Montana

stan w Stanach Zjednoczonych
Ten artykuł dotyczy stanu w USA. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Montana (wymowa:/mɒnˈtænə/ i) – stan w zachodniej części Stanów Zjednoczonych, przy granicy z Kanadą. W 2012 roku osiągnął 1 milion mieszkańców i jest jednym z najsłabiej zaludnionych. Nazywany jest Treasure State (Stan Skarbów) ze względu na jego ogromne bogactwo mineralne[3].

Montana
State of Montana
stan
41. stan od 8 listopada 1889
Herb Flaga
Herb Flaga
Dewiza: Złoto i srebro (Oro y plata)
Państwo  Stany Zjednoczone
Stolica Helena
Kod ISO 3166-2 US-MT
Gubernator Greg Gianforte (R)
Powierzchnia 380 831[1] km²
Populacja (2017)
• liczba ludności

1 050 493[2]
• gęstość 2,39 os./km²
Strefa czasowa UTC-07:00
UTC-06:00
Języki urzędowe angielski
Położenie na mapie USA
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Stany Zjednoczone

Nazwa prawdopodobnie pochodzi od hiszpańskiego słowa „montaña”, które znaczy „góra”. Chociaż Montana kojarzona jest przede wszystkim z położonymi na jej obszarze górami, około 60% terytorium stanu pokrywa preria, wchodząca w skład Wielkich Równin. Region nazywany jest Stanem Skarbów, Krainą lśniących gór i Krainą wielkiego nieba. Montana jest czwartym co do wielkości stanem Stanów Zjednoczonych, co w połączeniu ze stosunkowo małym zaludnieniem plasuje ją wśród regionów o wyjątkowo niskiej gęstości zaludnienia. Gospodarka Montany bazuje na rolnictwie, górnictwie i przemyśle drzewnym. Duże znaczenie ma także rozwinięta turystyka. W Montanie znajduje się Park Narodowy Glacier oraz północny, niewielki fragment Parku Narodowego Yellowstone. Przez stan przechodzi wododział kontynentalny Ameryki[4].

HistoriaEdytuj

Montana stała się integralną częścią Stanów Zjednoczonych 26 maja 1864. W 1889 r., kiedy stała się 41. stanem USA, słynęła z hodowli bydła i zaczęła wyłaniać się jako jeden z wiodących ośrodków wydobycia miedzi w kraju[3].

Montana była ostatnim silnym punktem oporu Indian przed kolonizatorami z Europy.

Montana była pierwszym stanem, który wybrał kobietę do Kongresu. Jeannette Rankin została wybrana w 1916, a następnie ponownie w 1940 i była jedynym członkiem Kongresu, który głosował przeciwko udziałowi USA w obu wojnach światowych[5].

GeografiaEdytuj

 
Jezioro St. Mary’s w Parku Narodowym Glacier

Z powierzchnią równą 376 978 km², Montana jest czwartym co do wielkości stanem Stanów Zjednoczonych (po Alasce, Teksasie i Kalifornii). Montana graniczy od północy z kanadyjskimi prowincjami Kolumbia Brytyjska, Alberta oraz Saskatchewan, od wschodu z Dakotą Północną i Dakotą Południową, od południa z Wyoming, od południowego zachodu i zachodu z Idaho.

Na zachodzie stanu dominują wysokie, skaliste góry, stanowiące część wododziału kontynentalnego Ameryki, zaś na wschodzie rozległe równiny. Góry leżące w Montanie należą do Gór Skalistych, a właściwie ich północnej części (ang. Northern Rocky Mountains). Najwyższy szczyt na terenie stanu to Granite Peak (3901 m n.p.m.)[6]. Główne rzeki Montany to Missouri, Milk, Flathead i Yellowstone.

 
Góra Chief Mountain była przez Indian uważana za świętą.

W Montanie znajduje się kilka rezerwatów indiańskich:

  • Fort Peck Indian Reservation
  • Northern Cheyenne Indian Reservation
  • Crow Indian Reservation
  • Rocky Boys Indian Reservation
  • Blackfeet Indian Reservation
  • Flathead Indian Reservation

Większe miastaEdytuj


 
Billings
 
Great Falls

Lp. Miasto Hrabstwo Liczba mieszkańców (2019)[7]

 
Helena
 
Boulder

1 Billings Yellowstone 109 577
2 Missoula Missoula 75 516
3 Great Falls Cascade 58 434
4 Bozeman Gallatin 49 831
5 Butte Silver Bow 34 207
6 Helena Lewis i Clark 33 124
7 Kalispell Flathead 24 565

DemografiaEdytuj

 
Piramida wieku
 
Gęstość zaludnienia w 2010 r. (w milach kwadratowych).

Spis ludności z roku 2010 stwierdza, że stan Montana liczy 989 415 mieszkańców, co oznacza wzrost o 87 220 (9,7%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2000. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,0% populacji, 21,8% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 18,1% to osoby mające 65 i więcej lat. 49,6% ludności stanu stanowią kobiety[8].

JęzykEdytuj

W użyciu są głównie: język angielski (95,35%), język hiszpański (1,35%) i język niemiecki (1,0%)[9].

Rasy i pochodzenieEdytuj

Według danych z 2019 roku, 88,0% mieszkańców stanowiła ludność biała (85,8% nie licząc Latynosów), 6,3% to rdzenna ludność Ameryki, 3,4% miało rasę mieszaną, 0,8% to Azjaci, 0,7% to Afroamerykanie, 0,02% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 3,8% ludności stanu[10].

Największe grupy stanowią osoby pochodzenia niemieckiego (23,9%), irlandzkiego (14,0%), angielskiego (10,8%) i norweskiego (8,3%). Obecne są także duże grupy (ponad 10 tys.) osób pochodzenia „amerykańskiego”, francuskiego, europejskiego (nieokreślonego), włoskiego, szwedzkiego, szkockiego, meksykańskiego, polskiego, holenderskiego, szkocko–irlandzkiego, skandynawskiego i duńskiego[11].

ReligiaEdytuj

 
Kościół luterański w Livingston.

Dane z 2014 r.[12]:

Północny obszar wzdłuż granicy z Kanadą został zasiedlony przez niemieckich huterytów. Pozostało kilkadziesiąt ich społeczności, w których powszechnie mówi się po niemiecku[3].

GospodarkaEdytuj

Montana znana jest z obfitych zasobów naturalnych i mineralnych, w tym węgla (30% zasobów USA), miedzi, złota, manganu, szafiru, srebra, ołowiu, ropy i cynku[5].

RolnictwoEdytuj

Bydło i pszenica pozostają głównymi towarami Montany i razem stanowią trzy czwarte wpływów gotówkowych Montany z rolnictwa. Montana zajmuje pierwsze miejsce w kraju pod względem produkcji soczewicy i certyfikowanej ekologicznej pszenicy oraz drugie lub trzecie (w zależności od roku) miejsce w kategorii pszenicy jarej, durum, jęczmienia, siemienia lnianego i krokosza barwierskiego. Montana plasuje się również w pierwszej dziesiątce stanów pod względem produkcji miodu, cieląt wołowych, pszenicy ozimej, siana z lucerny, fasoli garbanzo, owiec i jagniąt, oraz buraków cukrowych[14].

Informacje dodatkoweEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. State Area Measurements and Internal Point Coordinates (ang.). U.S. Census Bureau. [dostęp 2018-04-06].
  2. U.S. Census Bureau QuickFacts: Montana Population estimates, U.S. Department of Commerce [dostęp 2018-01-04] (ang.).
  3. a b c Montana – Capital, Population, Climate, Map, & Facts, Encyclopedia Britannica [dostęp 2021-03-21] (ang.).
  4. Continental Divide, Mountain Ridge, North America (ang.). Encyclopædia Britannica. [dostęp 2018-01-18].
  5. a b Lauren Favre, 10 Things to Know About Montana, US News, 2019 [dostęp 2021-03-21].
  6. Granite Peak, Geographic Names Information System (GNIS) [dostęp 2019-11-23] (ang.).
  7. Biggest Cities in Montana – 2020 Population Data, www.biggestuscities.com [dostęp 2021-03-21].
  8. U.S. Census Bureau QuickFacts: Montana; UNITED STATES, www.census.gov [dostęp 2019-01-26] (ang.).
  9. Data Center Results, apps.mla.org [dostęp 2019-01-26].
  10. 2019: ACS 1-Year Estimates Data Profiles (DP05), data.census.gov [dostęp 2021-03-21].
  11. 2019: ACS 1-Year Estimates Data Profiles (DP02), data.census.gov [dostęp 2021-03-21].
  12. Adults in Montana. Pew Research Center, 2014. [dostęp 2019-01-16].
  13. State Membership Report. The ARDA. [dostęp 2019-01-16].
  14. Montana Department of Agriculture, NASDA [dostęp 2021-03-21] (ang.).

Linki zewnętrzneEdytuj