Otwórz menu główne

Ametystminerał, przezroczysta odmiana kwarcu mlecznego (SiO2) o fioletowej barwie. Kamień półszlachetny, używany w jubilerstwie. Jego nazwa pochodzi z języka greckiego i oznacza "trzeźwy" (ἀ- a – ‘nie’, μέθυστος méthystos – ‘pijany’[1]), gdyż według greckich wierzeń, picie wina z czar ametystowych zabezpieczało pijącego przed upiciem się.

Ametyst
GuerreroAméthyste.jpg
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny ditlenek krzemu (SiO2)
Twardość w skali Mohsa 7
Przełam muszlowy
Łupliwość brak
Układ krystalograficzny trygonalny
Gęstość minerału 2,65 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa wszystkie odcienie fioletu
Rysa biała
Połysk szklisty

WłaściwościEdytuj

Jest to odmiana kwarcu o zabarwieniu fioletowym, purpurowym lub purpurowo fioletowym. Swoją barwę zawdzięcza obecności żelaza i promieniowaniu radioaktywnemu. Intensywność koloru nie zmienia się do 250°C, podgrzewany powyżej tej temperatury ametyst staje się bezbarwny. Przy 500 °C fioletowy ametyst staje się cytrynowy (w tym stanie czasami sprzedawany jako kamień ozdobny cytryn) i ponownie traci kolor, stając się bezbarwny po podgrzaniu do 600 °C, a po podgrzaniu do 1728 °C topi się[2].

Tworzy kryształy o pokroju słupkowym, rzadziej igiełkowym (do kilku centymetrów, bardzo rzadko tworzy czyste kryształy powyżej 10 cm). Najczęściej występuje w formie szczotek krystalicznych w pustkach skalnych (geodach, druzach, szczelinach). Wykształca skupienia zbite i ziarniste. Często wykazuje charakterystyczne wstęgowanie/smugowanie – naprzemienne ułożenie warstewek o różnym natężeniu barwy. Czasami tworzy formy o wykształceniu berłowym.

WystępowanieEdytuj

W dużych ilościach wśród utworów pneumatolitowych i hydrotermalnych; także wśród skał osadowych (żwiry, piaski). Występuje głównie w próżniach pogazowych skał bazaltowych, w tak zwanych geodach lub migdałach. Geody pochodzące z Brazylii osiągają czasem wielkość ponad jednego metra sześciennego.

Miejsca występowania: Brazylia – Bahia, Minas Gerais, Mato Grosso, Urugwaj - Artigas, Iran, USAMontana, Georgia, Arizona, RosjaUral, w rejonie Jakucka, na Płw. Kolskim, Niemcy, Sri Lanka, Madagaskar, w Alpach.

Polska – okolice Szklarskiej Poręby[3] , Lwówka Śląskiego i Kamiennej Góry oraz Krzeszowic – zwykle w melafirach, także w Tatrach – w dolomicie.

ZastosowanieEdytuj

Znane ametysty

Znaczenie w religiiEdytuj

Ametyst jest wymieniany jako jeden z kamieni pektorału Aarona (Wj 28:19; Wj 39:12). W Apokalipsie Św. Jana stanowi ozdobę dwunastej warstwy fundamentu niebieskiego Jeruzalem (Ap 21:20).

Znaczenie w kulturzeEdytuj

Ametyst był uważany przez starożytnych Greków za kamień chroniący przed upiciem się. Nazwa Amethystos w języku greckim oznacza „nie pijany”[4].

W 1576 r. przez francuski poeta Remy Belleau wymyślił legendę, wg której ametyst to nimfa Amethyst zamieniona przez Dianę w kryształ, aby uchronić ją od zabicia przez Bachusa. Bożek poczuł wówczas wyrzuty sumienia i wylał wino ze swego kielicha. Zabarwiło ono kamień na piękny kolor[4].

Ametyst to kamień odpowiadający jednemu z 12 znaków zodiaku, rybom[4].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Henry George Liddell, Robert Scott: A Greek-English Lexicon: ἀμέθυστος (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2013-08-18].
  2. Usługi Komputerowe s.c. - Barbara Lang, Medycyna.linia.pl - Krzem, medycyna.linia.pl [dostęp 2017-02-27].
  3. Przemysław Wiater: Ametysty wokół Szklarskiej Poręby. e-szklarska.com. [dostęp 2014-05-01].
  4. a b c Amethyst Symbolism and Legends, International Gem Society [dostęp 2019-08-19] (ang.).

BibliografiaEdytuj

  • W. Szumann – „Kamienie szlachetne i ozdobne”;
  • N. Sobczak – „Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych”;
  • R. Hochleitner – „Minerały i kryształy”;
  • Leksykon Przyrodniczy – „Minerały”;
  • Podręczny Leksykon Przyrodniczy – „Minerały i kamienie szlachetne”;
  • Kazimierz Maślankiewicz: Kamienie szlachetne. Wyd. 3 popr. i uzup.. Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1982.
  • C. Hall – „Klejnoty kamienie szlachetne i ozdobne”;
  • G.G. Gormaz i J.J.Casanovas – „Atlas mineralogii”.