Otwórz menu główne

Alberta

prowincja Kanady
Ten artykuł dotyczy prowincji w Kanadzie. Zobacz też: inne znaczenia.

Albertaprowincja Kanady. Alberta graniczy z następującymi prowincjami: od zachodu z Kolumbią Brytyjską, od wschodu z Saskatchewan, z Terytoriami Północno-Zachodnimi na północy i ze stanem USA Montana od południa.

Alberta
prowincja
Ilustracja
Jezioro Moraine w Parku Narodowym Banff
Herb Flaga
Herb Flaga
Dewiza: Fortis et Liber (pol. Silny i wolny)
Państwo  Kanada
Stolica Edmonton
Data powstania 1905
akces do Konfederacji Kanady jako 10. prowincja
Kod ISO 3166-2 CA-AB
Premier Rachel Notley
Gubernator porucznik Lois Mitchell
Powierzchnia 661 848 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności

3 645 257
• gęstość 5,69 os./km²
Nr kierunkowy 403, 780
Kod pocztowy AB T
Strefa czasowa UTC -7
Języki urzędowe język angielski
Liczba przedstawicieli w parlamencie
Liczba Senat 6
Liczba Izba Gmin 28
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Kanada

Nazwa Alberta odnosząca się wcześniej do dystryktu Alberta została wybrana dla upamiętnienia księżniczki Louise Caroline Alberta Windsor, czwartej córki królowej Wiktorii.

Spis treści

Struktura politycznaEdytuj

Zgodnie z zasadami organizacji prowincji w Kanadzie, władze ustawodawczą sprawuje Zgromadzenie Legislacyjne Alberty (Legislative Assembly of Alberta), a władzę wykonawczą rząd Alberty na czele z premierem. Przedstawicielem głowy państwa monarchy Kanady jest gubernator porucznik Lieutenant Governor of Alberta.

Gubernator porucznik AlbertyEdytuj

Gubernator porucznik jest przedstawicielem Elżbiety II, monarchy Kanady w prowincji. Choć gubernator mianowany jest przez monarchę, następuje to automatycznie po rekomendacji premiera Alberty. Gubernator zatwierdza i rozwiązuje Zgromadzenie (parlament) oraz powołuje i odwołuje gabinet ministerialny. Funkcje te z reguły są czysto honorowe i ceremonialne, choć teoretycznie może on wpływać na kształt polityki prowincjonalnej. Ale w przypadku kryzysów rządowych i niemożliwości osiągnięcia większości parlamentarnej decyzja gubernatora ma decydujące znaczenie przez wyrażenie zgody lub odmowy na rozwiązanie Zgromadzenia lub powołanie nowego gabinetu rządowego.

Parlament AlbertyEdytuj

Zgromadzenie Legislacyjne (Legislative Assembly of Alberta) składa się obecnie z 83 deputowanych Members of Legislative Assembly w skrócie MLA. Wybierani są oni w 83 jednomandatowych okręgach wyborczych. Partia zdobywająca większość w parlamencie tworzy rząd prowincjonalny, a jej przewodniczący zostaje premierem Alberty. Druga partia w parlamencie otrzymuje status oficjalnej opozycji.

W obecnej kadencji Zgromadzenia miejsca w parlamencie podzielone są następująco:

Progressive Conservative Party of Alberta – 60
Wild Rose Party of Alberta – 17
Liberal Party of Alberta – 5
New Democratic Party – 4

Po dane historyczne na temat składu parlamentów zobacz Zgromadzenie Legislacyjne Alberty

Rząd AlbertyEdytuj

 
Edmonton
 
Calgary

Rząd Alberty składa się z szeregu ministerstw i agencji zajmujących się całością spraw będących w gestii prowincji.

  • Ministry of Aboriginal Affairs and Northern Development – Ministerstwo do spraw Indiańskich i rozwoju terenów północnych
  • Ministry of Agriculture, Food and Rural Development – Ministerstwo rolnictwa, gospodarki żywnościowej i rozwoju terenów wiejskich.
  • Ministry of Children’s Services – Ministerstwa opieki nad dziećmi.
  • Ministry of Community Development – Ministerstwo samorządów społecznych.
  • Ministry of Economic Development – Ministerstwo rozwoju gospodarczego.
  • Ministry of Energy – Ministerstwo energetyki.
  • Ministry of Environment – Ministerstwo ochrony środowiska.
  • Ministry of Finance – Ministerstwo finansów.
  • Ministry of Gaming – Ministerstwo gier liczbowych.
  • Ministry of Government Services – Ministerstwo usług rządowych.
  • Ministry of Health and Wellness – Ministerstwo zdrowia.
  • Ministry of Human Resources and Employment – Ministerstwo pracy i spraw socjalnych.
  • Ministry of Infrastructure – Ministerstwo infrastruktury prowincjonalnej.
  • Ministry of Innovation and Science – Ministerstwo nauki i rozwoju.
  • Ministry of International and Intergovernmental Relations – Ministerstwo do spraw kontaktów z zagranicą i rządami innych prowincji.
  • Ministry of Justice and Attorney General – Ministerstwo sprawiedliwości i prokurator generalny.
  • Ministry of Learning – Ministerstwo edukacji.
  • Ministry of Municipal Affairs – Ministerstwa spraw komunalnych.
  • Ministry of Revenue – Ministerstwo skarbu prowincjonalnego.
  • Ministry of Seniors – Ministerstwo do spraw ludzi starszych.
  • Solicitor General – Ministerstwo bezpieczeństwa wewnętrznego.
  • Ministry of Sustainable Resource Development – Ministerstwo zasobów naturalnych.
  • Ministry of Transportation – Ministerstwo transportu.

Premier AlbertyEdytuj

Premier Alberty jest szefem rządu prowincjonalnego w Albercie. Posiada on bardzo szerokie uprawnienia, pozwalające prowadzić skuteczne rządy, jeśli tylko ma zapewnione poparcie w parlamencie. Premierem zostaje lider partii zdobywającej większość w parlamencie. Jeśli z jakichś powodów, w czasie trwania sesji parlamentu przewodniczący rządzącej partii zostaje zmieniony, zgodnie z obowiązującą procedurą westminsterską gubernator powołuje na funkcję premiera nowego lidera partii rządzącej.

GeografiaEdytuj

Ukształtowanie terenuEdytuj

 
Kolej nad Athabaską, niedaleko jeziora Brûlé.

Albertę można podzielić na trzy geograficznie zróżnicowane obszary:

  • Góry Skaliste (część Kordylierów): wysokie i strzeliste góry rozciągające się południkowo wzdłuż zachodniej granicy prowincji. Zbocza w dolnych partiach porośnięte są sosnowymi lasami, zaś wyższe składają się ze skał i piargów. W Górach Skalistych znajduje się duża ilość trudno dostępnych dolin. Najwyższymi szczytami znajdującymi się w Albercie są:
Mount Columbia – 3747 m
North Twin Peak – 3733 m
Mount Alberta – 3619 m
  • Preria: niemal płaskie i pozbawione drzew obszary, pierwotnie porośnięte wysoką trawą, obecnie używane jako wysokiej jakości pola orne lub pastwiska.
  • Tereny północne: zalesione oraz bagniste, posiadające typowe cechy tajgi.

Wody śródlądoweEdytuj

Choć udział wód śródlądowych w powierzchni całkowitej Albert wynosi nieco poniżej 3%, to z wyjątkiem jej południowych obszarów, jej teren może być uznany za dobrze nawodniony. W Górach Skalistych biorą swój początek liczne potoki, które zasilają system większych rzek przecinających nizinną część prowincji. Do największych z nich należą Athabaska, Beaver, Hay, Milk River, North Saskatchewan, South Saskatchewan, Peace, Red Deer, Slave. Do największych jezior należą Jezioro Athabaska leżące na granicy z Saskatchewan, Małe Jezioro Niewolnicze, Bistcho, Claire.

KlimatEdytuj

Klimat w Albercie kształtowany jest przez dwa czynniki – bliskość wysokich gór o ukształtowaniu południkowym oraz brak naturalnej zapory oddzielającej teren od arktycznej części kontynentu. Drugi fakt powoduje srogie i mroźne zimy. Obecność wysokich gór powoduje istnienie wiatrów halnych zwanych tam chinook wind. Wiatry te potrafią przynieść gwałtowne zmiany pogody ze wzrostami temperatury do kilkunastu stopni w skali Celsjusza w czasie zaledwie kilku godzin.

Ze względu na dużą rozciągłość południkową Alberty występują w niej trzy strefy klimatyczne.

  • W strefie południowej panuje klimat umiarkowany. Raczej ciepłe, a nawet upalne lata i mroźne zimy z temperaturami średnimi od –8,9 °C do –9,8 °C.
  • W strefie środkowej ze względu na mniejszy wpływ wiatrów halnych klimat ma charakter ustabilizowany. Względnie ciepłe lata i mroźne zimy ze średnimi temperaturami –12,1 °C.
  • W strefie północnej panuje klimat subarktyczny. Chłodne lata i bardzo mroźne zimy ze średnimi temperaturami –13,8 °C.

Zasoby naturalneEdytuj

Obok doskonałej ziemi ornej największym bogactwem Alberty są bogate pokłady piasków bitumicznych (północna część prowincji, okolice Fortu McMurray), a w przeszłości ropy naftowej (południowa część prowincji, okolice miasta Black Diamond) i węgla kamiennego. 58% powierzchni prowincji jest zalesione.

GospodarkaEdytuj

 
Alberta Highway 2 – najważniejszy szlak komunikacyjny w prowincji

Współcześnie najistotniejszą dziedziną gospodarki Alberty jest uzyskiwanie i przetwarzanie ropy naftowej i gazu ziemnego. W latach 80. ub. wieku nastąpiło powolne wyeksploatowanie starszych zasobów ropy naftowej w okolicach Calgary (Black Diamond i Turner Valley). W ostatnich latach skierowano się na eksploatacje ciężkiego oleju z tzw. złóż oil/tar sands[1], co powoduje poważne obciążenia ekologiczne dla północnej Alberty[2][3]. Dziedzina ta decyduje o sile gospodarki prowincjonalnej, lecz także uzależnia ją od wahań cen na światowych rynkach.

Do pozostałych dziedzin gospodarki Alberty należą:

  • Rolnictwo – głównie produkcja zbóż i hodowla bydła. Całkowity areał ziemi uprawnej w Albercie wynosi ponad 20 milionów hektarów. Alberta wytwarza 22% całej produkcji rolnej Kanady. W 2001 całkowity dochód rolnictwa Alberty wyniósł 8,3 miliarda dolarów.
  • Leśnictwo i przemysł drzewny – rocznie wycinanych jest ok. 23 milionów metrów sześciennych drewna. Całkowity dochód przemysłu drzewnego wynosi ok. 4 miliardów dolarów.
  • Górnictwo węglowe – obok ropy naftowej i gazu ziemnego, węgiel kamienny jest najważniejszym zasobem naturalnym prowincji.
  • Energetyka – w Albercie generowane jest 80% całej produkcji energii w Kanadzie. Większość pochodzi z elektrowni węglowych.
  • Telekomunikacja – Alberta ma dobrze rozbudowaną infrastrukturę telekomunikacyjną. Ma najwyższą średnią w wyposażeniu gospodarstw domowych w sprzęt telekomunikacyjny w całej Kanadzie. Według danych z 2001 99% gospodarstw posiada telefon, 51% telefon komórkowy, 63% komputer i 65% dostęp do Internetu. W usługach telekomunikacyjnych zatrudnienie znajduje 17 tysięcy pracowników. Telekomunikacja generuje roczny dochód 5,8 miliarda dolarów.
  • Turystyka – w Albercie znajduje się ponad 300 parków prowincjonalnych i wiele ośrodków wypoczynkowych i rekreacyjnych. Przemysł i resorty turystyczne skupione są głównie w Górach Skalistych oraz na wschodzie w okolicach Drumheller. W turystyce pracuje ponad 100 tysięcy osób. Ta dziedzina gospodarki generuje roczny dochód 5,2 miliarda dolarów.

HistoriaEdytuj

Alberta powstała w 1905 wraz z jej wydzieleniem z Terytoriów Północno-Zachodnich. Historia jej terenów jest jednak dużo starsza. Najpierw przez tysiące lat była terenem migracji i tworzenia się kultur indiańskich, a następnie od połowy XVIII w. teren eksploracji łowieckich i handlowych kompanii, najpierw francuskiej La Compagnie du Nord, potem brytyjskich Północno-Zachodniej i Kompanii Zatoki Hudsona. Od 1867, daty przyłączenia wszystkich terenów będących po zarządem kompanii do Konfederacji Kanady, tereny Alberty zwane wtedy dystrykt Alberta, wchodzi w okres gwałtownej kolonizacji. W ciągu niespełna czterdziestu lat ludność regionu z niewiele ponad tysiąca osób wzrosła do niemal 400 tysięcy. Wobec tego, Rząd Federalny zdecydował o przekształceniu rejonu w samodzielną prowincję. W ciągu stu lat swej historii prowincja, przechodząc przez politycznie burzliwe okresy, z kraju typowo rolniczego stała się nowoczesnym, bogatym i prężnym rejonem Kanady.

PrzypisyEdytuj