Barwinek pospolity
Barwinek pospolity (Vinca minor L.) – gatunek rośliny należący do rodziny toinowatych (Apocynaceae). Rośnie dziko w zachodniej, wschodniej, południowej i środkowej Europie, brak go w Skandynawii[3]. Jest jedynym gatunkiem barwinka występującym w Polsce w stanie dzikim (dość rzadko). W rozproszonych stanowiskach występuje niemal na całym niżu. W górach spotykany jest rzadziej. Jest również uprawiany jako roślina ozdobna.
![]() Pokrój rośliny | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek |
barwinek pospolity |
Nazwa systematyczna | |
Vinca minor L. Sp. pl. 1:209. 1753 |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Vinca_minor_%27Aureomarginata%27_kz02.jpg/220px-Vinca_minor_%27Aureomarginata%27_kz02.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Vinca_minor_%27Cahill%27_kz2.jpg/220px-Vinca_minor_%27Cahill%27_kz2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Vinca_minor_%27Ralph_Shugert%27_kz01.jpg/220px-Vinca_minor_%27Ralph_Shugert%27_kz01.jpg)
Morfologia
edytuj- Pokrój
- Drobna, zimozielona krzewinka osiągająca wysokość do 20 cm.
- Łodyga
- Łodygi zdrewniałe dołem, pokładające się i zakorzeniające. Osiągają długość do 1 m. Łodygi kwiatowe wyprostowane, wzniesione.
- Liście
- Naprzeciwległe. Liście skórzaste, całobrzegie, eliptyczne, ciemnozielone i błyszczące, do 5 cm długości, krótkoogonkowe.
- Kwiaty
- Niebieskie lub jasnofioletowe, obupłciowe, o średnicy około 2,5 cm, wyrastające pojedynczo w pachwinach liści. Kielich kwiatowy pięciodzielny, znacznie krótszy od korony. Korona o rurce lejkowatej i płasko rozpostartych płatkach. Pięć pręcików przyrośniętych do rurki korony, słupek na szczycie zgrubiały, przy nasadzie zalążni dwa żółte miodniki.
- Owoce
- Dwa cylindryczne mieszki.
-
Liście
-
Pąk kwiatowy
-
Kwiaty
Biologia i ekologia
edytujRoślina wieloletnia, chamefit. Kwitnie od marca do maja. Kwiaty owadopylne, zapylane przez pszczoły i motyle. Nasiona rozsiewane głównie przez mrówki (myrmekochoria). Rozmnaża się głównie wegetatywnie. Rośnie w lasach liściastych. Doskonale znosi zacienienie. Przeważnie występuje na żyznych, zasobnych w wapń i kwaśnych glebach, o odczynie pH 4,9-6,5). Często tworzy zwarte łany. Najwyższe zanotowane jego stanowiska znajdują się w Bieszczadach, gdzie sięga do wysokości 1100 m n.p.m. Cała roślina jest lekko trująca: Zawiera wininę, pubescynę i minorynę. Objawami zatrucia są: zmniejszenie ciśnienia krwi, zaburzenia pracy serca i oddychania[4]. Liczba chromosomów 2n = 48[5].
Zagrożenia i ochrona
edytujRoślina była objęta w Polsce częściową ochroną gatunkową na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin[6]. Od 2014 roku nie podlega ochronie. Zagrożona ze względu na swoje walory dekoracyjne. Często jest bowiem wykopywana ze stanowisk naturalnych do uprawy jako roślina ozdobna.
Zastosowanie
edytuj- Roślina ozdobna, często uprawiana. Używana jako roślina okrywowa na kobierce, obwódki, często sadzona na cmentarzach. Ma bardzo małe wymagania zarówno co do gleby jak i oświetlenia. Obok bluszczu i kopytnika najlepiej znosi zacienienie.
- Roślina lecznicza:
- Surowiec zielarski: ziela barwinka – Herba Vincae pervincae (Herba Vincae minoris, Herba Pervincae).
- Skład: Zawiera alkaloidy: winkaminę, izowinkamina, perwincynę; kwas ursolowy, gorycz (wincynę), leukoantocyjanidyny, flawonoidy (robininę), garbniki, kwasy organiczne, pektyny, trójterpeny, sole mineralne.
- Działanie: obniża ciśnienie krwi (hypotonicum), stosuje się go w przypadkach krwawień, stanów zapalnych błon śluzowych oraz w leczeniu egzem. Napar ziela stosuje się w zakrzepowym zapaleniu żył, stanach osłabienia oraz niedotlenienia serca i mózgu, zawrotach głowy, uporczywych migrenach, szumie w uszach, nerwicach wegetatywnych, padaczce, chorobach płuc, krwawieniach wewnętrznych i macicznych[7].
- Zbiór: od maja do sierpnia. Zebrany surowiec suszy się naturalnie, w miejscu przewiewnym i suchym
- W krajach o cieplejszym klimacie jako surowiec dla przemysłu farmaceutycznego wykorzystuje się Vinca erecta, który ma więcej tych samych substancji aktywnych.
Odmiany
edytujW uprawie znajduje się szereg kultywarów:
- 'Alba' – o białych kwiatach,
- 'Argenteovariegata' – o białopstrych liściach, wolniej rosnąca,
- 'Aureovariegata' – żółtopstra,
- 'Bowes Variety' – o większych kwiatach, bujniej rosnąca, ale bardziej zwarta ze względu na krótsze rozłogi,
- 'Rosea' – o różowych kwiatach i wolniejszym wzroście.
- 'Cahill' - o pstrej, żółtej barwie liści z zielonym brzegiem blaszki. Wyhodowana przez 1995 r. przez Christy A. Hensler z Newport w USA. W przeciwieństwie do innych, ta odmiana dobrze znosi pełne nasłonecznienie, rośnie przy tym równie dobrze w półcieniu i w miejscach zacienionych. Roślina mrozoodporna całkowicie w Polsce (strefa mrozoodporności 5a). Nadaje się do uprawy jako roślina rabatowa oraz okrywowa. Pędy są trwałe i dlatego mogą być używane jako uzupełnienie różnych kompozycji florystycznych[8].
Przypisy
edytuj- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-24] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2009-03-08].
- ↑ Burkhard Bohne, Peter Dietze: Rośliny trujące: 170 gatunków roślin ozdobnych i dziko rosnących. Warszawa: Bellona, Spółka Akcyjna, 2008. ISBN 978-83-11-11088-5.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. z 2012 r. poz. 81)
- ↑ Danuta Rybak , Rośliny lecznicze. Atlas, Warszawa 1993: Wydawnictwo "Arkady", s. 65, ISBN 83-213-3634-5 .
- ↑ Agnieszka Mike-Jeziorska: Barwinek pospolity 'Cahill'. Murator S.A., 2013. [dostęp 2013-04-24]. (pol.).
Bibliografia
edytuj- Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2. (Charakterystyka, występowanie, zagrożenia)
- BioLib: 40533
- EoL: 585626
- EUNIS: 152536
- Flora of China: 200018491
- Flora of North America: 200018491
- FloraWeb: 6348
- GBIF: 3169707
- identyfikator iNaturalist: 55844
- IPNI: 82701-1
- ITIS: 30238
- NCBI: 60093
- Plant Finder: 276078
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-213172
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:82701-1
- Tela Botanica: 71984
- identyfikator Tropicos: 1800053
- USDA PLANTS: VIMI2