Otwórz menu główne

Wielogłowy (województwo małopolskie)

wieś w województwie małopolskim
Zobacz też: Wielogłowy w innych znaczeniach tego słowa.

Wielogłowywieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Chełmiec.

Wielogłowy
Ogólny widok miejscowości
Ogólny widok miejscowości
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Chełmiec
Liczba ludności (2004) 1102
Strefa numeracyjna 18
Kod pocztowy 33-311[1]
Tablice rejestracyjne KNS
SIMC 0421345
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie gminy Chełmiec
Mapa lokalizacyjna gminy Chełmiec
Wielogłowy
Wielogłowy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wielogłowy
Wielogłowy
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Wielogłowy
Wielogłowy
Położenie na mapie powiatu nowosądeckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nowosądeckiego
Wielogłowy
Wielogłowy
Ziemia49°40′45″N 20°41′28″E/49,679167 20,691111
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP
Nowy kościół
"Przemysłowa" część Wielogłów

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego. Wieś liczy 1102 mieszkańców (30 czerwca 2004).

Spis treści

PołożenieEdytuj

Wieś leży w południowo-zachodniej części Pogórza Rożnowskiego[2], na północ od Nowego Sącza, przy drodze krajowej nr 75. Zabudowania i pola uprawne znajdują się na prawym brzegi doliny Dunajca, oraz okolicznych wzgórzach Pogórza Rożnowskiego[3]. Miejscowość w dużej części znajduje się w dolinie, a przez bliski kontakt z Nowym Sączem, oraz zabudowe terenu stanowi jego przedmieścia.

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Wielogłowy[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
1050595 Babi Brzuch część wsi
0421351 Skiełki część wsi
0421368 Szklana część wsi
0421374 Śmierciakówka część wsi
0421380 Zalesie część wsi
0421397 Zazdrość część wsi

InfrastrukturaEdytuj

Miejscowa parafia należy do dekanatu Nowy Sącz Centrum. We wsi znajdują się dwa kościoły: stary parafialny, zabytkowy z XIV w. – pw. Wniebowzięcia NMP oraz nowy – pw. Miłosierdzia Bożego.

We wsi mieszczą się zespół szkół, urząd pocztowy, ośrodek zdrowia, a także klub piłkarski "Dąbrovia Wielogłowy", występujący w nowosądeckiej klasie A.

HistoriaEdytuj

Nazwa wsi Wielogłowy występuje już w 1273, kiedy Otto Toporczyk otrzymał od Bolesława Wstydliwego prawo do wsi. W przywileju podano, że jest to wieś w kasztelanii sądeckiej. W 1287 Leszek Czarny oddał wieś na własność Węgrowi Jerzemu Szonat. W wiekach późniejszych wieś należała do rodu Wielogłowskich herbu Gryf i Starykoń, najstarszej szlachty tego terenu. Pierwsza wzmianka źródłowa o parafii rzymskokatolickiej w Wielogłowach pochodzi z 1326, jest ona jednak starsza, bo powstała prawdopodobnie około połowy XIII w.

ZabytkiEdytuj

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Wielogłowach

Kościół z 1318, jeden z najstarszych na ziemi sądeckiej. Najstarszą część stanowi XIII w. jednonawowa budowla z wydłużonym prezbiterium. Obecny wygląd uzyskał po rozbudowie w 1627, kiedy to została dobudowana zakrystia, kaplica zwana kurowską i prawdopodobnie wieża świątyni. W latach 1557–1575 kościół za sprawą właściciela wsi Sebastiana Wielogłowskiego pełnił funkcję zboru braci polskich.

Kościół jest gotycki z barokowymi przekształceniami; murowany z kamienia, otynkowany. Składa się z nawy i węższego, prostokątnego prezbiterium. Przy nawie od północy znajduje się dostawiona kaplica, od południa niewielka kruchta, a od zachodu przylega kwadratowa, niska wieża. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami. Na wschodniej ścianie prezbiterium wisi krucyfiks barokowy z XVIII w. Nawa nakryta jest dachem dwuspadowym z sygnaturką o barokowej formie, baniastą z latarnią. Dach nad prezbiterium i kaplicą jest niższy, trójspadowy, a nad zakrystią – pulpitowy.

W kościele znajdują się trzy portale gotyckie: dwa skromne ostrołukowe oraz jeden prowadzący do kaplicy, schodkowy w tzw. "typie długoszowskim", z bogatym laskowaniem, przeniesiony jakoby z kościoła św. Małgorzaty w Nowym Sączu w 1627. Czwarty portal jest renesansowy z 1627, zamknięty półkoliście.

W kolistym oknie prezbiterium znajduje się kamienny maswerk z XIV w. Prezbiterium wewnątrz nakryte jest nisko zawieszoną, zaostrzoną kolebką z małymi lunetami. W nawie i pod wieżą stropy są płaskie. Kaplica ma sklepienie krzyżowe, a zakrystia – kolebkowe z lunetami. Ostrołukowa tęcza ma znaczną grubość, zawieszony jest na niej krucyfiks barokowy z XVIII w.

Na wschodniej ścianie prezbiterium zachowały się fragmenty renesansowych malowideł z inskrypcjami i kartuszami herbowymi, pochodzące z czasów ariańskich po 1557 r. Zostały odsłonięte i konserwowane w latach 1955-60 przez Annę i Zofię Pawłowskie. Na stropie nawy widnieje malowidło figuralne z 1907. W kaplicy "kurowskiej" znajduje się polichromia figuralna wykonana w 1958 przez Józefa Dutkiewicza.

Główny, klasycystyczny ołtarz datuje się na początek XIX wieku. W ołtarzu widnieje obraz Wniebowzięcia NMP z 1855, zaś głównym jego tematem jest rzeźbiona Grupa Ukrzyżowania, barokowo-klasycystyczna z początku XIX w., pochodząca ze zniesionego ołtarza bocznego. Ponadto w polu środkowym znajduje się kopia Murilla, a na bramkach po bokach – posągi świętych Piotra i Pawła.

Późnorenesansowe ołtarze boczne, w formie tryptyków w ramach architektonicznych, pochodzą z 1648. W prawym ołtarzu w polu środkowym umieszczony jest obraz św. Anny Samotrzeć, na awersach skrzydeł śś. Wawrzyniec, Sebastian, Franciszek, Dominik; na rewersach Chrystus Ecce Homo i Matka Boska Bolesna oraz Arma Christi, w zwieńczeniu śś. Joachim i Anna, a w predelli Ofiarowanie NMP w świątyni; ponadto na szczycie posążek trąbiącego anioła.

W lewym ołtarzu w polu środkowym obraz Piety w typie czarnopotockiej, z herbami Starykoń i Szreniawa; na awersach skrzydeł śś. Szczepan, Kazimierz, bł. Kinga, Stanisław Kostka, na rewersach Arma Christi, w zwieńczeniu św. Mikołaj, zaś na predelli Chusta św. Weroniki, ponadto na szczycie ołtarza posążek św. Michała Archanioła.

W kaplicy znajduje się barokowy ołtarz z 2. połowy XVII w., a w nim obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, barokowy z tegoż czasu. Stoi tam też kamienna chrzcielnica wczesnobarokowa z 1. połowy XVII w., z drewnianą pokrywą z XVIII w. Ponadto w kaplicy znajdują się płyty nagrobne:

  1. z herbami Starykoń, Abdank, Topór i Ogończyk oraz napisem minuskułowym, gotycka z XV w.;
  2. Jana Wielogłowskiego (zm. 1611), renesansowa, marmurowa, z herbami Starykoń, Ostoja, Szeliga i Gryf,

oraz epitafia:

  1. Adama Wielogłowskiego (zm. 1647), marmurowe w obramieniu architektonicznym i z herbem Starykoń, wczesnobarokowe,
  2. Andrzeja Kawieckiego (zm. 1678), marmurowe, z herbami Dołęga, Topacz i Korczak,
  3. Szczepana Wielogłowskiego (zm. 1736), marmurowe, inskrypcyjne.

W wieży kościoła znajdują się dwa dzwony odlane w 1953.

Dwór w Wielogłowach

Drewniany dwór zbudowany został w stylu polskim w XVII w. z drewna modrzewiowego. Znajdują się tu też częściowo przebudowane murowane czworaki. Przed dworkiem stoi kamienna figura Matki Bożej Niepokalanej. W zachodniej części dworku znajdowała się mała kaplica klasztorna z obrazem Matki Bożej Częstochowskiej w ołtarzu głównym i figurą Dzieciątka Jezus. Właścicielka dworku Maria Stuber (Klimek), w 1958 ofiarowała dworek i okoliczne posiadłości Siostrom Karmelitankom Dzieciątka Jezus[6]. Dwór był klasztorem do roku 2005. Ostatnią przełożoną sióstr w dworku była s. Donancja Mlicka, która rozpoczęła budowę nowego klasztoru Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus w Wielogłowach. Karmelitanki przeniosły się do nowego klasztoru w 2005 r. Niedługo później dwór ponownie przeszedł w prywatne ręce. Obecnie, ze względu na brak zgody konserwatora zabytków na przystosowanie dworu do celów mieszkalnych, dwór jest nieużywany.

Inne

Liczne figury i kapliczki przydrożne.

GospodarkaEdytuj

W ostatnich latach Wielogłowy przeobraziły się z miejscowości o charakterze rolniczym, nastawionej w latach 80 XX w. na ogrodnictwo szklarniowe, w wieś o charakterze usługowo-przemysłowym. Swoją siedzibę mają tu m.in. duże zakłady zajmujące się produkcją bram i ogrodzeń (Wiśniowski) oraz mebli.

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  3. Pogórze Rożnowskie. Mapa 1:50 000. Kraków: Compass, 2004. ISBN 83-89165-72-4.
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. GUS. Rejestr TERYT
  6. Dwór w Wielogłowach – historia i opis

Linki zewnętrzneEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Marek Sztorc na podstawie: Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. I, Województwo krakowskie, z. 10, Powiat nowosądecki, Warszawa 1953 i Kornecki M., Kościoły diecezji tarnowskiej, [w:] Rocznik diecezji tarnowskiej na rok 1972, Tarnów 1972: Wielogłowy, kościół pw. Wniebowzięcia NMP. 22.09.2008. [dostęp 2010-02-12].