy Na
2
B
4
O
7
·10H
2
O
rozpuszczalne w wodzie. Powoli ogrzewany traci wodę krystaliczną, w temperaturze 300–400 °C przechodzi w sól bezwodną. Barwi płomień na zielono. Występuje w przyrodzie jako minerał boraks rodzimy (Na
2
B
4
O
7
·10H
2
O
) oraz częściowo odwodnione tinkalkonit i kernit[2].

Tetraboran sodu
Struktura kryształu dekahydratu
Struktura kryształu dekahydratu
Struktura kryształu pentahydratu
Struktura kryształu pentahydratu
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny Na
2
B
4
O
7
Inne wzory Na
2
B
4
O
7
·10H
2
O
Masa molowa 201,22 g/mol
Wygląd bezbarwne, szkliste, higroskopijne ciało stałe[1]
Minerały kernit (tetrahydrat)[2]
tinkalkonit (pentahydrat)[2]
boraks rodzimy (dekahydrat)
Identyfikacja
Numer CAS 1303-96-4 (bezwodny)
1303-96-4 (dekahydrat)
12045-88-4 (pentahydrat)
12045-87-3 (tetrahydrat)
PubChem 10219853
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC S01AX07

ZastosowaniaEdytuj

Stosowany jako odczynnik, np. do wytwarzania pereł boraksowych, jako środek ułatwiający lutowanie.

Najważniejszym zastosowaniem przemysłowym boraksu jest produkcja szkła, szkliw, ceramiki i wełny szklanej[4][5] oraz wytwarzania nadboranu sodu (NaBO
3
), wykorzystywanego w dużych ilościach, zwłaszcza w Europie, jako wybielacz w detergentach. Ponadto jest stosowany m.in. jako topnik do spawania i lutowania oraz składnik nawozów[4]. W gospodarstwach domowych jest wykorzystywany np. do zwalczania insektów, środek czyszczący, dezynfekujący i odwaniający[6].

Sproszkowanego boraksu używa się również w taksydermii poprzez wcieranie go w skórę i kości wypychanego zwierzęcia celem zakonserwowania ich[7][8][9]. W przeciwieństwie do arszeniku, używanego niegdyś do konserwacji wypchanych zwierząt, boraks nie jest drażniący dla skóry[7].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, s. 4-87, ISBN 978-1-4987-5429-3.
  2. a b c CRC Handbook of Chemistry and Physics, David R. Lide (red.), wyd. 88, Boca Raton: CRC Press, 2007, s. 4-63, ISBN 978-0-8493-0488-0.
  3. Tetraboran sodu (nr 229946) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2019-06-17]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
  4. a b Metals and their Compounds. W: Karl Heinz Büchel, Hans-Heinrich Moretto, Peter Woditsch: Industrial Inorganic Chemistry. Wyd. 2. Wiley-VCH, 2000, s. 225–227. DOI: 10.1002/9783527613328.ch03. ISBN 978-3-527-61332-8.
  5. Adam Bielański: Podstawy chemii nieorganicznej. Wyd. 5. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 779–780. ISBN 83-01-13654-5.
  6. Domowe zastosowanie boraksu. «wTwoimDomu.com», 2015. [dostęp 2016-01-26].
  7. a b Gerald J. Grantz: Home Book of Taxidermy and Tanning. Stackpole Books, 1985, s. 15.
  8. Victoria Woollaston: The science of TAXIDERMY: Expert reveals the gruesome ins and outs of mounting and preserving dead creatures. DailyMail, 31 grudnia 2014. [dostęp 19 czerwca 2017].
  9. Industrial Minerals and Extractive Industry Geology. Geological Society of London, 2002, s. 89.